ننه طلا؛ مادرشوهر مامانم!

فرزانه مصیبی

تصویرساز: یاسمن امامی

روزی که ننه طلا بعد از مدت‌ها به خانه ما آمد، تمام خانه به هم ریخته بود. سفره نهار هنوز وسط بود و بشقاب‌ها نشسته تو سفره. برادرهایم که از بیرون آمده بودند هر کدام لباس‌های بیرونشان را یک طرف پرت کرده بودند. نادر تلویزیون نگاه می‌کرد و مصطفی و داداش کوچیکم یعنی میثم سر به سر هم می‌گذاشتند و منو خواهرم هم هر چه اسباب‌بازی و وسیله مدرسه و کاغذ و مداد رنگی داشتیم پخش خانه کرده بودیم. انگ+ار جنگ جهانی سوم و چهارم و پنجم با هم رخ داده بود. ننه طلا چند دقیقه‌ای همان جا جلوی راهرو ایستاد و شهر فرنگ خانه ما را نگاه کرد. هنوز کسی متوجه آمدنش نشده بود و هر کسی مشغول کار خودش بود. داداش میثم هم حالا دیگر داشت به همه متکا و لباس پرت می‌کرد و مشغول شوخی و جیغ و داد بودیم. مامان هم تو آشپزخانه با صغری‌خانم مشغول پاک کردن سبزی و حرف زدن بود. ننه طلا چند باری با صدای بلند سرفه کرد تا صدایش به اصطلاح صاف شود. اول از همه من متوجه ننه طلا شدم. دویدم تو آشپزخانه سمت مامان و گفتم:«مامان مامان... طلا... طلا... ننه...»

مامان دست مرا گرفت تو دستش و بدون توجه به حرفم همین‌طور که برای صغری خانم از وسواس ننه طلا حرف می‌زد، گفت:

«بشین ساکت شو ببینم چی می‌گم.»

بعد رو به صغری خانم ادامه داد:

«وای بچه‌ام طفلی، عین بید دارد می‌لرزد. یخ کرده. آخر نمی‌دانی که تا بیاید تمام خانه را می‌ریزد توی حیاط و می‌سابد... آره بابا. توش و توانی دارد که نگو. روغن حیوانی خورده، تخم‌مرغ رسمی داشته دیگه که خورده. ما نداریم نمی‌خوریم خب. الانم از من سالم‌تره.»

صغری خانم گفت: «خوبه دیگه. اگر دم عید بیاید یک خانه تکانی مجانی و حسابی برایت می‌کند.»

مامان زد زیر خنده و گفت: «اره والا»

همین موقع بود که خواهر و برادرهایم که گویی متوجه ننه طلا شده و پریده بودند تو بغلش. ننه طلا هم داشت قربان صدقه‌شان می‌رفت و ماچ و بوسه‌شان می‌کرد. ننه طلا خیلی مهربان بود اما از آن پیرزن‌های خیلی جدی بود و به قول خودش عقیده داشت هر کاری یک جایی دارد و یک وقتی. از وقتش که بگذرد دیگر انجام دادنش فایده ندارد. یک ضرب‌المثل قدیمی هم داشت که می‌گفت: «تر تف که؛ خشک روخانه.»

ما اوایل معنی آن را نمی‌فهمیدیم و به مامان می‌گفتیم چرا ننه طلا هر وقت می‌آید خانه ما این حرف را هی تکرار می‌کند و مامان هم می‌گفت بروید دنبال بازی‌تان. یا بروید به درستان برسید و خلاصه یک جوری دست به سرمان می‌کرد و می‌رفت. یک روز که از خود ننه طلا معنی‌اش را پرسیدیم گفت: «تر تف که یعنی ظرف تازه و تر را می‌شود با آب کم شست؛ خشک روخانه یعنی ظرف خشک و مانده را با آب یک رودخانه هم نمی‌شود شست. حالا شما دخترهای گلم به مادرتان کمک کنید نگذارید ظرف‌ها نشسته بماند.»

نمی‌دانم ننه طلا حرف‌های مامان را شنیده بود یا این‌که کلا نشنیده گرفت؛ چون برخلاف چیزی که من فکر می‌کردم و انتظار داشتم نه دعوایی شد و نه جنجالی و نه حتی متلک‌بازاری به راه افتاد.

احتمال می‌دهم ماچ و بوسه و حال و احوال با بچه‌ها فرصت نداده بود ننه طلا حرف‌های مامان را بشنود. من دوباره مامان را هول کردم و گفتم: «ننه طلا آمده.»

مامان هم که انگار خودش متوجه ننه طلا شده بود، گفت: «به به ننه طلا. ذکر شما خیر بود...»

صغری‌خانم هم که هوا را پس دید چادرش را کشید سرش و گفت: «سلام حاج خانم. مشتاق دیدار. به خدا همیشه از شما تعریف و تمجیده...»

و سریع خداحافظی کرد و رفت.

مامان رفت سمت ننه طلا و بین راه خم شد و چند تا بشقاب را توی هم گذاشت و لبه سفره را جمع کرد. ننه طلا را چند تا ماچ آبدار کرد و گفت: «الهی قربان شما بروم ننه طلا. دلم برای شما قدر دل یک گنجشک شده بود. کجایی؟ چرا این طرف‌ها نمی‌آیی؟»

ننه طلا گفت: «گنجشک خانم! خب تو پر بکش بیا. اگر راست می‌گویی. من با این پیری تا یراق کنم که قافله برگشته.»

مامان همان‌طور که دست ننه طلا را گرفته بود و او را می‌برد تا جلوی پشتی بنشاند به ما اشاره کرد که زودتر سفره و خانه را جمع و جور کنیم و در جواب ننه طلا گفت: «شرمنده‌ایم به خدا. با این بچه‌ها وقت سر خاراندن ندارم. بشور، بساب و بپز. جان خودت وقت نمی‌شود.»

ننه طلا گفت: «جان من، عروس؟»

بعد یک نگاه معناداری به دور و اطراف کرد و گفت: «بشور، بساب، بپز، جمع کن که تمامی ندارد.»

بعد سر تکان داد و گفت: «بله خب وقت نمی‌شود. سخت است. روزگار است دیگر.»

ظرف‌ها را که ما جمع کردیم و بردیم، مامان سفره را مچاله کرد برد توی حیاط و در حین رفتن با خنده مصنوعی به ننه طلا گفت: «بشورمش راحت‌تر است. تمیزترم می‌شود. از دستمال کردن سفره بدم می‌آید.»

بابا که از راه آمد ننه طلا مشغول سلام و احوالپرسی با بابا شد و از کار و بارش پرسید و از کمردردش برای بابا گفت و از درد زانوهایش. که امانش را بریده.

ما هم هول هولکی وسایل را جمع و جور می‌کردیم. حالا بگذریم که مامان سفره را با دستمال هم تمیز نمی‌کرد و مچاله می‌کرد و می‌گذاشت توی جانانی و وعده بعد که سفره را پهن می‌کردیم، بوی خشک شده خورشت قیمه و قرمه سبزی می‌زد بالا. به خاطر همین سفره برد توی حیاط که بشورد و سفره برای غذا خوردن جلوی ننه طلا تمیز باشد.

مامان خم شده بود توی کابینت. هی استکان در می‌آورد می‌گرفت جلوی نور پنجره و یواشی می‌گفت: «اینم زرد است و بعد می‌گذاشت سرجایش و یکی دیگر برمی‌داشت. همین طوری تمام استکان‌ها را امتحان کرد. دست آخر رفت سراغ کمد دیواری و استکان‌هایی را که خاله برای تولد داداش وسطی آورده بود و مامان می‌خواست بگذارد موقع ازدواج داداش نادر به او بدهد؛ آورد و همین طور که از جلوی ننه طلا و بابا که با هم گرم صحبت بودند رد می‌شد، خندید و گفت: «استکان‌های نو هستن ننه. چند وقته نگه داشتم تا شما بیایی و به یمن قدم شما استفاده کنم. از بس شما خوش یمنی ننه. بلکه چای خواستگاری، نامزدی چیزی تو این‌ها بریزیم.»

داداش نادر یهو گفت: «مامان اینا که.‌‌..»

مامان چپ‌ چپ نگاهش کرد و اخم‌هایش را در هم کشید، حساب آمد دست داداش نادر و ساکت شد. داداش مصطفی در گوش داداش میثم چیزی گفت و هر دو خندیدند. بعد داداش میثم یواش رو به داداش نادر گفت وای بی‌جهیزیه شدی و دوباره ریز ریز خندیدند.

من و خواهر دوقلویم هم به شستن ظرف‌ها گمارده شده بودیم. مامان وقتی استکان‌ها را آب کشید و چید توی سینی، داشت دستش می‌لرزید. چای که می‌ریخت حواسمان به او بود. هی چای می‌ریخت توی سینی و با دستمال دور استکان‌ها را پاک می‌کرد.

فکر کنم عذاب وجدان بابت حرف‌هایی که زده بود باعث استرسش شده بود و دست‌هایش را می‌لرزاند. چای را که برد شنیدم ننه طلا گفت: «عروس جان! کی چای می‌خوره تو این گرما خودت را انداختی به زحمت. هلاکم والا. یک چکه آب بده دستم قربونت.»

مامان دوید توی آشپزخانه و ما را از جلوی ظرفشویی هل داد کنار و شروع کرد به شستن پارچ و به خواهرم گفت: «زود باش از یخچال یخ بده ببینم. بدو.»

بعد یخ را با گوشت‌کوب روی ظرف‌های نشسته شکست و تکه‌های یخ را آن‌قدر آب کشید و آب کشید که شد اندازه حبه قند بعد ریخت توی پارچ و آب بست روش و برد برای ننه طلا. نشست جلوی ننه طلا و شروع کرد به قربان صدقه رفتن.

من و خواهر دوقلویم همان‌طور که ظرف‌ها را می‌شستیم شروع کردیم به نقد و بررسی تغییر خلق و خو و رفتار مامان و نتیجه گرفتیم آن‌قدر که مامان از مادر شوهرش می‌ترسد، از هیچ کس و هیچ چیز دیگری در دنیا ترس ندارد.

ولی مادرشوهر مامان اصلا ترس نداشت. من و خواهر و برادرهایم عاشقش بودیم از بس مهربان بود‌. اما ازش حساب هم می‌بردیم از بس جدی بود. خانه‌اش همیشه برق می‌زد از تمیزی و مرتبی. به خاطر همین کمی حساس بود و وقتی می‌آمد خانه ما از بازار شامی که در خانه ما بود کلافه می‌شد و با همه پیری‌اش بلند می‌شد همه کار می‌کرد و می‌گفت من دور و برم ریخته باشه نمی‌توانم بنشینم. یک ساعت بلند می‌شوم کارهایم را می‌کنم بعد می‌نشینم و هی مدام نگرانی ندارم که کارهام مانده و ظرفم نشسته است و خانه جارو نکرده است و رخت نشسته دارم.

مامانم هم علی‌رغم این‌که ننه طلا را خیلی دوست داشت و ما بارها ازش شنیده بودیم که می‌گفت خیلی بهش محبت کرده و زمان زایمان سه تا پسرهایش مثل مادر پرستاری‌اش کرده اما با دیدن ننه طلا استرس تمام وجودش را می‌گرفت و دستپاچه می‌شد. گاهی هم به بابا می‌گفت: «تو را به خدا یک وقت ننه طلا می‌خواهد بیاید به من بگو لااقل یک کم جمع و جور کنم. هر وقت می‌آید از شانس خانه ما بازار شام است.»

بابا هم می‌گفت: «هر وقت ننه طلا می‌آید نه، همیشه.»

و دعوا می‌شد و حالا بیا و درستش کن و مامان می‌گفت: «والا از وقتی این دوقلوها آمدند دیگر زندگی من جمع نشد.»

و من و خواهر دوقلویم به عنوان متهمان ردیف اول بازار شام خانه‌مان معرفی می‌شدیم ماجرا ختم به خیر می‌شد و بابا هم حرف مامان را تأیید می‌کرد.