خیمه‌های قاسم

گلاب بانو

زیر چادر خاکی

مادر چادرش را بالاتر می‌گیرد، مانند ستون خیمه در وسط قرار گرفته چادرش رو هوا تکان می‌خورد. باد توی چادرش می‌پیچد، یادم می‌رود بپرسم این‌جا چکار می‌کند. مادر می‌گوید: بدو پسر! بدو بیا این‌جا پیش خودم. هرچه چشم می‌دوانم بیابان برهوت است. هیچ چیزی نیست، هیچ جایی وجود ندارد که بتوانی آن‌جا پناه بگیری و قایم شوی. چشم‌هایم جایی را نمی‌بیند. مادر با چشم و ابرو اشاره می‌کند بروم آن‌جا زیر چادر قایم شوم. جانم را در پاهایم می‌ریزم، راه می‌روم. زیر چادر که می‌ایستم دنیا طور دیگری است. دنیا بوی عناب می‌دهد. می‌ترسم بچه‌ها مرا ببینند. صدای قلب مادر را می‌شنوم. سرم را می‌گذارم روی زانوهایش. می‌گوید: تکان بخوری پیدایت می‌کنند. ساکت همین جا بمان! جُم نخور!

جم نمی‌خورم. موسی چشم گذاشته ما قایم شویم. من، علی، حنانه، مهدی و موسی تا ده می‌شمرد. با صدای بلند می‌شمارد. قرارمان تا ده است وگرنه بازی قبول نیست. یک، دو، سه، چهار... و بعد صدایش قطع می‌شود. این کلک موسی است. وسط شمارش قطع می‌کند تا بچه‌ها از جایی که قایم شده‌اند سر بردارند و بیرون بیایند. بیشتر وقت‌ها کلکش می‌گیرد. ساکت که می‌شود بچه‌ها یکی‌‌یکی از جاسازهای‌شان بیرون می‌آیند. علی سرک می‌کشد که ببیند موسی کجاست و حنانه بلند از جایی که قایم شده داد می‌زند: پس شماره پنج کو؟

موسی ایستاده در جایی دورتر، جای همه را پیدا می‌کند ولی من صبر می‌کنم. صبرم زیاد است. نادر دست‌هایش را مثل بال یک پرنده تکان می‌دهد که یعنی صبر کن. من صبر کردن را از مادرم یاد گرفته‌ام برای همین من را به زیر چادرش راه می‌دهد. یک‌بار حنانه را راه داده بود و هر چه بال تکان داده بود حنانه پرسیده بود: پس شش چی شد؟ عدد شش را نگفتی! برای همین حنانه نزدیک مادر که می‌شد مادر با دست پشت در را نشانش می داد؛ بدو برو آن‌جا قایم شو! این طرف نیا!

گوش کردم. موسی داشت می‌شمرد. صدا شمردنش مثل همیشه قطع شد. زیر چادر بودم. چادر بزرگی که قبل از عملیات با گونی درست کرده بودیم. من توی چادر بودم. سر و صدا عملیات توپ‌ها و تانک‌ها قطع شده بود. هیچ صدایی نمی‌آمد. صبر کردم، می‌دانستم آن بیرون کمین کرده‌اند. به بچه‌ها گفتم: آهسته‌تر حرف بزنند. هیچ‌کس بیرون نرود. می‌خواستتد ما را اسیر کنند. یاد موسی افتادم که گفت اگر من نشمردم، بیرون نیایید. کسی به ما مهلت داد تا خودمان را نشان بدهیم. به زبان عربی می‌شمرد و وسط شمارش چیزهایی می‌گفت. یوسف اشاره کرد بیرون برویم و بچه‌ها آهسته از جا بلند شدند. موسی آهسته گفت: بگو بنشینند و تکان نخورند. به بچه‌ها، مثل مادر اشاره کردم، تکان نخورید. مرد دوباره به شمردن ادامه داد و بعد آمد داخل. یک نفر بود با آن همه سر و صدا و شلوغ بازی. موسی راست می گفت؛ از دیدن بیست نفر داخل سنگر ترسید. باورش نمی‌شد این‌همه آدم این تو باشند. حتی نتوانست تفنگ را بالا بیاورد. موسی می‌گفت خاصیت خیمه همین است. برای دشمن ترس می‌آورد و برای دوست امنیت.

صاحب خیمه

مادر دست تکان می‌دهد. توی تمام بیابان‌ها هست. هر جا که پناهگاهی پیدا نکنی، سرگردان این سو و آن سو بدوی، مادر را پیدا می‌کنی. ایستاده یا نشسته بال‌هایش را تکان می‌دهد و با اشاره چشم و ابرو بچه را می‌برد زیر چادرش. زخم خورده و گریان که باشی با بال‌های خیمه سیاه روی سرش اشک‌هایت را پاک می‌کند بغضت را غلغلک می‌دهد تا بخندی. انقدر نوازشت می‌کند که فکر می‌کنی پوست دست و صورتت رفته است و محو شده است.

موسی هم چادر مادر را می‌دید وقت بازی، اما خجالت می‌کشید سمتش برود. از همه ما بزرگتر بود و نمی‌خواست زیر چادر مادر قایم شود. برای خودش عیب می‌دانست اما ته دلش می‌خواست یکبار امتحان کند. جنگ که شروع شد تازه پشت لب‌هایش سبز شده بود. می‌گفت قایم شدن زیر چادر مادر مال بچه‌هاست، مال مرد‌ها نیست. اما دفعه اولی که با پای تیر خورده و سر شکسته و بسته آمد خانه، رفت زیر چادر مادر یک دل سیر گریه کرد. همان‌جا خوابش برد و مادر نشست به تماشای مرد ریش و سبیل داری که با یال و کوپال مردانه‌اش زیر چادر کوچک مادر جمع شده، پر چادر را در آغوش گرفته و به خواب رفته.

موسی می‌گفت، جنگ بدجوری آدم‌ها را بی‌پناه می‌کند. زیر سقف خانه که چشم می‌گذاری هر وقت که چشم باز کنی همه‌جا خانه است. حتی کوچه و خیابان و محله هم نوعی خانه است و آشناست اما توی بیابان که هستی فرق دارد. همه‌چیز با همه‌چیز. ساعت‌ها می‌دوی، راه می‌روی که دشمن را از خانه دور کنی. خودت هم با دشمن حر کت می‌کنی، سایه به سایه‌اش می‌روی که مطمئن بشوی رفته گورش را گم کرده و پای کثیفش را از خانه تو بیرون گذاشته است. آن‌وقت درست وقتی که خیالت راحت می‌شود دلت هوای مادرت را می‌کند. بعد سرش را می‌بر‌د زیر چادر از همان زیر می‌گوید: تا حالا این‌جا نیامده بوده، بعد بلند می‌گوید: دستم بهت برسد قاسم! همیشه این‌جا قایم می‌شدی و من می‌دانستم این‌جایی اما جرأت نمی‌کردم نزدیک این چادر بیایم و بگویم پیدایت کردم. بلند بلند مرد گنده گریه می‌کند. به سبیل‌هایش فکر می‌کنم و صدای هق هق گریه‌ای که از لابلای آن سبیل‌ها در خانه ‌می‌پیچد. می‌خواهم چادر را کنار بزنم و بگویم؛ بلند شو مرد گنده! یک تیر کوچولو ناقابل خوردن که گریه ندارد اما جرأت نمی‌کنم چادر مادر را بالا بزنم. موسی و مادر هر دو زیر چادر به خواب رفته‌اند. مادر دست‌هایش را گذاشته روی سر موسی تا چیزی روی سر بچه‌هایش نیفتد. بعد خودش خم شده. انگار که بدن موسی را زیر بال‌هایش گرفته باشد. خانه فرو ریخته و موسی و مادر زیر اوار مانده‌اند. کی جرأت دارد چادر مادر را کنار بزند؟ سربازها هنور بچه هستند، با سبیل‌ها و پشت لب‌های تازه و نو، بال‌های مادر را می‌گیرند. حالت مادر همه‌شان را به گریه می‌اندازد. اجرها و تیرک‌ها در بدنش فرو رفته اما سر فرزند را رها نکرده است. بمب افتاده توی محل. موسی می‌خواست برگردد، گفت پایم که خوب شود برمی‌گردم باید بروم دشمن را تا لب مرز عقب برانم.

کشتی نوح

خب! این‌طوری شد که اسم عملیات را گذاشتیم خیمه. تاکتیک قاسم بود. او به یک چیز بیشتر فکر نمی‌کرد. می‌گفت برای همین بوده که این فضا با این شکل به وجود آمده. هر کجا، هر شهر و روستایی که می‌رسید مردم از اختلاف قبیله‌ای، از کینه‌های شتری، از دعواهای کهنه و گره‌های کور میان خودشان می‌نالیدند. مردم چند دسته شده بودند. هر کی به سمتی می‌رفت، هر کسی از راست و دروغ می‌گذشت و می‌رفت پشت منافع قبیله‌اش می‌ایستاد. اولش اختلاف‌ها به چشم نمی‌آمد. مرد روستایی در شرق سوریه می‌گفت: این اختلاف‌ها را ما با خودمان سال‌هاست که داریم. این اختلاف‌ها تمامی ‌ندارد.
قاسم می‌گفت: تاکتیک خیمه، اختلاف‌ها را از بین می‌برد. دشمن تا پشت در خانه‌ها رسیده بود. قومیت و قبیله معنا نداشت. دو همسایه ممکن بود به چند قوم و قبیله در حال اختلاف وصل باشند و قسم خورده باشند، در را به روی هم باز نکنند. قاسم خیمه را وسط اختلافات قومی و قبیله‌ای هر شهر برپا می‌کرد. خیمه سیاه بود، با تیرک چوبی. شبیه تمام خیمه‌ها و سرش را بیرون می‌آورد و بلند داد می‌زد: خوب است مادر؟

مادرش جایی در آسمان بود. می‌گفت: جای خیمه خوب است یا نه؟ بعد قاسم همه را می‌برد زیر خیمه. همه اختلافات را هم آن‌جا حل می‌کرد. خیمه عجیب بوی عناب می‌داد. بوی حنابندان انگشتان مادر. آدم‌هایی که می‌رفتند زیر خیمه، بیرون که می‌آمدند در خانه‌ها به روی هم باز می‌شد. دشمن از درز چرک‌مرده اختلافات کهنه خودش را عبور نمی‌داد تا وارد جان و مال و ناموس مردم شود. نمی‌دانم این خیمه چه سری داشت. موسی هم می‌گفت. گریه می‌کرد، مرد گنده با سبیل‌هایش. تمام مرخصی‌ها و درمان‌هایش را زیر چادر مادر می‌گذراند. می‌گفت: این‌جا‌ امنیت، زخم‌های آدم را خوب می‌کند. این‌جا درد آدم فراموش می‌شود. انگار هزار قل هوالله پیچیده زیر خیمه مادر. تمام غصه‌اش این بود که چرا وقتی بچه بوده این‌جا چشم نگذاشته و قایم نشده. مادر لبخند می‌زند؛ من که می‌گفتم بیا این‌جا موسی! خودت نمی‌آمدی. موسی بغض می‌کند که؛ نمی‌دانستم. می‌خواهم همین‌جا بمیرم. می‌خواهم از همین‌جا به آسمان بروم سر بردارن ببینن هیچ‌چیز نیست جز خیمه مادر این خیمه حق من اسب.از کودکی آن بیرون حسرت خورده‌ام و حالا که می‌دانم این خیمه چه حال داردمیخواهم برای همیشه اینجا بمانم .
اسم خیمه را گذاشته بودند خیمه حاج قاسم. هر جنبنده آن‌جا در امان بود. از مال و ناموس هر قومی با هر زبان و نژادی آن‌جا محافظت می‌شد. مثل کشتی نوح بود. مردها دسته دسته با قهر داخل خیمه می‌شدند و با لبخند دل‌هایشان را به هم گره می‌زدند و بیرون می‌آمدند. همه می‌دانستند فقط این‌طوری دشمن گورش را گم می‌کند. فقط با تاکتیک خیمه.
حاج قاسم که شهید شد خیمه‌اش همان‌طور برپا ماند. دشمن خیال می‌کرد عمود خیمه را کشیده است مثل عمود خیمه عباس که کشیده شد صدای جیغ و فریاد و ناله‌زنان و کودکان به آسمان رفت. اما خیمه قاسم نمی‌شکند، زمین نمی‌افتد. مادر چیزی را زمزمه می‌کند. لب‌ها به هم می‌خورند و بعد چیزی را فوت می‌کنند. قاسم می‌پرسد: چه می‌خوانی مادر جان؟
مادر لب‌هایش به حالت دعا خواندن بسته می‌شود. بلند بلند می‌خواند الله لا اله الا هو الحی القیوم... ‌زبانش خشک شده. بار هزارم است که می‌خواند. سال‌هاست که می‌خواند در سراسر دنیا و بر خیمه‌های بر افراشته حاج قاسم.