
عاطفه میرافضل
نام حسین علمالهدی که میآید مظلومیت فریاد میزند. مظلومیتی نهفته زیر سایه شوم خیانت و روایتی از ناجوانمردی بنیصدر و شهادت صدها رزمنده در هویزه. روزهای دی مصادف است با روزهای سخت و نامهربان عملیات نصر با اسرار سر به مهر پر از خیانتش که هویزه را شهری بیدفاع و یاران حسین علمالهدی را آسمانی کرد. قصه پر غصهای که هنوز دردناک است.
در خیانت آگاهانه بنیصدر، همین بس که ایشان معتقد بود ما در خوزستان باید حداقل 120 کیلومتر از شهر اهواز عقبنشینی کنیم و بیائیم در کوههای بهبهان مستقر شویم و بعد به روش جنگ و گریز اشکانیان، خوزستان را از دشمن پس بگیریم! ایشان در پی این بود که نیروها را به کوههای بهبهان که در حقیقت دروازه شرقی استان خوزستان است ، گسیل بدارد و عملا زمینه شکست و تجزیه کامل استان خوزستان را فراهم کند. پس از سقوط خرمشهر، بنیصدر میخواست به گونهای برنامهریزی کند تا آبادان نیز مانند خرمشهر سقوط کند. لذا نمیگذاشت تا از امکانات ارتش برای شکستن محاصره آبادان استفاده شود. بنیصدر هم به طور مستقیم و هم به طور غیر مستقیم، با گروهکهای ضدانقلاب در کردستان رابطه داشته و از آنها حمایت میکرد. اینها را راویان دفاع مقدس میگویند.
روایت دردناک هویزه
چهار ماه از جنگ میگذشت. دشمن زمینگیر شده بود و تلاشهای نیروهای بومی و مردمی سد راه بعثیها بود.آن زمان ارتش مجبور بود تاکتیکهای بنیصدر را عملی کند. بنیصدر رئیسجمهور بود و فرمانده کل قوا! طرح عملیات نصر را ستاد مشترک ارتش تهیه کرده بود.
در ادامه همین عملیات، نیروهای تحت امر سیدحسین علمالهدی، فرمانده سپاه هویزه، که تعدادی از دانشجویان خط امام هم با آنها بودند، برای کمک به رزمندگان ارتشی و در حقیقت به عنوان راهنمای محلی در حمله شرکت کردند. نیروهای ارتشی، چون تابع واحدهای زرهی ارتش بودند، بیشتر به صورت سواره نظام حرکت میکردند و بچههای سپاه هویزه هم پیاده پیش میرفتند.
سردار محمد کوثری در این مورد نقل میکند: «بچههای سپاه سلاح
نداشتند و میخواستند از ارتش بگیرند تا کمکشان کنند، بنیصدر به ارتشیها گفته
بود که حق ندارید به سپاه یک فشنگ هم بدهید.
حتی وقتی بنیصدر مطلع میشود که سرگرد صیاد شیرازی به نیروهای سپاه و
بسیج مهمات داده، وی را عزل کرد و درجههایش را گرفت.
پس از سقوط خرمشهر، بنیصدر میخواست به گونهای برنامهریزی کند تا
آبادان نیز مانند خرمشهر سقوط کند. لذا نمیگذاشت تا از امکانات ارتش برای شکستن
محاصره آبادان استفاده شود.»
بیسیم چی شهید علمالهد درباره آن روزهای سخت گفته است:
«پانزدهم دی ماه 1359 ساعت ده صبح راه افتادیم به طرف خط دشمن. تا چهار بعدازظهر آن روز حتی یک لحظه هم آرامش نداشتیم. ساعت پنج پراکنده شدیم و هر کس رفت سراغ گروه خودش خیلیها هم درست و حسابی توجیه نشده بودند فکر کردند عملیات تمام شده است. آن شب را در آن سرمای استخوان سوز خوزستان، بی سر پناه گذراندیم تا برای عملیات فردا آماده شویم. اما سوز و گرسنگی نگذاشت تا صبح پلک بزنیم. صبح زود، نماز را که خواندم. سیاهی تانکهای عراقی را که در 3 کیلومتریهایمان صف کشیده بودند، دیدم. تازه دستگیرم شد که آن همه سر و صدای دیشب که در منطقه پیچیده بود برای تانکهای عراقی بود نه تانکهای خودمان. تانکها ما را گرفتند زیر گلوله. عدهای شهید شدند و نمیدانستم چرا اجازه شروع عملیات را نمیدادند. ساعت از 10 گذشته بود که بیسیم را برداشتم و به همراه بچهها رفتم سنگر علمالهدی. حدود یازده صبح شد. بچههایی که دور علمالهدی جمع شده بودند صد نفری میشدند. بال بال زدن بچهها زیر آتش عراقیها تحمل علمالهدی را تمام کرده بود. با همان گروه صد نفری خودمان که 20 نفرشان را هم زخمی و بی سر و دست روی جاده جفیر جا گذاشته بودیم، قرار گذاشتیم برویم جلو و نگذاریم تانکهای عراقی بیش از این پیشروی کنند. تا جایی که ما خبر داشتیم عملیات سه مرحله دیگر داشت و قرار بود دست آخر برسیم به خرمشهر! هفتاد نفری که مانده بودیم پشت سر علم الهدی به طرف تانکهای عراقی راه افتادیم. علمالهدی، من و حکیم از همه جلوتر بودیم و باقی بچهها سینهخیز پشت سرمان جلو میآمدند. تا آن موقع که آن همه آتش روی سرمان میبارید اخمهای علمالهدی توی هم نرفته بود. اما همین که پیام عقبنشینی را از توی بیسیم شنید همان طوری نیم خیز، چکمههای پلاستیکیاش را کشید روی زمین، چشمهایش را برگرداند و با ابروهای درهم گفت: با این اوضاع دستور عقبنشینی برای چیست؟»
اگرچه که دستور عقبنشینی بنیصدر با مخالفت جدی شهید سید محمدحسین علمالهدی مواجه شد و بعد از آن که علمالهدی با آیتاللهخامنهای تماس گرفت، دستور بنیصدر لغو شد و رزمندگان در هویزه باقی ماندند اما عدم پشتیبانی از نیروها آنان را مظلومانه زیر تیر رس مستقیم دشمن قرار داد و در نهایت تعداد قابل توجهی از دانشجویان از جمله حسین علمالهدی، به شهادت میرسند.
حیدر رحیمپور ازغدی خاطرهای بعد از این ماجرا را چنین نقل میکند:
«به دیدن آقا (مقام معظم رهبری) رفتم. ایشان تا مرا دید شروع کرد
به گریه کردن. گفت: حیدر آقا! بنیصدر بسیاری از بچههای لانه جاسوسی را کشت. آن
جریان هویزه و شهید علمالهدی را میدانید که؟ جریان را تعریف کرد و زار زار گریه
کرد .شدیدا گریه میکرد و میگفت [بنیصدر]
بچهها را کشت! بچهها را کشت؛ به همین راحتی.»
تا اینکه بالأخره با افشای خیانتهای آشکار بنیصدر و با توجه به
اطلاعاتی که نیروهای سپاه در آن زمان کشف و گزارش کردند و وی با حکم امام راحل از
فرماندهی کل قوا عزل شد. از آن روز تا ۳۱
شهریور که عدم کفایت او از ریاست جمهوری در مجلس تصویب شد از مخفیگاه خود بیرون
نیامد. در این روز ۱۷۷ نفر در مقابل ۱۲ رأی ممتنع و یک رأی مخالف، بر عدم کفایت
بنیصدر متفقالقول بودند. وی بعد از مدتی در تاریخ ۶ مردادماه همان سال بههمراه مسعود رجوی با پوشش زنانه از
طریق فرودگاه مهرآباد از ایران گریخت و به فرانسه پناهنده شد.
14 دی برابر با 8 جمادیالاول و درگذشت شیخ محمدعبده
در غرب، اسلام را دیدم ولی مسلمان ندیدم!
عاطفه میرافضل
شیخ محمدعبده از مفتیان پیشین مصر و از پشگامان دانشگاه الازهر، از جمله کسانی بود که به شرح و تبلیغ نهجالبلاغه در میان جوانان مصری پرداخت. وی در مقدمه شرح خود گفتهاست: «در همه مردم عربزبان، یک نفر نیست مگر آن که معتقد است سخن علی بعد از قرآن و کلام نبوی شریفترین و بلیغترین و پرمعنیترین و جامعترین سخنان است.»
این جمله مشهور از اوست:
«رفتم به غرب اسلام را دیدم ولی مسلمان ندیدم. برگشتم به شرق مسلمان دیدم اما اسلام ندیدم.»
نواندیش دینی
عبده شاگرد مکتب سیدجمال بود اما شیوهها و نوع برخوردش با او همگون نبود. او بعد از تبعید سید جمال، کمی محافظهکار شد و گرایشهای انقلابی را به رعایت تمامی جوانب فرامیخواند. تمامی همت و تلاش عبده به اصلاح فکری و تربیتی معطوف میشد و از اصطکاک سیاسی با دولت انگلیس بر حذر بود. عبده از مبازرات شدید سیاسی پرهیز میکرد و بیشتر به جریان اصلاحی توجه میکرد و اصلاح تربیتی و فرهنگی را مقدم بر همه چیز میدانست.
وی در شکل مبارزه نیز به کادرسازی و تربیت نیرو معتقد بود. همنشینان او اکثرا از حوزویان و دانشگاهیان بودند. محفل درس او را این افراد گرم میکردند و حتی مستمعان سخنرانیهای او در مساجد را اغلب این طبقه شکل میدادند. اسلام عبده بازگشت به مراحل اولیه اسلام است. عبده معتقد بود که علت اصلی عقبماندگی مسلمانان در تقدیس اشخاص و کتب به غیر از قرآن کریم است و این که مسلمانان قرآن در مقابل گفتههای پیشینیان خاضع کردهاند. سخن مشهور او این است که «مسلمانان عصر حاضر جز قرآن کریم هیچ پیشوایی ندارند» عبده، تقلید از گذشتگان و بستن باب اجتهاد را از نشانههای سیه روزی مسلمانان میدانست. همچنین او دغدغه تقریب مذاهب داشت.
شاید برای همین کنشها بود که مخالفانش او را کافر نامیدند و پیروانش او را به نام امام، حکیم، احیاگر دین و یک رهبر اصلاحگر مینامند.
رهبر انقلاب در ارتباط با نواندیشیهای سیدجمالاسدآبادی و شیخ محمد عبده گفتهاند: «سیدجمالالدین، مصری نبود ولی جز در مصر هم نمیتوانست امیدی به فهم دغدغه بزرگ خود از سوی یك ملت مسلمان داشته باشد. ملت مصر، در صحنه مبارزات دینی و سیاسی، لیاقت خود را به اثبات رسانید و در تاریخ ثبت كرد. محمد عبده و شاگردانش و سعد زغلول و هوادارانش مردمی مرتجع و دنیانشناس نبودند. آنها نوابغ بزرگ و شجاع و بیداری بودند كه هر ملتی با پرورش یك نفر مانند آنان میتواند به لیاقت خود فخر بفروشد. مصر با این عمق فرهنگی و دینی و سیاسی، به حق، در جایگاه رهبری دنیای عرب قرار گرفت.»۱۳۸۹/۱۱/۱۵
در مورد سیاست و حکومت وی معتقد بود که مردم هر کشور بایستی آزاد باشند تا با توجه به تاریخ و شرایط روزمره جامعه خود نوع وروش حکومت خود را تعین کنند. به گفته او بزرگترین داراییهای مذهب استقلال اراده و استقلال فکر و عقیدهاست. او معتقد بود که رشد تمدن غرب در اروپا در این دو اصل استوار بوده است.
هرچند تفکرات عبده مخالفتهای بسیاری را از میان شیوخ سنتی و مقلد الازهر برانگیخت لکن او موفق شد تا یک ساختمان فکری را طراحی کند که هنوز بعد از یک قرن، اصلاحگران دینی خود را منتسب به آن میدانند. ظهور متفکران و مشایخ بزرگی در الازهر نتیجه اقدامات اوست.
استاد شهید مطهری درباره شیخ محمد عبده میگوید: «عبده با سیدجمال در دو جهت اختلاف نظر دارد؛ یکی این که سید، انقلابی فکر میکرد و عبده طرفدار اصلاح تدریجی بود. دیگر این که سید مبارزه با استبداد و استعمار را در رأس برنامههای خود قرار داده بود و معتقد بود باید اول ریشههای این امالفساد را کَند و دور انداخت. ولی عبده، لااقل در اواخر عمر و بعد از جدا شدن از سید در پاریس و بازگشت به مصر، معتقد بود که آموزش و پرورش و تربیت دینی جامعه بر تعلیم و هر حرکت سیاسی تقدم دارد.»