یوسف‌نامه
معصومه تاوان
خلاصه داستان:
هفته پیش خواندیم که یوسف قصه ما روستایش را به قصد تحصیل و پیشرفت ترک کرده و به شهر آمده... او قصد دارد به پدر ثابت کند می‌تواند روی پای خودش بایستد اما متأسفانه خانه‌های اجاره‌ای که در آن‌ها ساکن می‌شود چندان روی خوش به او نشان نمی‌دهند... بگذارید ادامه داستان را بخوانیم و ببنیم عاقبت او می‌تواند در خانه‌ای ساکن شود یا نه...
اینک ادامه داستان...
قسمت دوم
بهترین خانه‌ای بود که می‌شد پیدا کرد نه کوچک بود نه کسی بود که راه به راه برایش مزاحمت درست کند دو تا اتاق تو در تو. صاحب‌خانه هم پیرمردی بود که سرش به کار خودش بود و قبول کرده بود که با کرایه کم هم خانه‌اش را اجاره بدهد. با غرور رو به رحیم کرد و گفت:
ـ بفرما رفیق به این میگن خانه.
ـ بله بر منکرش لعنت ان‌شالله که تا آخر هم همین‌طور باشه.
کنایه رحیم به یوسف بر خورد. کاری هم نمی‌توانست بکند درست می‌گفت تا می‌آمد در خانه‌ای بند شود، باید اسباب و اثاثش را جمع می‌کرد و می‌رفت. خودش هم از این وضع خسته شده بود ولی کاریش نمی‌شد کرد. باید تا آخرش می‌رفت و به خودش و پدر ثابت می‌کرد که به این راحتی‌ها جا نمی‌زند.
ـ به به خوشم میاد از این جوونهایی که هم اهل کارند هم درس. ماشالله، ماشالله.
آقا پرویز عصا زنان و به زحمت خودش را از پلهها بالا کشید و وارد اتاق شد سینی چای را گذاشت روی طاقچه و با تحسین رحیم و یوسف را که مشغول آوردن وسایل از حیاط بودند نگاه کرد.
ـ بفرما، چای سرد نشه.
نگاهی دور تا دور اتاق انداخت و با سر به دو سه جعبه کارتونی که گوشه اتاق بود اشاره کرد.
ـ میگم بابا تو اون جعبه‌ها چی داری؟ اثاثت هستن؟
یوسف همان‌طور که کمد در به داغان و زهوار درفته‌ای را کول گرفته بود و هِن‌هِن کنان داخل اتاق می‌آورد، گفت:
ـ کتاب‌های درسیم هستن من دانشجوام عمو جان.
چشم‌های آقا پرویز برق زد. گل از گلش شکفت. عاشق جوان‌های درس‌خوان و سر به راه بود.
ـ به به می‌دونستم، می‌دونستم الکی نیست که مهرت به دلم افتاده. حالا چی می‌خونی پسر جان حتما دکتری ها؟ کتاب که زیاد داری.
رحیم پقی زد زیر خنده.
ـ نه عمو جان یوسف و دکتری؟! این هنوز خون که می‌بینه غش می‌کنه.
و ادای غش کردن را درآورد و زبانش را از دهانش بیرون انداخت. آقا پرویز خنده پر سر و صدایی کرد و دوباره سرتا پای یوسف را که کنار رحیم ایستاده بود برانداز کرد.
ـ بفرما عمو ببین چی می‌خونه.
رحیم کتابی را از داخل کارتون بیرون آورد و گرفت سمت آقا پرویز.
ـ علوم سیاسی...قابل شمارو نداره.
و شروع کرد به خندیدن. آقا پرویز نگاهی به کتاب انداخت و صفحاتش را ورق زد و با تردید پرسید:
ـ این یعنی تو داری درس سیاست می‌خونی؟
ـ بله قراره رئیس‌جمهور بشن آقا...
و پس گردنی آرامی پشت گردن یوسف زد و دوباره شروع به خندیدن کرد. رنگ از صورت آقا پرویز پرید عصبانی از جایش بلند شد و مقابل چشم‌های متعجب یوسف و رحیم عصازنان از اتاق بیرون رفت میانه راه پشیمان شد و برگشت و از همان چهارچوب در گفت:
ـ اتاق رو خالی کن پسر جان.
رنگ از صورت یوسف پرید دوید دنبال آقا پرویز و عصایش را گرفت.
ـ آخه چرا عمو چیزی شده؟
ـ گفتم که اتاق رو خالی کن من با سیاسی جماعت آبم توی یک جوب نمیره.
رحیم سراسیمه جلو آمد و گفت:
ـ بابا عمو این چه حرفیه؟سیاسی چیه؟بیچاره هنوزتازه داره درسش رو می‌خونه. کو تا بخواد سیاسی بشه.
ـ میشه میشه بابا جان. من حوصله داد و قال و دعوا مرافعه سر رأی جمع کردن و شیشه شکستن و این حرفا رو ندارم، زود اتاق رو خالی کنین.
ـ آخه پدر من کی به این رأی میده؟ من شوخی کردم می‌خواد نماینده بشه.
آقا پرویز عصبانی جلو می‌رفت و رحیم هم پشت سرش، تلاش می‌کرد تا پیرمرد را راضی کند ولی گوش نمی‌داد حرف خودش را می‌زد.
ـ نماینده هم بشه همونه، هی جلسه بزارین، تظاهرات کنین، اعلامیه بدین بیرون، بیانیه صادر کنین، نوار تکثیر کنین.
چشم‌های رحیم با هر جمله آقا پرویز گشادتر می‌شد و نفس یوسف بریده‌تر. مانده بودند جواب پیرمرد را چه بدهند.
ـ جمع کن آقا جمع کن برو بیرون. من شما جوونای دردسرساز رو از دور می‌شناسم.
یوسف روی زمین ولو شد و سرش روی گردنش افتاد هنوز نیمی ازاسباب و لوازمش توی حیاط بودند نگاهش روی آن‌ها خشک شد. دلش خواست خودش را رحیم را و هر کسی را که دم دستش می‌آمد بزند و خودش را خالی کند.
رحیم آمد کنارش و دست گذاشت روی شانه‌اش صدایش گرفته و غمگین بود و از رحیم چند لحظه پیش خبری نبود.
ـ پاشو پاشو داداش جمع کن بریم هنوز ما رو با چوب و چماق بیرون نکرده.
**
ـ چکاره‌ای؟
ـ درس می‌خونم کار هم می‌کنم.
ـ کجا؟
ـ بازار، تولیدی پوشاک.
ـ خوبه خوبه ،معلومه زحمت‌کشی. چی می‌خونی؟
یوسف با ترس و لرز از گوشه چشم به رحیم نگاه کرد و آب دهانش را قورت داد. زن صاحب‌خانه با صورت چاق و ترسناکش جلوی در ایستاده بود موهای رنگ کرده و طلایی‌اش را ناشیانه زیر روسری جمع کرده بود گردن چاق تو رفته‌ای داشت با قدی کوتاه نگاهش تند و تیز و مشکوک بود.
ـ زبون نداری؟
رحیم با ترس و لرز و منمن کنان آرام وزیر لب گفت:
ـ علوم سیاسی.
زن یک ابرویش را بالا انداخت و سر تا پای یوسف را برانداز کرد.
ـ یعنی درس سیاست؟
ـ ب... بله...
زن خنده‌ای کرد و دندان‌های زرد و نا مرتبش را بیرون انداخت از جلوی در کنار رفت و به یوسف تعارف کرد بیاید تو.
ـ به به... سیاست. آفرین آفرین.
ضربان قلب یوسف و رحیم به یکباره آرام شد. لب‌های رحیم به خنده باز شد و زبانش شروع به چرخیدن کرد.
ـ بله قراره رئیس‌جمهور بشن در آینده و ...
سقلمه یوسف اجازه نداد ادامه حرفش را بگوید با دلهره به صورت زن که پا به پایشان راه می‌آمد نگاه کرد.
ـ خوبه خوبه. آفرین. اتاق اون تهی است. قبل‌ترها پسرم اونجا کفتراشو نگه می‌داشت ولی حالا دیگه سر به راه شده سرش به کار خودشه، صب میره سر کار و شب میاد خونه. یک دخترم دارم که امروز و فردا عروسیشه دارم جهاز جمع می‌کنم براش. کی آدرس اینجا رو داد؟
ـ بنگاهی سر کوچه، گفت خانه خوبیه.
ـ ها که خوبه پس چی؟! خانه مال زری خانم باشه و بد باشه؟ راستی رئیس‌جمهور شدی هوای ما رو داشته باشی ها قیمت جنسا رو بیار پایین داریم جهاز درست می‌کنیم ها.
ـ اینجا زیاد شلوغ نیست که؟
زن چرخید سمت یوسف و گفت:
ـ نه خیالت راحت، میگم تو که توی سیاستی این دلار تا کجا می‌خواد بالا بره؟
یوسف نگاهی به رحیم انداخت و آب دهانش را قورت داد.
**
ـ جا گیر شده بود. خانه دنج و آرامی بود بدون مزاحمت. هم به درسش می‌رسید هم با خیال راحت مهمان دعوت می‌کرد، بدون دردسر. غدیرخان از بعد برگشتش از تهران هر کجا که نشسته بود از یوسف بد گفته بود و حتی انگ فقر و بی‌چیزی را هم به او چسبانده بود که نان ندارد بخورد و امروز و فرداست که از گرسنگی بمیرد. مادرش چندباری زنگ زده بود و گریه و زاری که آقات می‌گوید که ازت راضی نیستم که اینطور آبروش را جلوی هم ولایتی‌هاش بردی و خجالت زده‌اش کردی و اگر برگردی کارت با کرام الکاتبین است.
ـ آقا یوسف...
صدای در یوسف را از فکر و خیال بیرون کشید. چهار زانو رفت و در را باز کرد. صدای زری خانم بود با بشقابی میوه پشت در ایستاده بود.
ـ بله؟
ـ بیا پسرم این میوه‌ها رو برای تو آوردم که بخوری جون بگیری که فردا ریئس‌جمهور شدی هوای ما فقیر بیچاره‌ها رو داشته باشی.
یوسف خنده‌ای کرد و بشقاب میوه را گرفت و نفسش را بیرون داد. در را بست و با خودش گفت:
ـ ریئس‌جمهور بشم؟ یعنی میشه...
تا خواست بنشیند دوباره صدای زری خانم بلند شد.
ـ آقا یوسف جان پسرم یک دقیقه بیا جلوی در مادر.
ـ بله چیزی شده زری خانم؟
ـ میگم پسرم از اوضاع دلار خبر داری؟ می‌دونی بالا میره یا پایین؟
یوسف به تته پته افتاد همین را کم داشت این پا و ان پا کرد و داغ شد یخ کرد و دست آخر پرسید.
ـ توی کار دلارید؟
لب‌های زری خانم به خنده باز شد. کمی سرخ و سفید شد، دستی به موهای طلایی‌اش کشید و هلشان داد زیر روسری بعد خم شد و از پاچه جوراب ساق بلندش که تا زیر زانو بالا کشیده بودش چند اسکناس مچاله شده دلار بیرون کشید و گرفت جلوی صورت یوسف.
ـ از دست این پسر جوون‌مرگ شدم مجبورم هر جا میرم با خودم ببرمشون. به نظرت بالا می‌کشه یا پایین؟
یوسف نمی‌دانست چه جوابی باید بدهد مانده بود توی دو راهی چشم های مشتاق و امیدوار زری خانم از یک سو و ترس از آواره شدن و بی خانمان شدنش از طرف دیگر گذاشته بودش توی منگنه.
ـ باید برای دختره جهاز جمع و جور کنم. پدر هم که نداره برادرش هم که آبی ازش گرم نمی‌شه باید خودم یک کاری بکنم دیگه نه؟ مگه میشه دست آخری فرستاد خونه شوهر؟
یوسف لبخند کم جانی زد خواست بگوید از این چیزها سر در نمی‌آورد ولی زبانش نجنبید ترسید هرچه بود او مستأجر بود و زری خانم صاحب‌خانه. زری خانم هیجان‌زده ادامه داد.
ـ میگن قیمت دلار بی‌ربط با همین جنگ و جدال و سیل و زلزله نیست ها؟ من اخبار رو هر روز نگاه می‌کنم یکی از همین شاهزاده‌های عربی گفته که می‌خواد حمله کنه به یکی از این کشورای بدبخت بیچاره... اسمشو یادم رفته... چکار کنم مادر بخرم یا بفروشم؟
رنگ و روی یوسف پریده بود نمی‌دانست چکار کند دلش می‌خواست همین الان در را می‌بست و می‌رفت و می‌خزید زیر لحافش و بیرون هم نمی‌آمد ولی مهربان شدن زری خانم بی دلیل نبود نا خواسته حرفی را زیر لب گفت.
ـ بخرین گرون میشه.
نیش زری خانم تا بناگوش باز شد سراسیمه هیکل چاق و کوتوله‌اش را حرکت داد و دوید توی اتاقش و یوسف را با احساس عذاب وجدانی که گریبانش را گرفته بود تنها گذاشت. یوسف می‌دید که تا نزدیکی‌های صبح چراغ اتاق زری خانم روشن است. نمی‌دانست چرا این حرف را زده بود اگر دلار می‌خرید و پایین می‌کشید چه؟ قلبش شروع به زدن کرد بدنش داغ و دهانش خشک شد.
ـ خدایا بهم رحم کن.
صبح نشده از اتاق بیرون زد و رفت سراغ رحیم. رحیم تازه داشت تنور را روشن می‌کرد چشمش که به یوسف افتاد در جا خشکش زد.
ـ انداختت بیرون دوباره؟
یوسف نفسش را بیرون داد و بریده بریده گفت:
ـ بدبخت شدم رحیم ... ز.. زری خانم... دیشب تا صب نخوابیدم...
رحیم حرفی برای گفتن نداشت مات به دهان یوسف خیره شده بود.
ـ فقط برو دعا کن ضرر نکنه وگرنه اون زری خانمی که من دیدم با یه ضربه کارت رو می‌سازه.
کارش درآمده مرور کردن اخبار و روزنامه‌ها و هر روز سرکشی کردن به صرافی‌ها شده بود کارش و به بدبختی‌های دیگرش اضافه شده بود. دلشوره داشت و هر سر و صدایی که بلند می‌شد فکر می‌کرد زری خانم آمده تا پوست از بدنش بکند. درس خواندنش هم شده بود برایش یک دردسر.
ـ ای لعنت بهت رحیم با این زبونت.
صدای در که بلند شد برق از کله‌اش پرید. سراسیمه دوید جلوی در و زل زد به صورت زری خانم. زری خانم هیجان زده بود سر از پا نمی‌شناخت روی پا بند نبود تا چشمش به یوسف افتاد فریاد کشید.
ـ شیر مادرت حلالت پسر تا گفتی بخر گرون میشه رفتم و النگوم رو فروختم و همه رو دلار خریدم سه تومن اومد روش. می‌دونی چقدر سود کردم. خیر ببینی مادر دوماد بشی الحق که درس چیز خوبیه آفرین بخون بخون...
و دیگر نماند تا یوسف هم حرفش را بزند بشکن‌زنان رفت داخل اتاقش صدای خنده و شوخی‌اش با دختر و پسرش را یوسف می‌شنید.
**
همه سلامش می‌کردند. بزرگ و کوچک تا او را می‌دیدند از جایشان بلند می‌شدند. زری خانم همه جا را پر کرده بود که یوسف کار بلد است و از چند و چون بازار خبر دارد.
برای اولین باری بود که توی یک خانه این همه مدت می‌ماند دیگر داشت باورش می‌شد که این بار شانس به او رو آورده و قرار است که با آرامش درسش را تمام کند و همه چیز هم به آخر برسد که...
ـ آقا یوسف... آقا یوسف...
وحشت‌زده از اتاق پرید بیرون. مرتضی بود پسر نصرت آقای بقال.
ـ زری خانم تو کوچه غش کرده از حال رفته.
ـ چی؟ چرا؟
کفش‌هایش را پوشیده نپوشیده دوید توی کوچه. زن‌ها زیر بغل زری خانم را گرفته بودند و کنار دیوار نشانده بودنش. صورتش رنگ پریده و بهم ریخته بود. گره روسری‌اش به بغل صورتش برگشته بود و چادرش روی شانه‌های پت و پهن و بزرگش افتاده بود. یکی از همسایه‌ها تند تند قاشق آب قند را توی حلق زری خانم می‌ریخت و بادش می‌زد. ایستاده بود وسط کوچه و تماشا می‌کرد. پسر زری خانم که چشمش به یوسف افتاد خیز برداشت و یقه‌اش را چسبید.
ـ ها اومدی دروغگوی آدمکش ببین چه بلایی سر مادرم آوردی...
زری خانم به زحمت چشم‌هایش را باز کرد و تا یوسف را دید با عجله از جایش بلند شد و رفت سمتش ولی نیمهراه خورد زمین.
ـ برو...این بدبختم کرد هی گفت بخر بفروش... بیچاره شدم. حالا جواب مردمو چی بدم... وای بیچاره شدم دختر بدبختم...
دختر زری خانم لنگ کفشش را در آورد و پرت کرد سمت یوسف. لنگ کفش خورد به زیر چشم یوسف. به زحمت پسر و دختر زری خانم را از یوسف جدا کردند خواهر و برادر افتاده بودند به جان پسر بیچاره و اگر همسایه‌ها به داد نمی‌رسیدند حتما کشته شده بود.
ـ از خونه من برو... برو جغد شوم...
فرار کرد و از آن محل رفت برای بردن وسایلش هم برنگشت رحیم با یکی دو نفر از کارگرهای نانوایی آمدند و لوازم را بردند. البته خط و نشان‌های پسر زری خانم و آه و نفرین‌های خود زری خانم را هم گذاشتند کف دست یوسف و زهر چشم گرفتند از چشم ورم کرده‌اش که دیگر برای کسی پیش‌گویی نکند.
***
نشسته بود کنار در و توی فکر بود. رحیم سرش به کار خودش گرم بود. زیر لب آواز می‌خواند و از خمیر چانه می‌گرفت.
ـ راستی غیبت‌هات داره زیاد میشه ها! چرانمیای سر کلاس؟
ـ حوصله ندارم. از این وضع دیگه خسته شدم.
ـ خب باز می‌گردیم دنبال خونه این دفعه دیگه حواسمون رو حسابی جمع می‌کنیم.
یوسف نگاه مات و بی‌احساسش را پاشید به صورت رحیم خواست چیزی بگوید ولی پشیمان شد هوا کم کم داشت تاریک می‌شد. بلند شد و راه افتاد.
ـ حالا کجا میری؟
جواب رحیم را نداد از بعد از قائله خانه زری خانوم دیگر دست و دلش به هیچ کاری نمی‌رفت بدجور کم آورده بود. نه از درس و کار از تنهایی دلش برای خانه و ده‌شان تنگ شده بود دلش پر پر می‌زد برای آقا جانش، برای گلایه‌ها و حرف‌هایش، حتی اخم و تخمهایش، برای مادرش. وقت آمدن همان‌طور که رختخواب‌هایش را توی چادر می‌پیچید یواشکی با گوشه روسری اشک چشم‌هایش را هم می‌گرفت. دوست داشت بماند اما دلش نمی‌آمد رویاهای پسرش را خراب کند. حتما حالا خیلی دست تنها بودند. از مقابل کیوسک تلفن رد شد ناخوداگاه ایستاد و نگاه کرد از وقتی که آمده بود با پدرش صحبت نکرده بود یک قهر و دلخوری بچگانه.
ـ من خودم اینجا یکی رو لازم اونوقت تو می‌خوای بری برای مردم کار کنی؟
شماره پدرش را گرفت و منتظر شد تا بوق بخورد صدای پدرش که آنطرف خط پیچید بغضش شکست. دلش خیلی برایش تنگ شده بود.
دلش می‌خواست برگردد و جرأت نداشت این را به پدرش بگوید.