یخ در بهشت

گلاب بانو

این جا ژلانه است. تابستان‌ها بهشت اورامان است و زمستان ها سرد است. کوه‌ها پیچ در پیچ در دل هم، شانه به شانه زلف به سپیدی برف سپرده‌اند. تابستان و زمستان از کوه بالا می‌رویم. اما زمستان‌ها که سرما پوست را به استخوان می‌چسباند، پول بیشتری می‌دهند. بالا رفتن کاری ندارد، مثل آب خوردن است انگار که داریم راه می‌رویم؛ کمی سر بالایی و کمی سرپایینی همین!

بیشترش با هم گپ می‌زنیم، می‌گوییم و می‌خندیم؛ از همه چیز و از همه جا. چای درست می‌کنیم، لابلای تخته سنگ‌ها چیز سبکی می‌خوریم و بعد دوباره راه می‌افتیم. وسایل بزرگ را از هم جدا می‌کنیم، تکه تکه سبک‌تر هستن، می‌دهیم بیشتر سنگینی را روی شانه، نمی‌گذاریم روی کمر سر بخورد. هر چه روی شانه‌ها قرار بگیر بهتر است. با دستمال‌ها و جارپیج‌های بزرگ سفتش می‌کنیم پشتمان. هر چند ساعت می‌نشینیم، نفس می‌گیریم. آنقدر راه رفتن گرممان می‌کند که نیازی به آتش روشن کردن نداریم اما اگر لازم هم داشته باشیم سخت نیست.
این‌ها را کاک‌سعید می‌گوید و پدر گوش می‌دهد. می‌خواهد دل پدر را قرص کند. این‌ها را می‌گوید که خیال پدر راحت شود که با هر دوگوش هم می‌بیند و هم می‌شنود.
چشم‌هایش تاریک شده، جایی را نمی‌بیند. قبل‌ترها هم نمی‌دید اما الان ساعت‌ها به سایه‌ها خیره می‌شود تا بشناسد، آن هم به صدا نه به صورت و چهره!
این ها را که می‌شنود خیره می‌شود به ستیغ کوه‌ها، خط خط‌های سپید برفی که ور دل آسمان پیچ در پیچ بالا رفته‌اند. نگاه می‌کند به آن بالا‌ها که آفتاب هر صبح از کنج ابروی مادر توی چشم‌های من لیز می‌خورد. مادر پشت سرمان دست تکان می‌دهد. دست‌هایش مثل بال‌های یک کبوتر است. چارقد سیاهش را دور دست‌ها پیچیده، چشم‌هایش را هر روز رو به آسمان برفی تنگ می‌کند. انگار دعایی را از روی ابرها مرور می‌کند. چیزی را بر پیشانی ابرها می‌خواند که نبارند. برف سنگین روی دل کوه‌ها ننشیند تا من و آزاد بتوانیم از مرز رد شویم. من کوچک‌ترم شش سال. وقتی آهسته آهسته دیوار خانه را می‌گرفتم آزاد مدرسه می‌رفت. حالا او بیست سال دارد و من چهارده سال. پدرمان نابینا شده و نان خشک و دمپایی پلاستیکی جمع می‌کند از توی زباله‌ها و خیابان‌ها و آن‌ها را می‌فروشد که شکم ما را سیر کند و حالا که نمی‌شود گوش به حرف کال سعید سپرده که کولبر است و تابستان و زمستان بار می آورد از آن طرف مرز. وضع زندگی‌اش بد نیست، نانی دارد که سر سفره ببرد.
خودش می‌گوید: نانی دارم که سر سفره ببرم... ودست‌های خالی پدر را می‌فشارد که نانی ندارد و خالی مانده. پدر چند بار از او می‌پرسد. می‌خواهد مطمئن شود که زنده برمی‌گردیم!
زنده بر نمی‌گردیم!
این‌ها را هم کاک سعید می‌گوید که زنده مانده، سرش را پایین انداخته، گریه می‌کند؛ کاش من می‌مردم. کاش بچه‌هایم می‌مردند اما این را به شما نمی‌گفتم.
شما پدر من است، حالا که خبر مرگ ما را شنیده. گوش‌هایش هم پر از جیغ‌های مادر شده. نمی‌شنود.
من این چیزها را نمی‌دانم. خیلی به یاد نمی‌آورم. ازین طرف و آن طرف می‌شنوم انگار هنوز جانی در زمین دارم، هنوز گوشی که می‌شنود.
من مرده‌ام. این‌ها را توی روزنامه نوشته‌اند. مردم می‌خوانند و چشم‌هایشان روی سطر سطر خط‌ها می‌دود. به چند پسربچه و دختربچه فکر می‌کنند. به چند جوان بالغ و نابالغ که از گرسنگی پوست به استخوانشان چسبیده. بیشتر دلشان می‌سوزد. سردبیر روزنامه می‌خواهد این‌ها را بیندازد گردن یک سری آدم دیگر. می‌گوید جوری بنویس که مردم پسندتر باشد و مردم بیشتر تحت تأثیر قرار بگیرند. تا مردم بیشتر به ما و حزب و گروه ما توجه کنند.

تو توی تهران در یک دفتر گرم با شوفاژ و بخاری و یک لیوان چای در دستت کنار پنجره ایستاده‌ای و از پشت شیشه‌های دو جداره به دستان یخ‌زده من خیره شده‌ای. می‌خواهی چیزی درباره ناخن کبود شده انگشت پای من بنویسی یا کاسه چشم‌هایم که همین‌طور رو به دوربین عکاسی خبرنگار باز مانده. اما تور عروسی‌ات پر می‌شود توی چشم‌هایت؛ یکی توی مغزت کِل می‌کشد که با کِل کشیدن‌های مادر من سر جنازه آزاد قاطی می‌شود. یکی کل عروسی است و یکی دیگر کل حسرت عروسی. این‌ها را همکارت به تو گفته. همکارت که قبلا به تو قول داده بود می‌خواهد با تو ازدواج کند و بعد زیرش زد و بعد پا پس کشید و تو با مرد دیگری عقد کردی. همکارت می‌خواست دوباره دلت را به دست بیاورد. دختر به خوبی تو پیدا نمی‌کرد، این‌قدر قانع، ساده و بی‌ریا. این‌ها را به همکار خانمت گفته بودی و زده بودی زیر گریه آن موقع‌ها که تنهایت گذاشته بود. بعد که فهمید ازدواج کرده‌ای پشیمان شد. این‌ها را همکارت گفت و تو باور نکردی، فقط دلت یخ کرد، حالت جا آمد، مثل یک لیوان یخ در بهشت در زمستان بدجوری به دلت چسبید.
همکار نامردت دستش را بالای سرش برد. یک کارتن خالی توی دستش بود. داشت ادای کول‌بری را برایت درمی‌آورد با کفش‌های نو واکس خورده، می‌رود می‌ایستد روی صندلی با روکش قهوه‌ای، سرما این‌طوری که سوزن‌های بلند لحاف‌دوزی بی‌بی گلنار در تن لحاف فرو می‌رود، توی تن من فرو می‌رفت. نگاه می‌کنم، به جای سوزن‌ها دست می‌کشم، چقدر قشنگ است بی‌بی جان! شبیه ستاره آسمان است این دانه‌های مروارید، برای عروسی آزاد لحاف مروارید می‌دوزد. سوزن بلندی را در تن قطور لحاف فرو می‌کند یک دست زیر دارد سوزن را می‌گیرد و ازهمان زیر سوزن را هدایت می‌کند. سوزن‌ها به قلبم می‌رسند، دردناک و بلند فرو می‌روند توی گوشت تنم.

تو هم مثل رئیست هیچ‌وقت اینجا نبوده‌اید. رئیست عکس‌های مارا نگاه می‌کند. دستور داده‌اند که به‌عنوان یک مسئول دولت بنفش اینجا بیاید و مشکلات ما را بررسی کنند اما حوصله‌اش را ندارد.

به عکس‌ها نگاه می‌کند که بفهمد چه خبر است. این آزاد است، توی عکس لبخند زده، خیلی خوش قد و قامت است. این منم و این کاک سعید است. این عکس را کسی از ما گرفت که می‌گفت خبرنگار است. دروغ می‌گفت. خبرنگار نبود. آمده بود برای اینکه راپورت قاچاق بنویسد و شلوع‌بازی دربیاورد اما رهبر زد تو دهنش. گفتند این چیزهای که ما مثل مورچه به دندان می‌گیریم قاچاق نیست. راست می‌گویید جلوی قاچاق‌های بزرگ را بگیرید. خبرنگار دماغش سوخت، عکس‌هارا پخش کرد اما نتیجه نداد. هیچ‌کس بعد از حرف‌های آقا، دیگر فکر نکرد که ما قاچاقچی هستیم.

این که بعد از مردنم مرا بغل کرده کاک نورالدین است. نشسته توی آمبولانس خرابی که دنبالم فرستاده بودند. دستگاه اکسیژن آمبولانس خراب است. نورالدین این چیزها را نمی‌داند، خدا خدا می‌کند که من زنده باشم و دستگاه را به من وصل کنند اما دکتر از پشت عینکش نگاه می‌کند و؛ شاید اصلا لازم نباشد از دستگاه اکسیژن استفاده کنیم!
نورالدین چند بار سرش را به دهان کبود شده من می‌چسباند. منتظر است بعد از سه روز که نفس نکشیده‌ام نفس بکشم. دهانم مزه کلاغ‌های درختان کاج را می‌دهد. مزه تلخ تنها مردن توی برف پر شده است توی شکمم. نورالدین به صدای تاریکی توی رگ‌هایم گوش می‌کند. یک قطره از دانه‌های اشکش توی دهان نیمه بازم می‌چکد. این چیزها توی عکس معلوم نیست، محکم زیر بغل من را گرفته و دست‌هایش را بهم گره زده. دست‌هایش می‌لرزد. انگار که می‌ترسد دست‌هایش کنده شود، دست‌هایش را به من آویخته است. گره می‌زند تن مرا به خودش و استخوان‌های یخ‌زده من را به سمت قلبش می‌کشد. استخوان‌های دنده می‌شکنند. قلبش تند می‌زند و صدای گرومپ گرومپ قلبش در قفسه خالی سینه من می‌پیچد. این چیزها توی عکس معلوم نیست. من چند روز است که مرده‌ام اما انگار تازه مرده‌ام. برف نگذاشت بگندم. برف جنازه آزاد را هم تازه نگه داشته بود اما سرش خورده بود به سنگ‌ها. انگار داری یک بازی کامپیوتری انجام می‌دهی، چیزی را می‌گیری. بعد شصت دستت را می‌گذاری روی دکمه و همزمان حرکت می‌کنی. اگر دستت را برداری می‌سوزی و دوباره باید برگردی و آن مکعب بزرگ را برداری، حال من را درک می‌کنی که یک جعبه بزرگ را پشتم بسته‌ام و مراقبم رها نشود.
روستای ژالانه را توی سایت گردشگری پیدا می‌کنی. من توی آنجا بدنیا آمده‌ام، در یکی از خانه‌های کوچکش. با خودت فکر می‌کنی با نامزدت اینجا بیایی لباس محلی بپوشی کنار این کوه عکس بگیری. من توی این عکس نیستم. معلوم نیست کجا هستم. من را توی آمبولانس رها کرده‌ای. قرار بود هر چه می‌فهمی درباره من بنویسی و به رئیست بدهی، او توی گزارش کار روزانه‌ات بگذارد.
من از اینجا که هستم دیگر حتی این چیزها را هم نمی‌توانم ببینم. دارم دور می‌شوم، از زمین به آسمان می‌رسم. مادر آرام شده. صدای جیغ‌هایش نمی‌آید یا من نمی‌شنوم.
به روستای ما که رفتی یادت باشد سری به مادر من بزنی مردم اینجا مهمان‌نوازند.