روایتی گزنده از کودتای قطب‌زاده
انفجار در جماران
عاطفه میرافضل
فروردین ماه ۱۳۶۱ خبر خیانت دو نفر از شخصیت‌های مهم ، اما خیانت‌پیشه در کشور پخش شد. کودتایی که قبل از عملیاتی شدن کشف و خنثی شده بود. انگار خائنین به دین و مملکت در پی شکست کودتای نوژه در سال 1359، کودتای دیگری را در سال 1361 تدارک دیده بودند تا در فرصتی مناسب کار انقلاب به بار نشسته، را یکسره کنند. اما با هوشیاری دست اندرکاران، ماجرا به صورت دیگری رقم خورد و خیانت پیشه‌ها را خنثی کرد.
در کودتای فروردین 61، به‌خلاف کودتای نوژه که توسط عوامل دولت بختیار و برخی عناصر وابسته به رژیم گذشته در ارتش هدایت می‌شد، نام دو نفر از شخصیت‌های به‌ظاهر انقلابی به‌میان آمد: "صادق قطب‌زاده و آیت‌الله سید کاظم شریعتمداری".
صادق قطب‌زاده قب از انقلاب سابقه حضور در انجمن‌های اسلامی دانشجویان آمریکا را داشت و فعالیت سیاسی خود را از دهه 40 شروع کرده بود. طبق خاطرات دکتر محمدمهدی حائری، پدر قطب‌زاده از آیت‌الله بروجردی می‌خواهد تا به حائری سفارش کند زیر پر و بال فرزندش را در آمریکا بگیرد.قطب‌زاده آن زمان در انجمن اسلامی دانشجویان آمریکا منشی و مسئول دفتر می‌شود.
وی که فعالیت سیاسی را از دهه 40 شروع کرده بود، از اطرافیان نزدیک امام موسی صدر و جلال‌الدین فارسی به‌شمار می‌رفت. وی یک‌بار نیز از طرف امام خمینی(ره) مأمور می‌شود تا برای پیگیری ماجرای موسی صدر به لیبی برود. (صحیفه نور،1358/02/17) او تلاش زیادی برای انتقال امام از ترکیه به نجف انجام داد با این حال بدبینی انقلابیون به وی نیز سابقه در دهه 40 دارد.
علی جنتی نیز درباره شخصیت قطب‌زاده می‌گوید "صادق قطب‌زاده شخصیتی مشابه بنی‌صدر داشت، او مجرد بود و تا زمانی هم که به ایران آمد مجرد باقی ماند. به هر حال خیلی روحیات دینی نداشت... در هر صورت وی یک عنصر دینی شناخته نمی‌شد".
قطب‌زاده در نوفل لوشاتو نیز از نزدیکان امام به‌شمار می‌رفت که در محل اقامت امام در مصاحبه‌ها کار ترجمه را انجام می‌داد. به‌گفته محمد غرضی، عضو دفتر امام در نوفل لوشاتو در مصاحبه با تسنیم، «یک بار قطب‌زاده در فرانسه خودش را به‌عنوان سخنگو معرفی کرد. حضرت امام به من دستور داد تا نامه‌ای از طرف ایشان بنویسم و به جایی که قطب‌زاده به‌عنوان سخنگو معرفی شده بود، بردم که گفتم امام سخنگو ندارد.»
قطب‌زاده درپرواز 12 فروردین همراه با امام ره به ایران آمد. وی هرچند از اعضای اولیه شورای انقلاب نبود اما بعدتر و با تشکیل دولت موقت به عضویت این شورا درآمد.
جنتی در خاطراتش درباره عضویت قطب‌زاده در شورای انقلاب می‌گوید: «من به آقای قدوسی گفتم چرا بنی‌صدر و قطب‌زاده را در شورای انقلاب راه داده‌اند؟... ایشان گفت که آقایان هم دل خوشی از آنها ندارند اما نظر امام این بود که باید در شورای انقلاب باشند که دیگران فکر نکنند آخوندها آمده‌اند تا همه مراکز قدرت را در اختیار خود بگیرند.»
نقشه انفجار
وی در تاریخ 23 تیر 1358 از طرف شورای عالی صدا و سیما به‌عنوان اولین رئیس این سازمان انتخاب شد. زمانی که بنی‌صدر از کفالت وزارت امور خارجه کنار رفت، قطب‌زاده جای او را گرفت. وی از جمله نامزدهای اولین انتخابات ریاست‌جمهوری بود و به‌رغم تبلیغات گسترده نفر آخر شد. او بعد از شکست در انتخابات ریاست‌جمهوری و نداشتن مسئولیت خاصی در کشور، به‌مرور از انقلاب زاویه گرفت و در نهایت به فکر طراحی یک کودتا افتاد. او در بازجویی‌هایش گفته بود که قصدش براندازی نیوده و مسئله نجات انقلاب و جمهوری اسلامی از دست کسانی بود که به‌نظر وی صلاحیت حکومت کردن ندارند.
صادق قطب‌زاده برای تحقق هدف خود یک سال و نیم تلاش کرد و با برخی از کشورهای منطقه، نظامیان دوره پهلوی و با روحانیون مخالف ارتباط گرفت. وی حتی رابطی را به عربستان فرستاد تا برای انجام کودتا پول بگیرد.
قطب‌زاده درباره نحوه طراحی کودتا در بازجویی‌ها چنین می‌گوید: "حدود سه ماه قبل از یک سازمان افسری با من تماس گرفتند و بحث و گفتگویی پیرامون تحلیل ما از مسائلی که فعلاً در کشور می‌گذرد شد. در این تحلیل من نقطه‌نظرهایی داشتم و آنها هم همچنین بحث و گفتگو راجع به قصد براندازی حکومت و نه نظام جمهوری شد که در اطراف بیت امام چه می‌توان کرد. من یکی از دوستانی را که در آنجا منزلی بغل منزل امام داشت معرفی کردم. اینها رفتند و آن منزل را دیدند. در مراجعت وقتی نشستیم صحبت کردیم گفتند «این منزل محل بسیار مناسبی است برای انفجار... ، آمدند گفتند که سازمان ما تصمیم گرفته آنجا را از دو طریق بکوبد: یکی با توپخانه و یکی هم احیاناً با انفجار از داخل منزل امام.»
وی ادامه می‌دهد:«هدف از بین بردن همه سران حکومت من‌جمله امام بود. من در بدو امر دو نوع حالت روانی در برخورد با قضیه داشتم... می‌خواستم مطلقاً با کوبیدن جماران و منزل امام به‌اعتبار عاطفی خودم نسبت به امام جلوگیری کنم ولی با بقیه نقشه مثل گرفتن مراکز سپاه، کمیته، رادیو و تلویزیون، محاصره جماران کاملاً موافق بودم.»
قطب‌زاده در پاسخ به این پرسش که چگونه می‌خواستید مواد منفجره را به جماران ببرید، گفت: « صحبت از این بود که توسط مصالح ساختمانی که به آنجا می‌رود [برده شود]این آقایی که یکی از این افسرهاست گفت: من متعهد می‌شوم که از طریق مصالح ساختمانی، مواد منفجره را به داخل منزل ببرم، ولی خود او هم بعد از مدتی اصولا به این نتیجه رسیده بود که فقط راهش کوبیدن از دور است و از نزدیک امکاناتش بسیار ضعیف است.»
سلب مرجعیت
قطب‌زاده در بازجویی‌های خود درباره نقش سید کاظم شریعتمداری می‌گوید "در بین مراجع فقط با واسطه با شخص آیت‌الله شریعتمداری، مسئله در میان گذاشته شده بود، البته توجه می‌کنید من مدت یک سال و خرده‌ای است که اصلاً مسافرتی به هیچ جا نکردم، من‌جمله به قم؛ بنابراین شخصاً تماس نداشتم، ولی [با] دو واسطه‌ای که صحبت شده بود با ایشان، من از طریق آن دو واسطه مطلع شده بودم که این مطالب، مسئله اصل براندازی به‌نظر ایشان رسیده بود. در دو سه ماه قبل، یک بار آقای حجت‌الاسلام مهدوی رفتند آن جا و صحبت کرده بودند با ایشان، با آیت‌الله شریعتمداری و در مجموع، برخورد آیت‌الله شریعتمداری بسیار برخورد محتاطانه‌ای بود، با کل مسئله.
بعد وقتی حجت‌الاسلام مهدوی تشریف برده بودند به خارج، من از حجت‌الاسلام آقای عبدالرضا حجازی خواستم مطلب را با حضرت آیت‌الله شریعتمداری در میان بگذارد و کلیات طرح را یعنی اصل کلیت طرح را با آقای حجازی در میان گذاشتم.
آقای [عبدالرضا]حجازی
هم با آیت‌الله شریعتمداری آن‌طوری که به من گفتند مسئله را در میان گذاشته است و نقل
قول از آقای حجازی است که ایشان گفتند من قبل از انجام برنامه، کاری نمی‌توانم بکنم
و بعد از انجام برنامه، بنده خود ایشان را تأیید می‌کنم و اقدام می‌کنم. این ماجرا
گذشت. مجددا بحث دیگری با آقای حجازی شد و آقای حجازی مجددا رفتند و دفعه دوم که برگشتند
گفتند بحث همان است، ولی آیت‌الله شریعتمداری یک مقدار زیادی ترسیدند.
پس از این رویداد، از سید‌محمدکاظم شریعتمداری به‌عنوان کسی که قرار بود پس از این
کودتا آن را تأیید کند نیز سلب صلاحیت مرجعیت شد.
فرجام خیانت
پس از دستگیری قطب‌زاده دادگاه انقلاب ارتش با توجه به اتهامات وی او را به‌عنوان باغی و یکی از مصادیق افساد، محکوم به اعدام کرد. اتهامات وی عبارت بودند از 1 ــ رهبری کردن عده‌ای جهت براندازی نظام جمهوری اسلامی در زیر پوشش پیاده کردن جمهوری اسلامی واقعی، 2 ــ همکاری با چند گروه نظامی به‌منظور تحقق بخشیدن به اهداف شوم خود، 3 ــ تغذیه مالی گروه‌های نظامی همکار، 4 ــ برقراری ارتباط و حتی همکاری و تهیه پوشاک جهت مفسدین جریانات شمال کشور، 5 ــ اعزام رابط جهت تماس با قشقایی‌ها و درخواست کمک از آنها، 6 ــ اعزام نمایندگانی به خارج از کشور جهت گرفتن پول و اطلاعات برای براندازی، 7 ــ گرفتن مبلغ شصت هزار دلار از خارج از طریق «ویل آلون»، 8 ــ فرستادن سید مهدی مهدوی به‌عنوان نماینده به عربستان برای گرفتن پول، 9 ــ برقراری ارتباط با جامعه سوسیالیست‌ها جهت براندازی و اعزام نمایندگانی نزد آنان، 10 ــ اعزام نمایندگانی نزد شریعتمداری برای جلب همکاری و تأیید وی، 11 ــ درخواست اسلحه از خارج با فرستادن لیستی مرکب از اقلام مورد نیاز، 12 ــ تهیه طرح و به‌عهده گرفتن رهبری عملیات تسخیر مراکز سپاه و کمیته‌ها و رادیو و تلویزیون، 13 ــ تهیه نقشه چگونگی انهدام بیت امام و شروع به اقدام، 14 ــ قرار دادن دو منزل در اختیار بعضی از افراد گروه، یکی نزدیک بیت امام و دیگری خارج از جماران جهت دیده‌بانی و تخریب، 15 ــ اقدام جهت آزادی اصغر مهاجر یکی از بمبگذاران گروه پارس با دادن مبلغ 500 هزار ریال به‌عنوان رشوه، 16 ــ اقدام به آزادی یکی از منافقین و تلاش برای تهیه گذرنامه و خروج او از کشور.صادق قطب‌زاده سرانجام بعد از تمام این اعترافات و ۲۰ روز محاکمه در دادگاه و به‌سر‌بردن پنج ماه در زندان اوین، ۲۴ شهریور ۱۳۶۱ اعدام شد.