طلای بابا

صدیقه شاهسون

پیرمرد نزدیک مطبخ شد و چوب‌ها را با دست‌های لرزانش توی تنور گلی فرو کرد. خم شد کبریت کشید و توی تنور انداخت. کناری نشست و به شعله‌ها که چوب‌های نازک و کلفت را در خود میبلعید چشم دوخت. شاخهها خیلی زود در گرمای آتش گر میگرفتند و سر خم کرده و به تسلیم تنور در میآمدند. پیرزن لگن خمیری را که از ساعتی قبل آماده کرده بود به زحمت توی ایوان خانه گذاشت.

ـ کجایی مشتی. یه کمک به من بده!

نگاه پیرمرد در شعلههای آتش گم شده بود طوری که گوش‌هایش صدای زن را نشنید. زن از چند پله منتهی به ایوان پایین آمد. دست روی شانه مرد گذاشت.

ـ چیه مشتی امروز حال خوشی نداری از صبح تو خودتی؟

مرد با تعجب سر برگرداند. زن به چشم‌های در گودی افتاده و ابروهای بلند و سفید مشی زل زد.

ـ میگم چرا امروز اینقد تو خودتی؟

ـ دیشب حسین طلا اومده بود به خوابم!

پیرزن با شنیدین اسم حسین چشمه اشکش به جوشش افتاد، با عجله پرسید.

ـ خب؟

مرد انگشت سبابهاش را به گوشه ایوان نشانه رفت. پیرزن نگاهش را در پیارتعاش انگشت او روانه کرد. مرد با بغض گفت: «همین جا نشسته بود یه تیکه از نونای تو، تو دسش بود خندید و به من گفت بابا تو دیگه پیر شدی چرا یه کارگر سر زمین نمیبری اون روز دیدمت چند بار کیسه گندم از بار الاغ افتاد.» من تو خواب بهش گفتم نامرد روزگار دیدی من کمک میخواستم چرا نیومدی کمک؟

پیرمرد حرفش را قطع کرد و به صورت خیس اشک پیرزن نگریست.

ـ نرگس خاتون نمی‌دونم چرا تو خواب یادم رفته بود بیست ساله حسین طلا نیس. با غضب بهش گفتم اولاد بزرگ کردم کمک حالم بشه کمک که نکرده هیچ حالام داره بهم میخنده! تا اینو گفتم حسین طلا اومد روبروم وایساد و گفت: «من غلط بکنم به شما بخندم؛ از این خندهام گرفت که تلافی رو سر اون حیون بدبخت در آوردی. با چوب تو بیابون افتادی به جونش. تازه بابا من که تا دلت نرم نشد نرفتم. دل شاکرن منو فرستادی جبهه دیگه.» پیرزن همان‎طور که رمق از پاهایش میرفت به دیوار تکیه کرد.

ـ مشتی نگفت کجاس یا کی مییاد؟

ـ نه سرشو انداخت پایین و رفت که از حیاط بره بیرون اومدم صداش کنم از خواب پریدم دیدم اذون گفتن.

پیرمرد سرش را به طرف دروازه چوبی حیاط برگرداند. مرغ خیالش پر کشید و بر بام خاطرات سال‌های دور نشست. انگار همین دیروز بود که قابله با خوشحالی در اتاق را گشوده و داد زده بود:«مژده بده مشت علی، بالأخره خدا بعد از چهار بار شرمندگی این دفعه دس خالی منو بیرون نفرستاد. خدا یه پسر سالم و زنده به توداده.» وقتی کودک را به مرد داده بودند آرام زیر گوش کوچک او گفته بود:«تو حسین طلای منی.» قابله که متوجه حرف او شده بود جلو رفته و با لبخندی که لبانش را چاک داده و دندان‌های مصنوعیاش را به رخ کشیده بود، گفته بود:«بله دیگه. به، به این اسم. اصلا بعد اون همه مصیبت و بد بدختی بایدم این بچه حسین طلا باشه.»

حسین طلا کم‌کم بزرگ شده بود و همه دلخوشی و ثمر عمر مرد و زن شده بود. روزی که نهال قدش چون سپیدارهای بلند کنار رودخانه قد کشیده و به نوزده سالگی رسید بود، طوفان جنگ دلشوره به جان پدر و مادر حسین طلا انداخته بود. با همه احتیاط کاریهای آن‌ها، حسین طلا راه خودش را رفت. پایش را توی یک کفش کرده بود که فقط یک بار به جبهه برود و دینش را ادا کند. آن‌قدر اصرار کرد تا به هر مکافاتی بود دل سخت آن‌ها نرم شد.

مرد دستانش را روی صورت کشید و با پوست زمخت و زبرش ریش سفیدش را لمس کرد. اشک‌ها آرام آرام بر چهره آفتاب سوختهاش میبارید و در جنگل کم پشت ریشش محو میشد. یک آن به خود آمد حال پیرزن را که دید خودش را جمع و جور کرد و بلند شد.

ـ پاشو نرگس خاتون بچه ما که علی‌اکبر امام حسین نبود. ان‌شالله یا خودش مییاد یا نومهاش.

پیرزن همان‌طور که چون شمع بر سینه دیوار ماسیده بود؛ گوشه پیراهن پر چینش را گرفت و اشک‌هایش را پا ک کرد. دیگر خوب میدانست هر وقت کاسه صبر پیرمرد از دلتنگی حسین طلا پر میشود خودش را با این جمله آرام میکند. بی‌اختیار نگاهش به دست‌های پیرمرد افتاد. دست‌هایی که لرزششان از روزی که در پایان همه چشم‌انتظاری‌های پیرمرد گفته بودند( پسر شما مفقودالاثر) شروع شده بود و هنوز هم در خواب و بیداری میلرزیدند. دلش برای او بیشتر از خودش سوخت. در تمام این سال‌ها دست تنها کشاورزیاش را چرخانده بود و هر سال به امید اینکه سال آیند موقع بذر پاشی حسین طلا کنارش کمک حال باشد را سپری کرده بود. پیرزن جلو رفت و با بغض گفت.

ـ خب راست گفته پسرم چرا یه گارگر نمیگیری ببری سر زمین؟ امروز پسر سید رضا رو ببر کمکت کنه. ببین آسمون داره ابر تنگ میکنه، بارون پاییز که به گندما بزنه همه دیما که خرمن کردی از بین میره.

حرف پیرزن خوره شد و به جان مرد افتاد. با نگرانی روی ایوان رفت و تشت خمیر زن را بلند کرد. تمام زورش را روی نلرزیدن دست‌هایش گذاشت. با هر مکافاتی بود خمیر را تا لب تنور رساند. بقچه نهارش را توی خورجین الاغ گذاشت و افسارش را گرفت.

ـ من دارم میرم. آخر یه خاکی تو سرم می‌ریزم. تو دلواپس نباش.

کف گیوههای دست دوزش که به خاک کوچه رسید افسار حیوان را تندتر کشید. از خم کوچه گذشت. نگاهی به آسمان که خورشید پشت ابرهایش قایم باشک میکرد، انداخت. اگر باران میبارید تکلیف دیم‌هایی که پنج ماه انتظاز عمل آمدنشان را کشیده بود چه میشد. اگر امروز خودش را هم میکشت نمیتوانست تنهایی از پسشان بر بیاید.

نرسید به خانه سیدرضا چشمش به ریسههای لامپ‌های رنگی آویزان از سر در خانه آن‌ها افتاد. یادش آمد که عروسی پسر بزرگ سیدرضا در پیش است. از دو لنگه باز در چوبی حیاط خانه داخل کاملا پیدا بود. پیرمرد با کنجکاوی سرک کشید. چشمش به چند مرد جوان که با سنگ و گل مشغول درست کردن اجاق برای پخت شام عروسی بودند افتاد. حس کرد بغض میان آروارههایش بزرگتر شده است. آن روزها که قد کشیدن حسین طلا را با جان و دل حس میکرد هر روز برایی دامادیاش نقشهای تازه میکشید اما دریغ که هیچ‌وقت اجاق شام عروسی تنها فرزندش در خانهشان به پا نشد. سرش را برگردانند و با حسرت و بی‌اعتنایی به صدایی که از داخل حیاط خانه شنیده شد راهش را در پیش گرفت. با دیدن این صحنه از گرفتن پسر کوچک سیدرضا به عنوان گارگر منصرف شد. دلش میخواست زودتر به مزرعه برسد و یک دل سیر گریه کند. همان‌طور که با شتاب پیش میرفت صدایی از پشت سر او را به خود آورد.

ـ مشتی علی... مشتی علی خدا خیرت بده نکنه گوشات سنگین شده.

مرد چهار شانه و میان سال با موهای جو گندمی نفس نفس زنان کنار پیرمرد رسید.

ـ چه خبرته مشت علی...چقد عجله داری. میخواستم بیام در خونتون برا دو منظور. چه خوب شد که دیدمت. یکی اینکه گندما خیلی خوب بود. ازش آرد درس کردیم نون عروسی پختیم. بچهها خیلی راضی بودن خدا خیرت بده. دوم اینکه قابل بدونین شب پنج شنبه جمعه با نرگس خاتون بیاین خونه ما عروسی مرتضی.

پیرمرد با خونسردی گفت:«قابلی نداشت. برا عروسی هم خدا مبارک کنه. ایشالله میایم. با اجازه من باید برم سر زمین کلی کار دارم. خداحافظ»

پیرمرد افسار الاغ را به جلو کشید و به سرعت از انتهای کوچه پیچید. سیدرضا که متوجه غمی در چهره مرد شده بود آهی کشید و گفت:« خدا صبرت بده مرد. هر کی جای تو بود اینقد صبر نداشت.»

پیرمرد حالا دیگر کاملا از آبادی دور شده بود. وقتی برگشت و به پشت سر نگاهی انداخت؛ خانههای خشت و گلی روستا کوچکتر به نظر میرسید. رو به رو مزرعههای دیم کاری به چشم میخورد که اکثرشان چیده شده بودند و تک و توک مثل زمین مشت علی دست نخورده با خرمنی از گندم‌های چیده شده کنار گندم‌زار، باقی بود. ابرهای تکه تکه به هم چسبیده بودند و خورشید هر چه میکرد کمتر بیرون میزد. هر چه زمان میگذشت ابرهای حسرت و دلتنگی آسمان دل پیرمرد را هم قرق خود میکردند و مثل آسمان بالای سرش حال هوای باریدن داشتند. یک آن مرد تمام سال‌های گذشته را به یاد آورد که با انتظار رسیدن خبری از حسین طلا سپری کرده بود. هر بار در کار کشاورزی کم میآورد به سختی دلش رضا میداد تا کارگر سر زمین ببرد. اعتقادش را بر این گذاشته بود که شاید دل خدا برای تنهاییاش بسوزد و خبری از حسین طلا به او برساند اما دریغ از کوچک‌ترین امید. بارها به ستاد تفحص شهدای استان سرکشی کرده بود اما هر بار آن‌ها با شرمندگی خبر از بی‌خبری میدادند. امیدش شده بود خواب‌هایی که هر از گاه از حسین طلا میدید. هر وقت او به خوابش میآمد تا چند روز پیرمرد دمق و گرفته بود. نزدیک مزرعه که رسید افسار الاغ را رها کرد. حیوان زبان بسته با عجله کناری رفت و مشغول چریدن شد. پیرمرد داس را توی دستش جا‌به‌جا کرد و روی پاهایش کنار خوشههای زرد و پر بار گندم نشست. کلاه نمدی را روی سرش جابه‌جا کرد. به این امید که امروز هم تهدید آسمان تو خالی از آب در بیاید و باران نبارد دستهای از ساقههای خشک گندم را لای پنجه گرفت و همین که آمد داس را مهمان ساقهها کند بی اختیار تیزی داس بر پنجهاش نشست. سوزشی عجیب سر انگشتانش را گزید. خون از زیر ساقهها جهید و بر تن گندم‌ها لغزید. مرد دستش را میان دست دیگر فشرد. دقایقی رمق از دستش رفت. چشمانش را بست. انگار آسمان نگران حال او شد. قطرات باران نتیجه نگرانی آسمان شد به حال پیرمرد. درد و باران نا به هنگام باعث شد تا پیر‌مرد بهانهای بیابد و مثل بچهها بزند زیر گریه.

ـ حسین طلای بابا، با خوابایی که ازت دیدم یقین دارم شهید شدی بابا. کجا سرت رو خاکا مونده. نکنه کاکل سیاهت زیر خاک غربت پژمرده شده. نکنه غریب موندی بابا. حیف قد رشیدت که بیست ساله ندیدمش. تو که گفته بودی فقط یه بار میری دین ادا کنی. نمیگم کار بدی کردی بابا. نه تو بهترین راه رو رفتی. میخوام بدونم این عذاب چی بود که ما رو توش گذشتی بابا؟ لابد داری میبینی آسمون و داس امروز سر لج با من وا گذاشتن. تو که دلت برا اون حیون زبون بسته سوخت چرا برا جگر کباب منو ننهات نسوخت. بیست سال بی خبری چش انتظاری بس نیس؟

مرد سرش را رو به آسمان گرفت. شوری اشکش با شیرینی باران به کامش نشست. صدای هق‌هق گریههایش که بالا گرفت پرندهای از کنار پرچین گندم‌ها پر کشید.

ـ خدا... منم بنده توام. صبر ایوب که ندارم. چرا رضا نمیدی پسرم سرش تو دامن بابا ننهاش باشه. لااقل اگه جزو شهداس جنازشو بهمون برسون که دل خوشیمون بشه. مایه سر فرازی مون بشه. دیگه مردم دلشون به حال من نسوزه؛ برن برا خودشون غصه بخورن. نمیگم به سید علی حسودی نکردم چرا حسودی کردم. حالا که نخواستی شام عروسی حسین طلا رو اجاق خونهمون بره اقلا تو رو به علی اکبر آقام حسین راضی شو که ما از بی خبری در بریم. حاصل زحمتم نون شد تو شادی مردم. پس کی میخوای دل مارم شاد کنی. ما راضی شدیم به رضای تو. خدایا این بندهات دیگه داره کم میاره. نذار آخر پیری خوار و خفیف بشم.

***

عصر پنج شنبه از راه رسیده بود. ولولهای از دیروز توی آبادی پیچیده بود. مردم از شنیدن خبری که مثل بم صدا کرده آرام قرار نداشتند. از اینکه بعد از بیست سال پیرزن و پیرمرد از چشم انتظاری در آمده بودند خوشحال شده بودند. چند نفر از اهالی در پی شنیدن خبر پیدا شدن جسد شهید حسین دهقانی از سوی بنیاد شهید، همراه مشت علی و نرگس خاتون به شهر رفته بودند. ریسههای لامپ‌های رنگی بر سر در خانه مشت علی روشن شده بود. همسایهها دیگ‌های مسی را از روی اجاق‌های خانه سیدرضا پایین آوردند و به خانه مشت‌علی بردند. به جای ساز و دهل عروسی صدای حزن انگیز چپ‌زنی سرنا نوازان بود که بر کوه رو به جاده آبادی میپیچید و روستا را با عطر شهادت عطرآگین میکرد. اهالی با دیدن ماشین‌های دولتی که با نظمی خاص از آن‌سوی جاده به طرف آبادی میآمدنند، مثل مور و ملخ به سمتشان دویدند. صدای سرنازنی غمناک و صلوات‌ها اولین صدایی بود که در گوش کوه‌های اطراف پیچید. ماشین آمبولانس میان جمعیت ماند. دو لنگه عقبش که باز شد تابوت شهیدی که دینش را ادا کرده بود با پرچم سه رنگ وطن مزین شده و در نگاه اهالی جا گرفت. مشت علی با لبخند و غروری که توی عکاسخانه چشمهایش جا داده بود از ماشین پیاده شد. با ذوق سر طابوت سبک پسرش را با دست‌هایی که دیگر نمیلرزید روی دوش گرفت. داد زد:«به خونه خوش اومدی حسین طلا.» تابوت چون نگینی ارزشمند بر دست‎های جمعیت سر میخورد و به سمت بهترین جای قبرستان برده میشد تا به بهترین وجه این تکهای که به واقع طلای بابا شده بود گوشهای آرام بگیرد.