یوسف‌نامه
معصومه تاوان
قسمت اول
بوی پهن، بوی پهن، امان از این بوی پهن. توی صدتا خواب ناز هم که بود، بیدارش می‌کرد و شامه‌اش را می‌سوزاند. نمی‌فهمید، نمی‌توانست سر در بیاورد که چه کسی زیر گل‌هایش پهن گاو و گوسفند می‌ریزد که نرگس خانم این کار را می‌کرد، آن هم نه یکی دو گلدان که سی و سه تا گلدان، لب به لب. بعضی وقت‌ها به سرش می‌زد که کاری کند که یکی یکی گلدان‌ها خشک شوند تا هم خیال نرگس خانم راحت شود هم خودش که مجبور بود در یک اتاق سه در چهار با سی و سه تا گلدان هم خانه شود ولی شدنی نبود. نرگس خانم همان بدو ورود برایش شاخ و شانه کشیده بود و با زبان بی‌زبانی به او فهمانده بود که اگر بلایی سر گلدان‌ها بیاید و بر فرض مثال و اتفاقی علتی باعث خشک شدن آن‌ها شود همه را از چشم او می‌بیند و در جا عذرش را می‌خواهد. نرگس خانم همان اول از او خواسته بود:
ـ پسرم من یک چهار پنج تا گلدون دارم که خیلی برام عزیزن می‌خوام اگه اجازه بدی الان که فصل سرماست بیارمشون بزارم توی اتاق، یک گوشه جای زیادی نمی‌گیره، خدا خیرت بده. یک موقع سرما خشکشون نکنه.
او هم برای اینکه نشان بدهد عجب مستأجر خوبی است و محض خود شیرینی و پس‌انداز برای روزهایی که مثلا کرایه‌اش عقب می‌افتد و از این چیزها، قبول کرده بود ولی حالا هر بار که چشمش به این گلدان‌های کذایی می‌افتاد دلش می‌خواست حداقل یکی از آن‌ها را برای خنک شدن دلش قلع و غم کند ولی می‌ترسید، این موقع سال پیدا کردن خانه آن هم برای اویی که مجرد بودو یک لا قبا کار سختی بود و چه بسا نا ممکن. پس می‌سوخت و می‌ساخت و سعی می‌کرد که تحملشان کند، البته اگر دمای بخاری‌اش را زیاد نمی‌کرد و آنقدر لباس می‌پوشید که به مرز خفگی می‌رسید تحمل کردنشان راحت‌تر می‌شد ولی وای به آن روزی که دمای بخاری را کمی زیاد می‌کرد. پهن‌ها داغ می‌شدند و بویشان تمام فضای اتاق را پر می‌کرد و عن قریب بود که گازشان خفه‌اش کند.
دوست داشت بنشیند و یک دل سیر گریه کند. احساس می‌کرد با یک گله گاو و گوسفند در یک طویله زندگی می‌کند نه یک خانه مخصوص یک انسان. مثلا خیر سرش آمده بود شهر که درس بخواند و کار کند ولی داشت تبدیل به گوسفندی می‌شد که امروز یا فردا شاخ زدن هم یاد می‌گرفت. دوست نداشت زنگ بزند ده و برای مادرش دردودل کند. پدرش به اندازه کافی از این کار او دلگیر و عصبانی بود اگر هم که می‌شنید در چه نکبتی دارد زندگی می‌کند که دیگر هیچ، در جا می‌آمد و همان چند تکه اثاثش را بار مینی‌بوس می‌کرد و برش می‌گرداند ده.
ـ آخه پسر مگه اینجا کار کمه که تو می‌خوای خودتو اسیر غربت کنی؟ من خودم اینجا یکی رو لازم دارم کمک حالم باشه حالا تو می‌خوای بری کارگری مردم رو بکنی؟
ـ من درس هم می‌خونم آقا جان.
ـ خب اینجا هم میشه درس خواند هم کار کرد.
ـ نه اونجا امکانات هست، اینجا چی؟ یک روستا چه امکاناتی می‌تونه داشته باشه.
ـ نرو پسر، تو شهر بزرگ زندگی سخته. دست از پا درازتر بر می‌گردی ها، حالا گفتم بهت.
پاهایش را جمع کرده بود توی بغلش و زل زده بود به گلدان حسن یوسف بنفش رنگ. بیرون هوا سرد بود و مجبور شده بود شعله‌های بخاری را زیاد کند و دوباره همان بساط همیشگی‌اش. یکی در میان نفس می‌کشید تا کمتر بو را حس کند ولی...
یکباره از جا پرید. تصمیم خودش را گرفت. باید تکلیفش را با این گلدان‌ها مشخص می‌کرد. پله‌ها را دو تا یکی پایین رفت و با غضب در خانه نرگس خانم را زد. نرگس خانم طبق معمول بیلچه و گلدان به دست آمد جلوی در چشمش که افتاد به او رنگش پرید.
ـ وای یوسف جان چی شده؟ بلایی سر گلدونام اومده ها؟ خشک شدن؟ خرابشون کردی آخر؟ می‌دونستم تو آخر یک بلایی سرشون میاری.
یوسف به تته پته افتاد. چند قدمی را عقب رفت و گفت:
ـ نه، خوبن فقط...
نرگس خانم منتظر نماند تا یوسف حرفش را تمام کند. تنه‌ای به او زد و از پله ها دوید بالا و یوسف هم دنبالش. اتاق طبقه بالای خانه نرگس خانم بیشتر شبیه خرپشته بود.
ـ ببینم چه بلایی سرشون آوردی... حالا خوبه خودم هرچند وقت یک بار میام و بهشون سر می‌زنم.
ـ بهشون سر می‌زنین؟
ـ پس نه می‌خوای ولشون کنم به امون خدا یا بسپارمشون به تو که دو روزه نابودشون کنی.
چشم‌های یوسف گشاد شد و پره‌های بینی‌اش از خشم گشاد شدن.
ـ یعنی وقتی من نیستم شما میاین توی اتاق من؟
ـ اولا اتاق تو نه و اتاق من. تو فقط اینجا مستأجری، بله که میام، این‌قدر این لباساتو ننداز زیر پا، سوسک برداشته اتاقو از بس ظرف‌هات رو روی هم تلمبار می‌کنی، آخرش مریض میشی ها، من برای خودت میگم.
یوسف نفس عمیقی کشید. فکر اینکه نرگس خانم خصوصی‌ترین چیزهای او را هم دیده خجالت‌زده اش کرد ولی زود خودش را جمع و جور کرد و با صدای بلند گفت:
ـ من دیگه نمی‌تونم اینجا بمونم نرگس خانم. همین فردا تخلیه می‌کنم. لطفا به فکر یک مستأجر دیگه باشین.
ـ واه واه واه چه ادا اصولا؟!... به جای اینکه من طلبکار باشم این روی سر من داد می‌زنه.
منتظر نماند تا نرگس خانم ادامه بدهد راهش را کشید سمت کوچه و تا سه روز پیدایش نشد.
**
پیدا کردن خانه جدید آن هم برای اویی که مجرد بود و تنها، کار سختی بود. بنگاه دارها بهانه می‌آوردند و او را از سر وا می‌کردند. کارش شده بود از این بنگاه به آن بنگاه رفتن. خسته که می‌شد بوی پهن‌های زیر گل‌ها وادارش می‌کرد به ادامه. اگر کم می‌آورد دوباره مجبور بود با گردن کج یا برگردد پیش نرگس خانم یا به ده‌شان. دوست نداشت به هیچ کدامشان بگوید که کم آورده. نه به پدرش نه به نرگس خانم. باید به پدر ثابت می‌کرد که از پس خودش برمی‌آید.
**
ـ چه اتاق دنجی داری یوسف جان.
رقیه خانم خودش را پیچانده بود توی چادر مشکی و قوز کرده بود کنار غدیرخان شوهرش. صورت سبزه نمکی‌اش از خجالت گل انداخته بود و سرخ شده بود. دل دل می‌کرد و بی قرار بود. فکر می‌کرد مزاحم یوسف شده‌اند. آن هم در این اتاق نقلی و کوچک که به زحمت جا برای یک نفر بیشتر بود. غدیر خان بلند شد و شروع به متر کردن اتاق با پاهایش کرد.
ـ دو در سه میشه به عبارتی شش متر. ها خوبه دیگه، جان مِده برای یک نفر. خوب کردی. خانه بزرگ گرفتن پول حروم کردنه.
یوسف استکان‌ها را داخل سینی چید و رفت سمت سماور گوشه اتاق.
ـ رفیقم پیدا کرده، برای یکی از اقوام دورشانه، منکه وقت برای این کارا ندارم یا درس یا کار. بعدش هم برای زیر پله‌ها کرایه کم می‌گیرن. رفیقم خودش هم اینجا درس می‌خوانه. خانه یکی از اقوامشه وگرنه منم می‌رفتم پیشش. ولی نمیشه دیگه سخته.
رقیه نگاهش را چرخاند دور تا دور اتاق. به دیوارهای نم زده و زردش. نگاهی انداخت به تار عنکبوت‌های گوشه دیوار و دلش گرفت. اگر مادر یوسف می‌فهمید پسرش در چنین جایی زندگی می‌کند حتما سکته می‌کرد، بعد انگار که چیزی یادش آمده باشد هیجان‌زده خیز برداشت سمت ساکش که کنار در بود.
ـ بیا یوسف جان داشت یادم می‌رفت. این گردوها را مادرت داده. گفته که خوب بخوری جان داشته باشی کار کنی. اینم تخم مرغ مال مرغای خودمانه، بخور که قوت داره. اینم نان محلی به یاد دهات خودمان بخور مزه میده. کیف داره.
و بعد مثل اینکه از حرف خودش خجالت کشیده باشد سرخ شد و سرش را به زیر انداخت.
ـ دستتان درد نکنه رقیه خانم، قدمتون سر چشم ما، این کارا چیه کردین؟
رقیه نگاهی از گوشه چشم به غدیرخان انداخت و آرام و خجالت‌زده گفت:
ـ ان‌شالله که مشکل حل بشه بیشتر از این مزاحمت نشیم یوسف جان، دعا کن. هم ولایتی بودن این دردسرها رو هم داره. حالا اگر...
غدیر پرید وسط حرف رقیه و چپ چپ نگاهش کرد رقیه زود خودش را جمع و جور کرد و حرفش را قطع کرد.
ـ میگم یوسف جان اینجا زیادی کوچیک نیست؟ جا مشیم همه‌مان شب اینجا بخوابیم؟
یوسف لبخندی از سر شرمندگی کرد و استکان چای را گذاشت جلوی غدیر خان.
ـ ها عمو جان من میرم بالا پیش صاب‌خونه می‌خوابم شما راحت باشین.
ـ ها میگم آخه رقیه می‌دانه، من زیاد توی خواب لگد می‌پرانم.
و قهقه کش‌داری سر داد و حبه قند را پرت کرد توی دهانش و چایش را با نعلبکی هورت کشید.
ـ رقیه اون آدرس رو بده نشان یوسف بدیم. دیگه شهر نشین شده اینجاها را حتما بلده.
رقیه با عجله کاغذ را از جیب مانتویش بیرون آورد و گرفت سمت یوسف. یوسف نگاهی سرسری به آدرس انداخت و گفت.
ـ چه سر راسته... ها که بلدم.
ـ خوبه خوبه بابا جان. بلکه دست این دکتره سبک باشه و دامن ما هم سبز بشه و از این در به دری خلاص بشیم. میگن هر شیش ماه یکبار میاد ایران، نمی‌دانی با چه بدبختی نوبت گرفتیم.
رقیه نگاهش را چسباند به عنکبوت بزرگی گوشه دیوار که مگسی به دهان داشت و آه کشید.
ـ فردا خودم مبرمتان حل میشه غصه نخورید.
***
ـ خب عمو جان اینم از رختخواب راحت بخوابید.
رقیه دستی به تشک‌ها کشید و لبخند زد. به زحمت کنار هم جا شده بودند.
یوسف پارچ آب را برداشت و رفت سمت سماور.
ـ آب تا صبح بجوش بیاد که صب زیاد معطل نشیم زود از خانه بزنیم بیرون اینجا شهر بزرگه، شلوغه.
غدیرخان رفت پشت پرده و پیژامه‌ای را که رقیه برایش آورده بود تنش کشید و بیرون آمد. کش و قوسی به بدنش داد شکم قلمبه‌اش آویزان شده بود و از زیر عرق‌گیر آبی رنگش بیرون زده بود.
ـ ولی زیادی کوچیکه خانت یوسف جان، فکر یه خانه دیگه باش.
یوسف لب‌هایش را جمع کرد. چشم بی صدایی گفت و از اتاق بیرون زد و رفت روی پشت‌بام، زیر دیوار کز کرد. دروغ گفته بود که می‌رود خانه صاحب‌خانه، مرد صاحب خانه آنقدر وسواس داشت که غیر از خودش هیچ‌کس را تمیز نمی‌دانست و با کسی هم رفت و آمد نداشت.
هوا کمی سرد بود ولی نه آنقدرکه نشود تحمل کرد. یوسف دعا دعا می‌کرد کار غدیرخان و رقیه زود تمام شود و راهی دهات شوند اگر بیشتر اینجا می‌ماندند حتما کارش به بیمارستان و دوا و دکتر می‌کشید. اگر بیشتر پول داشت حتما می‌توانست جای بهتری را بگیرد ولی دلش نمی‌خواست از پدرش چیزی بگیرد. می‌خواست روی پای خودش بایستد و دوست نداشت آن‌ها چیزی از وضع او بدانند. هر چند می‌دانست پای عمو غدیر که به ده برسد همه چیز را بی کم و کاست می‌گذارد کف دست پدرش. ولی کاریش نمی‌شد کرد همه این‌ها را می‌توانست با موفقیت‌هایش جبران کند. می‌توانست به پدر خیلی چیزها را ثابت کند. آرام آرام پلک‌هایش سنگین شدند و خواب توی چشم‌هایش جا خوش کرد. نیمه‌های شب بود که با صدای نعره‌های غدیرخان از خواب پرید و وحشت‌زده پله ها را دوتا یکی دوید سمت پایین.
ـ وای سوختم... یکی به دادم برسه... وای بدبخت شدم. وای...
غدیرخان توی اتاق می‌دوید دهانش را پر از باد می‌کرد و بیرون می‌داد. رنگش پریده بود و نفس‌نفس می‌زد.
ـ خدا لعنتت کنه یوسف با این خانت...
آبجوش سماور با لگد غدیرخان در خواب برگشته بود روی کمر و پاهایش پیژامه راه راه پلاستیکی چسبیده بود به پوست تنش و قالب پاهایش شده بود.
ـ صبر کن برسم ده پدرت رو در میارم یوسفففف...
یوسف توی چهارچوب در ایستاده بود و مات و مبهوت غدیر خان بود، شکم گنده‌اش با هر حرکتی که می‌کرد تکان می‌خورد و بالا و پایین می‌رفت. پره‌های بینی‌اش تنگ و گشاد می‌شد. اشک از چشم‌هایش راه باز کرده بود. رقیه خانم با چادری به دست دنبالش می‌دوید و می‌خواست هر طور شده شلوار را از تن شوهرش بیرون بیاورد و چادر را دور کمرش بپیچد اما غدیرخان فرصت نمی‌داد لحظه‌ای جایی بند نمی‌شد و عربده می‌کشید.
***
پرستار مرد باند و چسب به دست خواست از اتاق بیرون برود. غدیر خان همانطور بی حال و درمانده صدایش کرد و سرش را برد زیر گوشش پرستار. پرستار لحظه‌ای به فکر فرو رفت و بعد گفت:
ـ من نمی‌دونم باید با دکتر صحبت کنید.
غدیر خان از نگاه پرستار به خودش شرمنده شد و خودش را مچاله کرد. یوسف همانطور درمانده و خجالت زده کنار تخت ایستاده بود جرات نگاه کردن به چشم های غدیر خان و رقیه خانم را نداشت زن و شوهر بیچاره درمانده و وا رفته نمی‌دانستند چکار کنند غدیر خان ناله می‌کرد و رقیه خانم زیر لب و آرام قربان صدقه اش می‌رفت و با گوشه ی ملافه تن شوهرش را باد می‌زد تاول های درشت و بد شکل تمام پاهای مرد بیچاره را پوشانده بودند و می‌سوختند.
**
رحیم همانطور که کیسه آرد روی دوشش است می‌گوید.
ـ حالا که چی تقصیر من بود که برات مهمان آمد آبجوش ریخت روش سوخت؟ من که از اول بهت گفتم زیرپله کوچیکه. تو نباید مهمان دعوت می‌کردی.
یوسف نشست روی چهارپایه ی کنار در و گفت:
ـ اصلا می‌دونی چیه خودم باید بگردم دنبال خانه از تو برای من کمک نمیشه. تو همین خمیر گیریت رو بکن.
ـ بله که می‌کنم کار که عار نیست شاگرد نانوام بده؟ به درس و زندگیم هم می‌رسم.
یوسف دست‌هایش را بالا داد و زیر لب چیزی گفت که رحیم نشنید. بعد هم از مغازه نانوایی بیرون زد و شل و وارفته عرض خیابان را طی کرد. رحیم ایستاد و کمی نگاهش کرد و دوباره برگشت سر کار خودش.
ـ بیچاره اینم از خانه شانس نداره.
**
بهترین خانه‌ای بود که می‌شد پیدا کرد نه کوچک بود نه کسی بود که راه به راه برایش مزاحمت درست کند دو تا اتاق تو در تو. صاحب‌خانه هم پیرمردی بود که سرش به کار خودش بود و قبول کرده بود که با کرایه کم هم خانه‌اش را اجاره بدهد. با غرور رو به رحیم کرد و گفت:
ـ بفرما رفیق به این میگن خانه.
ـ بله بر منکرش لعنت ان‌شالله که تا آخر هم همین‌طور باشه.
کنایه رحیم به یوسف بر خورد. کاری هم نمی‌توانست بکند درست می‌گفت تا می‌آمد در خانه‌ای بند شود، باید اسباب و اثاثش را جمع می‌کرد و می‌رفت. خودش هم از این وضع خسته شده بود ولی کاریش نمی‌شد کرد. باید تا آخرش می‌رفت و به خودش و پدر ثابت می‌کرد که به این راحتی‌ها جا نمی‌زند.
ـ به به خوشم میاد از این جوونهایی که هم اهل کارند هم درس. ماشالله، ماشالله.
آقا پرویز عصا زنان و به زحمت خودش را از پله‌ها بالا کشید و وارد اتاق شد سینی چای را گذاشت روی طاقچه و با تحسین رحیم و یوسف را که مشغول آوردن وسایل از حیاط بودند نگاه کرد.
ـ بفرما، چای سرد نشه.
نگاهی دور تا دور اتاق انداخت و با سر به دو سه جعبه کارتونی که گوشه اتاق بود اشاره کرد.
ـ میگم بابا تو اون جعبه‌ها چی داری؟ اثاثت هستن؟
یوسف همانطور که کمد در به داغان و زهوار درفته‌ای را کول گرفته بود و هِن‌هِن کنان داخل اتاق می‌آورد، گفت:
ـ کتاب‌های درسیم هستن من دانشجوام عمو جان.
چشم‌های آقا پرویز برق زد. گل از گلش شکفت. عاشق جوان‌های درس‌خوان و سر به راه بود.
ـ به به می‌دونستم، می‌دونستم الکی نیست که مهرت به دلم افتاده. حالا چی می‌خونی پسر جان حتما دکتری ها؟ کتاب که زیاد داری.
رحیم پقی زد زیر خنده.
ـ نه عمو جان یوسف و دکتری؟! این هنوز خون که می‌بینه غش می‌کنه.
و ادای غش کردن را درآورد و زبانش را از دهانش بیرون انداخت. آقا پرویز خنده پر سر و صدایی کرد و دوباره سرتا پای یوسف را که کنار رحیم ایستاده بود برانداز کرد.
ـ بفرما عمو ببین چی می‌خونه.
رحیم کتابی را از داخل کارتون بیرون آورد و گرفت سمت آقا پرویز.
ـ علوم سیاسی...قابل شمارو نداره.
و شروع کرد به خندیدن. آقا پرویز نگاهی به کتاب انداخت و صفحاتش را ورق زد و با تردید پرسید:
ـ این یعنی تو داری درس سیاست می‌خونی؟
ـ بله قراره رئیسجمهور بشن آقا...
و پس گردنی آرامی پشت گردن یوسف زد و دوباره شروع به خندیدن کرد. رنگ از صورت آقا پرویز پرید عصبانی از جایش بلند شد و مقابل چشم‌های متعجب یوسف و رحیم عصازنان از اتاق بیرون رفت میانه راه پشیمان شد و برگشت و از همان چهارچوب در گفت:
ـ اتاق رو خالی کن پسر جان.
رنگ از صورت یوسف پرید دوید دنبال آقا پرویز و عصایش را گرفت.
ـ آخه چرا عمو چیزی شده؟
ـ گفتم که اتاق رو خالی کن من با سیاسی جماعت آبم توی یک جوب نمیره.
رحیم سراسیمه جلو آمد و گفت:
ـ بابا عمو این چه حرفیه؟سیاسی چیه؟بیچاره هنوزتازه داره درسش رو می‌خونه. کو تا بخواد سیاسی بشه.
ـ میشه میشه بابا جان. من حوصله داد و قال و دعوا مرافعه سر رأی جمع کردن و شیشه شکستن و این حرفا رو ندارم، زود اتاق رو خالی کنین.
ـ آخه پدر من کی به این رأی میده؟ من شوخی کردم می‌خواد نماینده بشه.
آقا پرویز عصبانی جلو می‌رفت و رحیم هم پشت سرش، تلاش می‌کرد تا پیرمرد را راضی کند ولی گوش نمی‌داد حرف خودش را می‌زد.
ـ نماینده هم بشه همونه، هی جلسه بزارین، تظاهرات کنین، اعلامیه بدین بیرون، بیانیه صادر کنین، نوار تکثیر کنین.
چشم‌های رحیم با هر جمله آقا پرویز گشادتر می‌شد و نفس یوسف بریده‌تر. مانده بودند جواب پیرمرد را چه بدهند.
ـ جمع کن آقا جمع کن برو بیرون. من شما جوونای دردسرساز رو از دور می‌شناسم.
یوسف روی زمین ولو شد و سرش روی گردنش افتاد هنوز نیمی ازاسباب و لوازمش توی حیاط بودند نگاهش روی آن‌ها خشک شد. دلش خواست خودش را رحیم را و هر کسی را که دم دستش می‌آمد بزند و خودش را خالی کند.
رحیم آمد کنارش و دست گذاشت روی شانه‌اش صدایش گرفته و غمگین بود و از رحیم چند لحظه پیش خبری نبود.
ـ پاشو پاشو داداش جمع کن بریم هنوز ما رو با چوب و چماق بیرون نکرده.
**
ـ چکاره‌ای؟
ـ درس می‌خونم کار هم می‌کنم.
ـ کجا؟
ـ بازار، تولیدی پوشاک.
ـ خوبه خوبه ،معلومه زحمت‌کشی. چی می‌خونی؟
یوسف با ترس و لرز از گوشه چشم به رحیم نگاه کرد و آب دهانش را قورت داد. زن صاحب‌خانه با صورت چاق و ترسناکش جلوی در ایستاده بود موهای رنگ کرده و طلایی‌اش را ناشیانه زیر روسری جمع کرده بود گردن چاق تو رفته‌ای داشت با قدی کوتاه نگاهش تند و تیز و مشکوک بود.
ـ زبون نداری؟
رحیم با ترس و لرز و منمن کنان آرام وزیر لب گفت:
ـ علوم سیاسی.
زن یک ابرویش را بالا انداخت و سر تا پای یوسف را برانداز کرد.
ـ یعنی درس سیاست؟
ـ ب... بله...
زن خنده‌ای کرد و دندان‌های زرد و نا مرتبش را بیرون انداخت از جلوی در کنار رفت و به یوسف تعارف کرد بیاید تو.
ـ به به... سیاست. آفرین آفرین.
ضربان قلب یوسف و رحیم به یکباره آرام شد. لب‌های رحیم به خنده باز شد و زبانش شروع به چرخیدن کرد.
ـ بله قراره رئیسجمهور بشن در آینده و ...
سقلمه یوسف اجازه نداد ادامه حرفش را بگوید با دلهره به صورت زن که پا به پایشان راه می‌آمد نگاه کرد.
ـ خوبه خوبه. آفرین. اتاق اون تهی است. قبل‌ترها پسرم اونجا کفتراشو نگه می‌داشت ولی حالا دیگه سر به راه شده سرش به کار خودشه، صب میره سر کار و شب میاد خونه. یک دخترم دارم که امروز و فردا عروسیشه دارم جهاز جمع می‌کنم براش. کی آدرس اینجا رو داد؟
ـ بنگاهی سر کوچه، گفت خانه خوبیه.
ـ ها که خوبه پس چی؟! خانه مال زری خانم باشه و بد باشه؟ راستی رئیسجمهور شدی هوای ما رو داشته باشی ها قیمت جنسا رو بیار پایین داریم جهاز درست می‌کنیم ها.
ـ اینجا زیاد شلوغ نیست که؟
زن چرخید سمت یوسف و گفت:
ـ نه خیالت راحت، میگم تو که توی سیاستی این دلار تا کجا می‌خواد بالا بره؟
یوسف نگاهی به رحیم انداخت و آب دهانش را قورت داد.
**
ـ جا گیر شده بود. خانه دنج و آرامی بود بدون مزاحمت. هم به درسش می‌رسید هم با خیال راحت مهمان دعوت می‌کرد، بدون دردسر. غدیرخان از بعد برگشتش از تهران هر کجا که نشسته بود از یوسف بد گفته بود و حتی انگ فقر و بی‌چیزی را هم به او چسبانده بود که نان ندارد بخورد و امروز و فرداست که از گرسنگی بمیرد. مادرش چندباری زنگ زده بود و گریه و زاری که آقات می‌گوید که ازت راضی نیستم که اینطور آبروش را جلوی هم ولایتی‌هاش بردی و خجالت زده‌اش کردی و اگر برگردی کارت با کرام الکاتبین است.
ـ آقا یوسف...
صدای در یوسف را از فکر و خیال بیرون کشید. چهار زانو رفت و در را باز کرد. صدای زری خانم بود با بشقابی میوه پشت در ایستاده بود.
ـ بله؟
ـ بیا پسرم این میوه‌ها رو برای تو آوردم که بخوری جون بگیری که فردا ریئس‌جمهور شدی هوای ما فقیر بیچاره‌ها رو داشته باشی.
یوسف خنده‌ای کرد و بشقاب میوه را گرفت و نفسش را بیرون داد. در را بست و با خودش گفت:
ـ ریئس‌جمهور بشم؟ یعنی میشه...
تا خواست بنشیند دوباره صدای زری خانم بلند شد.
ـ آقا یوسف جان پسرم یک دقیقه بیا جلوی در مادر.
ـ بله چیزی شده زری خانم؟
ـ میگم پسرم از اوضاع دلار خبر داری؟ می‌دونی بالا میره یا پایین؟
یوسف به تته پته افتاد همین را کم داشت این پا و ان پا کرد و داغ شد یخ کرد و دست آخر پرسید.
ـ توی کار دلارید؟
لب‌های زری خانم به خنده باز شد. کمی سرخ و سفید شد، دستی به موهای طلایی‌اش کشید و هلشان داد زیر روسری بعد خم شد و از پاچه جوراب ساق بلندش که تا زیر زانو بالا کشیده بودش چند اسکناس مچاله شده دلار بیرون کشید و گرفت جلوی صورت یوسف.
ـ از دست این پسر جوون‌مرگ شدم مجبورم هر جا میرم با خودم ببرمشون. به نظرت بالا می‌کشه یا پایین؟
یوسف نمی‌دانست چه جوابی باید بدهد مانده بود توی دو راهی چشم های مشتاق و امیدوار زری خانم از یک سو و ترس از آواره شدن و بی خانمان شدنش از طرف دیگر گذاشته بودش توی منگنه.
ـ باید برای دختره جهاز جمع و جور کنم. پدر هم که نداره برادرش هم که آبی ازش گرم نمیشه باید خودم یک کاری بکنم دیگه نه؟ مگه میشه دست آخری فرستاد خونه شوهر؟
یوسف لبخند کم جانی زد خواست بگوید از این چیزها سر در نمی‌آورد ولی زبانش نجنبید ترسید هرچه بود او مستأجر بود و زری خانم صاحب‌خانه. زری خانم هیجان‌زده ادامه داد.
ـ میگن قیمت دلار بی‌ربط با همین جنگ و جدال و سیل و زلزله نیست ها؟ من اخبار رو هر روز نگاه می‌کنم یکی از همین شاهزاده‌های عربی گفته که می‌خواد حمله کنه به یکی از این کشورای بدبخت بیچاره... اسمشو یادم رفته... چکار کنم مادر بخرم یا بفروشم؟
رنگ و روی یوسف پریده بود نمی‌دانست چکار کند دلش می‌خواست همین الان در را می‌بست و می‌رفت و می‌خزید زیر لحافش و بیرون هم نمی‌آمد ولی مهربان شدن زری خانم بی دلیل نبود نا خواسته حرفی را زیر لب گفت.
ـ بخرین گرون میشه.
نیش زری خانم تا بناگوش باز شد سراسیمه هیکل چاق و کوتوله‌اش را حرکت داد و دوید توی اتاقش و یوسف را با احساس عذاب وجدانی که گریبانش را گرفته بود تنها گذاشت. یوسف می‌دید که تا نزدیکی‌های صبح چراغ اتاق زری خانم روشن است. نمی‌دانست چرا این حرف را زده بود اگر دلار می‌خرید و پایین می‌کشید چه؟ قلبش شروع به زدن کرد بدنش داغ و دهانش خشک شد.
ـ خدایا بهم رحم کن.
صبح نشده از اتاق بیرون زد و رفت سراغ رحیم. رحیم تازه داشت تنور را روشن می‌کرد چشمش که به یوسف افتاد در جا خشکش زد.
ـ انداختت بیرون دوباره؟
یوسف نفسش را بیرون داد و بریده بریده گفت:
ـ بدبخت شدم رحیم ... ز.. زری خانم... دیشب تا صب نخوابیدم...
رحیم حرفی برای گفتن نداشت مات به دهان یوسف خیره شده بود.
ـ فقط برو دعا کن ضرر نکنه وگرنه اون زری خانمی که من دیدم با یه ضربه کارت رو می‌سازه.
کارش درآمده مرور کردن اخبار و روزنامه‌ها و هر روز سرکشی کردن به صرافی‌ها شده بود کارش و به بدبختی‌های دیگرش اضافه شده بود. دلشوره داشت و هر سر و صدایی که بلند می‌شد فکر می‌کرد زری خانم آمده تا پوست از بدنش بکند. درس خواندنش هم شده بود برایش یک دردسر.
ـ ای لعنت بهت رحیم با این زبونت.
صدای در که بلند شد برق از کله‌اش پرید. سراسیمه دوید جلوی در و زل زد به صورت زری خانم. زری خانم هیجان زده بود سر از پا نمی‌شناخت روی پا بند نبود تا چشمش به یوسف افتاد فریاد کشید.
ـ شیر مادرت حلالت پسر تا گفتی بخر گرون میشه رفتم و النگوم رو فروختم و همه رو دلار خریدم سه تومن اومد روش. می‌دونی چقدر سود کردم. خیر ببینی مادر دوماد بشی الحق که درس چیز خوبیه آفرین بخون بخون...
و دیگر نماند تا یوسف هم حرفش را بزند بشکن‌زنان رفت داخل اتاقش صدای خنده و شوخی‌اش با دختر و پسرش را یوسف می‌شنید.
**
همه سلامش می‌کردند. بزرگ و کوچک تا او را می‌دیدند از جایشان بلند می‌شدند. زری خانم همه جا را پر کرده بود که یوسف کار بلد است و از چند و چون بازار خبر دارد.
برای اولین باری بود که توی یک خانه این همه مدت می‌ماند دیگر داشت باورش می‌شد که این بار شانس به او رو آورده و قرار است که با آرامش درسش را تمام کند و همه چیز هم به آخر برسد که...
ـ آقا یوسف... آقا یوسف...
وحشت‌زده از اتاق پرید بیرون. مرتضی بود پسر نصرت آقای بقال.
ـ زری خانم تو کوچه غش کرده از حال رفته.
ـ چی؟ چرا؟
کفش‌هایش را پوشیده نپوشیده دوید توی کوچه. زن‌ها زیر بغل زری خانم را گرفته بودند و کنار دیوار نشانده بودنش. صورتش رنگ پریده و بهم ریخته بود. گره روسری‌اش به بغل صورتش برگشته بود و چادرش روی شانه‌های پت و پهن و بزرگش افتاده بود. یکی از همسایه‌ها تند تند قاشق آب قند را توی حلق زری خانم می‌ریخت و بادش می‌زد. ایستاده بود وسط کوچه و تماشا می‌کرد. پسر زری خانم که چشمش به یوسف افتاد خیز برداشت و یقه‌اش را چسبید.
ـ ها اومدی دروغگوی آدمکش ببین چه بلایی سر مادرم آوردی...
زری خانم به زحمت چشم‌هایش را باز کرد و تا یوسف را دید با عجله از جایش بلند شد و رفت سمتش ولی نیمهراه خورد زمین.
ـ برو...این بدبختم کرد هی گفت بخر بفروش... بیچاره شدم. حالا جواب مردمو چی بدم... وای بیچاره شدم دختر بدبختم...
دختر زری خانم لنگ کفشش را در آورد و پرت کرد سمت یوسف. لنگ کفش خورد به زیر چشم یوسف. به زحمت پسر و دختر زری خانم را از یوسف جدا کردند خواهر و برادر افتاده بودند به جان پسر بیچاره و اگر همسایه‌ها به داد نمی‌رسیدند حتما کشته شده بود.
ـ از خونه من برو... برو جغد شوم...
فرار کرد و از آن محل رفت برای بردن وسایلش هم برنگشت رحیم با یکی دو نفر از کارگرهای نانوایی آمدند و لوازم را بردند. البته خط و نشان‌های پسر زری خانم و آه و نفرین‌های خود زری خانم را هم گذاشتند کف دست یوسف و زهر چشم گرفتند از چشم ورم کرده‌اش که دیگر برای کسی پیش‌گویی نکند.
**
نشسته بود کنار در و توی فکر بود. رحیم سرش به کار خودش گرم بود. زیر لب آواز می‌خواند و از خمیر چانه می‌گرفت.
ـ راستی غیبت‌هات داره زیاد میشه ها! چرانمیای سر کلاس؟
ـ حوصله ندارم. از این وضع دیگه خسته شدم.
ـ خب باز می‌گردیم دنبال خونه این دفعه دیگه حواسمون رو حسابی جمع می‌کنیم.
یوسف نگاه مات و بی‌احساسش را پاشید به صورت رحیم خواست چیزی بگوید ولی پشیمان شد هوا کم کم داشت تاریک می‌شد. بلند شد و راه افتاد.
ـ حالا کجا میری؟
جواب رحیم را نداد از بعد از قائله خانه زری خانوم دیگر دست و دلش به هیچ کاری نمی‌رفت بدجور کم آورده بود. نه از درس و کار از تنهایی دلش برای خانه و ده‌شان تنگ شده بود دلش پر پر می‌زد برای آقا جانش، برای گلایه‌ها و حرف‌هایش، حتی اخم و تخمهایش، برای مادرش. وقت آمدن همانطور که رختخواب‌هایش را توی چادر می‌پیچید یواشکی با گوشه روسری اشک چشم‌هایش را هم می‌گرفت. دوست داشت بماند اما دلش نمی‌آمد رویاهای پسرش را خراب کند. حتما حالا خیلی دست تنها بودند. از مقابل کیوسک تلفن رد شد ناخوداگاه ایستاد و نگاه کرد از وقتی که آمده بود با پدرش صحبت نکرده بود یک قهر و دلخوری بچگانه.
ـ من خودم اینجا یکی رو لازم اونوقت تو می‌خوای بری برای مردم کار کنی؟
شماره پدرش را گرفت و منتظر شد تا بوق بخورد صدای پدرش که آنطرف خط پیچید بغضش شکست. دلش خیلی برایش تنگ شده بود.
دلش می‌خواست برگردد و جرأت نداشت این را به پدرش بگوید.