ننه احمد
ماه‌منیر داستانپور
مادر بغ کرده و زانو در بغل گرفته ، نشسته بود کنج اتاق و میلی به حرف زدن نداشت. چند و چونش را همه می‌دانستیم و کسی چیزی از چرایی حال و احوالش نمی‌پرسید که اگر کلمه‌ای از دهانمان درمی‌آمد بعید نبود بزند به صحرای کربلا و یک کتاب چهل من کاغذ برایمان بحر طویل بخواند از غصه‌ای که از قضا خودمان هم گرفتارش بودیم. جای خالی ننه احمد در خانه بدجوری ذوقمان را کور کرده بود و دلتنگی چنگ انداخته بود به حلقوممان! اما از میان همه ریز و درشت آن خانه چندین اتاقه که غیر از ما، چهار خانوار دیگر را هم در خود جای داده بود؛ غم دوری ننه احمد بیشتر از همه دامن‌گیر مادر بیچاره شده بود! همیشه می‌گفت: «من در این شهر دنگال دلخوشم به وجود ننه احمد!» اصلا علت مهاجرت ما به تهران و دل کندنمان از روستای آبا و اجدادی جریان مرگ بی‌بی سکینه مادر بود که تا راهی دیار آخرت شد انگار بندناف مادر را از آن روستا و خاطراتش بریدهباشند؛ دیگر در آنجا پاگیر نشد که نشد. می‌گفت:«بدون بی‌بی اینجا بمانم یا روانه دارالمجانین می‌شوم یا حب تریاک می‌خورم و خودم را از غصه راحت می‌کنم.» آقاجان هم که جانش بسته به لبخند مادر بود و نمی‌توانست غم و غصه‌اش را تاب بیاورد؛ ترک دیار کرد و ملک و آبش را به برادرش که هم امینش بود؛ هم شریکش سپرد و کلهم اجمعین عائله را ریسه کرد سمت تهران که شنیده بودیم روی سنگفرش خیابان‌هایش پول ریخته و فقط کافی بود برای برداشتنش خم شویم.
البته بعدا فهمیدیم این شهر اگر جیبمان را خالی کند ؛ دستمان را پرنخواهد کرد . دست خالی آقاجان که در همان ماه اول سکونت در پایتخت داراییش بر باد رفته بود؛ کشاندمان به خانه ننه احمد که می‌گفتند به نصف قیمت کرایه‌اش می‌دهد. به شرط آنکه وسعت تنگ باشد و غربت گرفتارت کرده باشد. اولش برای آقاجان سخت بود که با آن شانه‌های پهن و دست‌های قوی که هیچوقت جلوی غریبه دراز نشده بودند؛ ابراز نیاز کند. اما وقتی چند سرعائله‌اش را ویلان خیابان‌ها و خودش را بیکار دید؛ مجبورشد برود سراغ پیرزن!
همان روز با اسباب و اثاثیه مختصری که از روستا آورده بودیم؛ جاگیرِ دو اتاق از خانه چندین اتاقه پیرزن شدیم . ننه احمد با آن گیس حنابسته و قامت نقلیش عجیب مادر را یاد بی‌بی سکینه می‌انداخت. حالا با این اوصاف و احوال ، ننه احمد که او را به نام پسر جوان مرگ شده‌اش می‌شناختند درست در شبی به اهمیت یلدا در خانه غایب بود و از یک ماه پیش رفته بود انزلی دیدار فامیل و خویشان! بیچاره پیرزن در تهران غیر از همین خانه که ارث شوهر مرحومش بود نه چیزی داشت و نه کسی را که پابندشان باشد . خودش می‌گفت: «خدا نخواست من و حاجی ابراهیم غیر از احمد اولاد دیگری داشته باشیم. وقتی احمد رفت قم که درس دین بخواند؛ می‌خواستیم این خانه را بفروشیم تا عین پسرمان مجاور حضرت معصومه‌‌سلام‌الله‌علیها شویم. اما وقتی آژان‌های دستگاه بچه‌ام را با یک عده طلبه دیگر غریب‌کش کردند؛ حاجی از غصه دق کرد و من تنها ماندم !«پیرزن برای شادی روح رفتگانش خانه را به نیم قیمت کرایه می‌داد تا وقتی که دست مستأجرش بازشود و بتواند برای اهل و عیالش زندگی آبرومندی دست و پا کند.
یلدا که می‌شد مستأجرها که عین اولاد ننه احمد برایش عزیز بودند؛ هرچه داشتند سرسفره یلدا می‌گذاشتند تا نه کسی تنها بماند و نه دست خالی پدری به چشم فرزندانش بیاید. گرچه از سبزی پلوماهی که بویش از بعضی خانه‌ها به کوچه می‌آمد سرسفره ما خبری نبود؛ اما زیر نگاه مهربان ننه احمد که از سیر تا پیاز پستوی آشپزخانه‌اش را نثار ما می‌کرد خوش و خرم بودیم.
آقاجان که خسته از کارخانه‌ای که از سه ماه قبل به عنوان کارگر در آن استخدام شده بود؛ به خانه آمده و تاب قهر و غصه مادر را نداشت؛ رو به من و سه خواهر و برادرم چشمکی زد و طوری که مادر بشنود گفت :«تا من همینجا کنار دیوار چرتکی می‌زنم باید بساط این اشک و آه جمع شده باشد. اگر شد ، که می‌روم دنبال خرید باقلا و لبوی داغ که بعضی‌ها دیشب هوس کرده بودند! اگر هم بیدارشدم و این حکایت همچنان باقی بود؛ که می‌روم لاله‌زار تماشاخانه!»
دلم می‌خواست قاه‌قاه بخندم و به آقاجان که خوب رگ خواب مادر را پیداکرده بود دستخوش بدهم. مادر حاضر بود از تهران تا روستایمان که در نزدیکی شیراز بود پیاده گز کند ولی پای آقاجان به تماشاخانه و لاله‌زار نرسد. می‌گفت:«خدا به دور!» شنیده بود یک عده زن و مرد سرخاب سفیداب کرده دور هم جمع می‌شوند و برای خلق بیکار خدا ادا و اطوار در می‌آورند. هم دلش مالش می‌رفت برای لبو و باقلای تازه، هم ترس داشت از جنبیدن چشم و گوش شوهرش در آن محله یأجوج و مأجوج!
تا مادر از سرجایش بلند شد و رفت سراغ راست و ریست کردن بساط شام یلدا آقاجان بی‌خیال چرت خستگی پرانش شد و راه افتاد سمت کوچه که از خرید هوسانه برای مادر دریغ‌نکند.
من و بقیه بچه‌ها هم که حوصله اهل خانه را با شیطنتمان سر برده بودیم؛ روانه کوچه شدیم که تا قبل از نشستن پای سفره شب چله حسابی بازی کنیم. چند ساعتی از این کوچه به آن کوچه با چرخ و چوبمان که سرگرمی آن روزهای کودکان بود ؛ چرخیدیم و که بالأخره خسته راهی خانه‌شدیم.
صدای همهمه ساکنین مثل همیشه تا وسط کوچه می‌آمد اما چیزی که بیشتر توجهمان را جلب و شکممان را به غار و قور انداخته بود؛ عطر سبزی‌پلو ماهی شب یلدا بود که نمی‌دانستیم از کدام خانه به کوچه بیرون می‌آید. در را که بازکردیم تعجب دوید وسط رگ‌های مغزمان و دهانمان از حیرت بازماند. ننه احمد سر بزنگاه خودش را رسانده بود و بساط یلدایمان را برپا کرده بود اما برخلاف هر سال دیس‌های پر و پیمان ماهی که از انزلی برایمان سوغات آورده بود و عطر دلنشین سبزی پلو حسابی یلدایمان را کامل کرد.