می‌دانم که می‌داند!

گلاب‌بانو

می‌خواستم تا ایستگاه اتوبوس بروم و سوار ماشین بشوم. باید خودم را قبل از کلاس به بچه‌ها می‌رساندم، درباره موضوع کلاس کمی بحث می‌کردیم. این قرار و مدارها را قبل از کلاس‌های تاریخ معاصر، خودم گذاشته‌ام، آن‌وقت خیلی بد است که خودم به آن‌ها عمل نکنم. برای همین چیزهاست که دارم درس می‌خوانم و گرنه به قول عمه ملی، چهار تا کتاب خواندن که تو سابقه هر آدمی پیدا می‌شود. به‌خاطر من می‌گوید که پز کتاب خواندن‌هایم را می‌دهم، یعنی مادر می‌دهد.
عمه ملی عکس‌های کهنه و قدیمی عروسی‌اش را ورق می‌زند و می‌گوید: ببین اینجا را! زیر تور عروسی یک وجب بچه ایستاده، همین اینجا، هفت هشت تا کتاب قدیمی بزرگ، که تو صد سال بتوانی دست بگیری و بخوانی را حفظ بودم. می‌داند که مادر پشت بندش تقاضا می‌کند که یک خط از آن محفوظات را متجلی کند و بخواند و سریع می‌گوید: امان از حرص و جوش که ضد‌اعصاب و حافظه است.
آماده می‌شوم. این‌طرف و آن‌طرف که می‌روم مادر را هم می‌بینیم که کند‌تر از من و به موازات من در حال تغییر لباس است. می‌پرسد: مگه نمی‌ری دانشگاه؟ می‌داند که می‌روم اما می‌پرسد که جریان موازی آماده شدنمان را به هم گره بزند، می‌دانم اگر بگویم آره، باید او را هم با خودم ببرم، برای همین دارد آماده می‌شود. اگر هم بگویم نه، دروغ گفته‌ام. ضمنا خودش برای نه من جواب دارد ولی منتظر آره است که بگوید، خب یه کم صبر کن! برای همین یک پله می‌روم بالاتر، می‌ایستم و می‌گویم؛ نهار هم نمی‌خورم که بگویم یعنی خیلی عجله دارم.
انگار نمی‌شنود چی گفتم یا خودش را به نشنیدن می‌زند چون جواب می‌دهد: آره مادر! نهار سر دل آدم می‌ماند و قابلمه‌ای را به دستم می‌دهد. قابلمه غذاست! می‌داند که گرسنه‌ام و دلم می‌خواهد کمی غذا بخورم برای همین می‌گوید: می‌آمدی می‌رفتیم خونه عذرا دوستم دورهمی یه چیزی می‌خوردی. می‌داند که نمی‌روم و این را می‌گوید که به غذا دست نزنم. می‌داند که می‌زنم، این‌طوری که دستم را از لای در قابلمه آهسته تو می‌دهم و یک مشت برنج برمی‌دارم و توی دهانم می‌ریزم. خوشمزه است؛ حسابی به غذا رسیده.
مادر گفت: من را هم ببر! این را وقتی می‌گوید که حسابی این‌طرف و آن‌طرف رفته و برای خودش وقت خریده. می‌گوید یک جایی پیاده می‌شوم. می‌داند که می‌گویم بهتر است برای شما تاکسی شخصی بگیرم که راحت باشید. می‌گوید: نه! توی تاکسی‌های شخصی خبری نیست. من که رییس‌جمهور نیستم از چهره افراد بفهمم چه خبر است! توی تاکسی حوصله‌ام سر می‌رود. اتوبوس خوب است. باید با مردم در تعامل بود. این کلمات قلمبه سلمبه را مادر از تلویزیون یاد می‌گیرد. گاهی کلمات سخت را گوشه یک ورق از برگه‌های من می‌نویسد، حالا ممکن است برگه متعلق به یک جزوه هزار صفحه‌ای باشد. می‌داند که جزوه‌ام ناقص می‌شود. می‌گوید: جزوه هزار صفحه‌ای که با یک برگه ناقص شود به درد نمی‌خورد! کلمات دل‌خواهش را آن‌جا می‌نویسد.

برایش یک دفترچه خریده‌ام اما می‌گوید دفترچه گم می‌شود اما کاغذهای تو همه جا دم دستم است. کلمات را چند بار خوب تکرار می‌کند که به یادش بماند. می‌خواهد برود دوره خانه عذرا خانم!
باید زودتر خودم را سر کلاس می‌رساندم. منتظر ماندم تا آماده شود. یک قابلمه لوبیا پلو را بغل گرفته‌ام با یک کیف دستی بزرگ؛ گفته بود: اینم بردار مادر خیلی سبکه چند تا تیکه لباس توشه. سوار اتوبوس شدیم. خدا را شکر کرد. می‌دانستم برای چی خدا را شکر می‌کند. هم برای همه چیز، هم برای خالی بودن صندلی‌های گناه! روی صندلی‌های گناه خالی بودن. اسم آن دو صندلی اتوبوس را که رو به بخش خانم‌هاست صندلی گناه گذاشته است. هر کس روی آن‌ها می‌نشیند امتحان می‌شود.
فکر کردم حالا که بیکارم می‌توانم به کارهای بهتری فکر کنم. اما مادر نمی‌گذارد! کارها و گناه‌هایی را که مردم در همین چند دقیقه انجام می‌دهند، می‌شمارد. می‌گوید: نیم ساعت پیش که سوار اتوبوس شدیم نبود اما چند دقیقه بعد از ما آمد و نشست روی صندلی روبرو‌!
مادر چند تا بسم‌الله می گوید و فوت می‌کند.
مادر جان! نمی‌خواهد به بندگان خدا تقلب برسانی که به بهشت بروند. گناه که به این چیزها نیست. مادر معتقد است که هست! گناه به همین چیزهاست، به نگاه‌های کوتاه آلوده!
می‌گویم: حالا از کجا معلوم آلوده است؟
می‌گوید: فی‌الواقع آلوده نیست، آلوده‌اش می‌کنند.
دو بچه روی صندلی‌های گناه نشسته‌اند. به ایستگاه‌های آخر نزدیک می‌شویم. مادر چیز زیادی گیرش نیامده. با هم پیاده می‌شویم تا غذا و ساک را تا دم خانه عذرا خانم ببرم‌! دوباره سوار می‌شوم. روی صندلی‌های گناه یک پسر جوان نشسته است. اصلا یک بار هم به من نگاه نکرد! پسر جوان بیست ساله‌ای است که نشسته روی یکی از صندلی‌ها‌ی برعکس اتوبوس، درست مقابل خانم‌ها. وقتی آمد هیچ کس نبود اما کم کمک صندلی‌ها پر شد. مادر معتقد است وقتی صندلی‌ها خالی است و جوان رو به خانم‌ها می‌نشیند خودش دارد به سمت چشم‌چرانی می‌رود وگرنه صندلی برعکس که نشستن ندارد! البته این چیزی را عوض نمی‌کند ! هر بار هر کسی آن‌جا می‌آید و می‌نشیند به او نگاهی می‌اندازد و بعد بیرون از پنجره را نگاه می‌کند.
‌دختری که آرایش دارد وارد اتوبوس می‌شود و روبروی جوان، چند صندلی دور تر لم می‌دهد. دختر گاه و بیگاه بدنش را تکان می‌دهد. پسر چشم‌هایش را به این سمت می‌سراند اما به دختر نگاه نمی‌کند. دختر کمی دلخور شده است و سر را دوباره تو گوشی همراهش فرو می‌کند. پسر هر بار نگاهش را سمت دختر هل می‌دهد اما روی او متمرکز نمی‌شود بلکه از او می‌گذرد و عبور می‌کند. اصلا مادر خوب اسمی گذاشته روی صندلی‌های گناه! صندلی‌های روبرو که آدم‌ها چشم در چشم هم نگاه می‌کنند و مسافتی را باید به همین وضع بگذرانند.
‌پسر تا نیم ساعت قبل داشت به تمام زن‌ها نگاه می‌کرد اما حالا به این دختر نگاه نمی‌کند. توی دلم می‌گویم حتما درحال تمرین است و دارد تلاش می‌کند که چشم‌هایش را به نامحرم باز نکند. از دختر لجم می‌گیرد که ول کن نیست و مدام پیگیر نگاه کردن‌های پسر است. آخر سر هم بلند می‌شود و می‌رود داخل قسمت مردانه و یکی می‌خواباند در گوشش و می‌گوید: این عوض مامان و بابا عوضی! خودمم بی‌خیال می‌شم دنبالش می‌روم به درس امروزمان مربوط می‌شود ما نسلی خواهیم شد که سال‌ها بعد درباره ما صحبت خواهند کرد.
روی صندلی ایستگاه می‌نشیند تا اتوبوس دیگری بیاید. باید بی‌مقدمه چیزی بپرسم. سؤالات بی‌مقدمه بهتر جواب داده می‌شوند.

ـ قبلا خواستگارت بوده‌؟

با غیظ نگاهم می‌کند.

تو رو درواسی می‌گذارمش؛ می‌تونی جواب ندی. ناراحت نمی‌شم. تو از اون سر تری!
چشم‌هایش را تنگ می‌کند، یعنی گول خورده و رام شده ولی می‌گوید به هر حال به تو مربوط نیست. سعی نمی‌کنم جلوی خشمم را بگیرم. می‌گذارم ناراحتی با ناراحتی جواب داده شود؛

ـ دروغ گفتم اصلا هم سرتر نیستی داشتی خودتو می‌کشتی که نگاهت کنه... ولی نکرد.

عصبانی از جا بلند می‌شود که تاکسی بگیرد و برود. هیچ‌کدام از حربه‌های فضولی‌ام جواب نداده، دارد از دستم می‌رود و به فکرم نمی‌رسد باید چه کاری انجام بدهم. تاکسی جلوی پایش می‌ایستد. خودم را به در تاکسی می‌رسانم و پشت سرش سوار می‌شوم. هدفون‌هایش را در گوشش فرو کرده. توی یک کاغذ می‌نویسم که آن مرد نامزد خواهر من است و من را نمی‌شناسد. من در حال تحقیق درباره او هستم. چشم‌هایش گرد می‌شود و می‌زند زیر خنده. می‌گوید: مبارک است. خب دیدی که پسر خوبی است و به من محل نگذاشت.

می‌گویم: از کجا معلوم؟ شاید قبلا به شما وعده و وعید‌هایی داده و حالا که زیرش زده ناراحت شدید. دوباره می‌خندد و می‌پرسد: اصلا خواهر داری؟
از زرنگی‌اش خوشم می‌آید. می‌گویم: نه! می‌دانسته لابد جواب چیست که پرسیده.
می‌پرسد: چرا برایت این‌قدر مهم است؟

می‌گویم همینطوری !
می‌گوید: برادرم است. دو شب است خانه نیامده. با ناپدری‌ام اختلاف دارد. فکر می‌کند خیلی بزرگ شده و می‌تواند برای خودش هر تصمیمی خواست بگیرد.
‌می‌پرسم: چرا دنبالش نرفتی؟ چرا دستش را نگرفتی ببری خانه‌؟

می‌گوید: دوسالش که نیست، بیست و دو سالش است. باز هم می‌گذارد و می‌رود. اوایل قهرهایش، دنبالش می‌رفتیم و می‌آوردیمش. از دوست و هم‌کلاسی و آشنا سراغش را می‌گرفتیم و پیدایش می‌کردیم. حتی مادرم می‌خواست تسلیم خواسته‌هایش شود و از ناپدری‌ام جدا شود اما همه گفتند که به‌خاطر یک بچه خودت را آواره نکن.

اینها را وقتی می‌گوید که آشتی کرده‌ایم و در یک کافی‌شاپ ارزان نشسته‌ایم به خوردن یک لیوان چای. من دعوتش کردم برای دلجویی.

می‌گویم: مادرتان خوب تربیتتان کرده. معلوم است که عصبانی نمی‌شوی و سؤال و جواب کلافه‌ات نمی‌کند.

نفسش را با بخار چای تو می‌دهد. بلند می‌شود که برود. می‌گویم: اما برادرت جای لغزش دارد. این را مطمئن نمی‌گویم طبق تئوری مادر به زبانم می‌آید.

برادرش بین تمام صندلی‌های خالی روبروی خانم‌ها می‌نشیند و چشم از آن‌ها برنمی‌دارد. شاید دنبال مادرش می‌گردد یا خواهرش و دنبال بهانه‌ای برای برگشتن به خانه.