من تنبل نبودم

فرزانه مصیبی

تصویرساز: یاسمن امامی

وقتی رفتیم کلاس اول، من و خواهرم را در دو کلاس جداگانه در مدرسه شهید کلاهدوز کلاس‌بندی کردند. من کلاس ۲/۱ (یکه دو) بودم و خانم معلممان سال اولی بود که تدریس می‌کرد. خواهرم کلاس ۱/۱ (یکه یک) بود که معلمشان سال آخری بود که به تدریس مشغول بود ودر پایان سال با کوله باری از تجربه بازنشست می‌شد.

روش آموزشی معلم‌های به کل با هم متفاوت بود. حجم مشق‌ شب‌ها و تکالیف خواهرم هرشب یک چهارم تکالیف من بود. من هرشب تا نصفه‌های شب دفتر و کتاب جلویم ولو بود ولی خواهرم قبل از اینکه مامان نهار را آماده کند، همان جا جلوی در ورودی در حالی که هنوز کفشهایش را درنیاورده بود، مشق‌هایش را می‌نوشت و تمام می‌شد. بعد هر جا می‌نشستند می‌گفتند که من تنبل و خواهرم زرنگ است. گاهی فکر می‌کنم معلم من یک جورهایی می‌خواست تلافی مشق‌های زیادی که در کودکی نوشته بود را سر دانش آموزانش خالی کند. آخر یک بار که گفتیم خانم می‌شود کمتر مشق بگویید در جواب ما گفت:

" بروید خدا رو شکر شکر کنید که من از آن معلم‌ها نیستم که هی مشق بگویم و تکالیف جورواحور از شما بخواهم. والا ما مدرسه می‌رفتیم معلم ده برابر این هم به ما تکلیف می‌داد مگر جرات داشتیم چیزی بگوییم. تنها حرفی که می‌زدیم چشم بود. دوره زمانه عوض شده. تربیت شماها اشکال دارد. والا معلم هر چه می‌گوید دانش آموز فقط باید بگوید چشم. مگر من بدی شما را می‌خواهم. حالا هفت ساله هستین و اینطوری زبان درآوردین بزرگ شوید چی می‌شوید. خدا به داد معلم‌های دبیرستان شما برسد."

بعد هم گفت به جای سه تا دیکته چهار تا دیکته بنویسید. آخر یک لحظه فکر نمی‌کرد که ما از بیست تا کلمه‌ای که کلا یاد گرفته‌ایم چطور هر شب چهار تا دیکته بنویسیم.

هیچ کس نمی‌گفت که حجم تکالیف من زیاد است و تازه می‌گفتند: " حتما دستت کند است."

گاهی هم می‌گفتند:" تو خیلی بازیگوشی... مشق شب که انقد طول نمی‌کشه آخه."

داداش مصطفی می‌گفت: " خنگی دیگه. برای همینه که هی معلمتون جریمه‌ات می‌کنه."

جریمه نمی‌شدم. ولی هیچ کس باور نمی‌کرد. اوایل می‌زدم زیر گریه و جیغ و داد راه می‌انداختم که من تنبل نیستم ... من جریمه نشدم... من دستم کند نیست... ولی کم‌کم گه دیدم کسی حرف‌هایم را جدی نمی‌گیرد بی‌خیال شدم. همین شد که بعدها فرق من و خواهرم این همه زیاد شد.

مشق‌ها را من می‌نوشتم، نمره‌ها را او می‌گرفت چون معلمشان مامان را یاد عمه خدا بیامرزش می‌انداخت و در عین حال معلم هم وقتی مادرم را دیده بود یاد برادرزاده جوان مرگش افتاده بود که سر زا رفته بود. این بود که یک رابطه خیلی عجیب احساسی بینشان شکل گرفته بود و خواهر دوقلوی من هم شده بود آن بچه برادرزاده که پدرش او را بعد از پرگ مادرش برده بود فرانسه و معلم ما سال‌ها بود او را ندیده بود. هر چه محبت می‌خواست به نوه برادرش بکند به خواهر من می‌کرد.

شب بیداری‌ها را من می‌کشیدم و جایزه‌ها را او می‌گرفت، چون معلم ما وقتی مادرم را دیده بود یاد خواهر شوهرش افتاده بود که باعث به هم ریختن زندگی‌اش شده بود. این را عمه خانم جدید مامان یعنی معلم خواهرم، موقع گرفتن کارنامه ثلث اول به مادرم گفته بود.

ماجرای اولین کادوی روز معلم هم یکی از خاطره‌هایی است که مثل طرح‌های تخت جمشید که روی سنگ حک شده و این همه سال خراب نشده، تو ذهن من و خواهرم حک شده و محال است که روزی فراموشش کنیم.

اول اردیبهشت بود که مادر یکی از هم‌کلاسی هایم زنگ آخر آمد جلوی در کلاس و به هر کس یک برگه کوچک داد. تقریبا می‌توانستم کلماتش را بخوانم. اما خیلی دقیق متوجه نمی‌شدم. توی راه فهمیدم خواهرم هم همچین برگه‌ای را گرفته است. بعدها معلوم شد که نماینده‌های هر کلاسی تدارک هدیه روز معلم را دیده بودند و داخل برگه‌ها نوشته بودند که فلان مبلغ را تا نهم اردیبهشت به نماینده اولیا تحویل دهند. نماینده اولیا کلاس ما، یعنی همان مادر مریم، نُه روز تمام می‌آمد جلوی مدرسه و لیست اسم بچه‌ها را می‌گرفت دستش و از بچه‌ها پول می‌گرفت.

مامان ما چندباری برای پول به بابا گفت و بابا توجهی نکرد. شب روز نهم بود که بابا دراز کشیده بود حلوی تلویزیون و پوست تخمه‌هایش را تف می‌کرد روی زیر سفره‌ای سبزِ رنگ و رو رفته. مامان استکان چای را گذاشت کنار بابا. به ما که آرام کنار دبوار دست به سینه نشسته بودیم چشمک زد. ما خندیدیم. مامان یواش گفت:

" الان درستش می‌کنم. نگران نباشید."

ما سر تکان دادیم و سعی کردیم خودمان را با کتاب فارسی مشغول کنیم و روخوانی تمرین کنیم. اما تمام حواسمان به بابا بود. مامان رو به بابا گفت:

" رسول جان! چای تازه دم با خرمای بدون پوست و هسته آوردم برات، عزیزم."

رسول جان، یعنی بابا که از تعجب گویی شاخ‌هایش در حال بیرون زدن از لابلای موهای پرپشتش بود، روی آرنج دستش بلند شد و گفت:

"اِه... نه بابا... چه خبر شده؟ چی میخوای... آفتاب از کدوم طرف در اومده ما رسول جان شدیم؟ هان!... راستش رو بگو چی شده که خرمای بدون پوست و هسته برای رسول جان آوردی؟"

مامان اخم مصنوعیی کرد و گفت:

" هیچی... واه! چی میخوام؟ محبت هم بهت نیومده ها."

بابا گفت: " دستت درد نکنه. ولی همین دیشب جعبه خرما آوردی درش رو هم باز نکردی حتی برام."

مامان گفت:" ای شوهر ناز نازی من. یعنی در جعبه رو هم باز کنی زحمت میشه."

بابا چای را هورت کشید و گفت: " آخ آخ آخ چقدر داغه."

مامان گفت تازه دم آقا."

بابا سر تکان داد و تشکر کرد. چای را خورد و دوباره دراز کشید. ما دل توی دلمان نبود. مامان همین طور که دست می‌کشید و پوست تخمه‌ها را از روی زمین جمع می‌کرد، گفت:

" راستی روز معلمه ها."

بابا سر تکان داد. مامان گفت:

"گفتند پول بیارین که یه جا کادو بخرن. والا اینطوری بهتره. به نطر تو بهتر نیست؟"

بابا گفت: " آره، کمتر می‌افته."

مامان گفت: " می‌خوان سکه بخرن. نفری ...(فلان قدر) باید بدن."

یک‌هو پوست تخمه پرید تو گلوی بابا و گفت:

"چی؟ چه خبره؟ مگه سر گردنه است؟"

مامان گفت: " خب والا خودمون بخواهیم کادو بخریم بیشتر میشه."

بابا گفت: " باشه خب. از جیبم بردار."

بعد یک نگاه به ما انداخت و گفت:

" پس بگو چی شده یادت افتاده من خرمای بدون پوست و هسته دوست دارم."

بعد به ما چشمک زد.

مامان گفت: " دو تا هستند ها، دو تا باید بردارم. تو جیبت پول کمه آخه. کجا قایم میکنی پول‌هات رو؟"

این قسمت آخر را با خنده گفت.

بابا گفت: " آمار جیب منم که داری؟ دو تا باشن خب. معلمشون که یکیه."

اینجا بود که تازه فهمیدم بعد از هشت ماه مدرسه رفتن پدرمان نمی‌دانست ما دو نفر در دو کلاس مختلف درس می‌خوانیم با دومعلم متفاوت.

بابا گفت حالا فردا یک فکری می‌کند. اما فردا که عمه مرضی آمد خانه‌مان و از قضیه سر درآورد همه چیز عوض شد. به بابا زنگ زد و چیزی گفت که بابا وقتی از سر کار برگشت زیر بار نرفت و حاضر نشد برای هر دویمان پول هدیه روز معلم بدهد. روز نهم اردیبهشت بود که ما با گریه و ناراحتی رفتیم خانه.

عمه گفت: " شما کاریتون نباشه. خودم میام پول می‌دم."

آمدن عمه به مدرسه همانا و رفتن آبروی ما دو تا همانا. عمه آمده بود مدرسه به مدیرمان گفته بود که:

" این دو تا بچه ما رو بندازید تو یه کلاس. اینطوری درست درس نمی‌خونن. افت پیدا کردن."

مدیر گفته بود، حالا که آخر سال است. از سال آینده این کار را می‌کنیم. و عمه گفته بود، از هر جایی که جلوی ضرر را بگیری فایده است.

خلاصه مدیر گفته بود، هر کدام برود آن یکی کلاس ضربه می‌خورد و علاوه بر اینکه از نظر تحصیلی مشکل پیدا می‌کند از لحاظ روحی هم آسیب می‌بیند. بالاخره عمه حرف اصلی‌اش را زده بود و گفته بود که:

"اگر این دو تا توی یک کلاس باشن ظاهرا شما ضربه می‌خورین."

مدیر تعجب می‌کند و از عمه توضیح می‌خواهد. عمه در جواب تعجبش می‌گوید:

" این جوری دو تا پول برای روز معلم می‌خواهید از ما بگیرین؛ ولی اگه یه معلم داشته باشن یه پول می‌دیم."

به این ترتیب دود از کله خانم مدیر بلند می‌شود، البته به قول عمه و می‌گوید:

" چشم خانم ساجدی، چشم."

عمه هم با تاکید می‌گوید: " اون معلمی که مشق کم می‌گوید.... لطفا دوتاشون رو ببرید کلاس اون. این تینا تا صبح چراغ رو بالا سر ما روشن میگذاره و مشق می‌نویسه. خانم مدیر! من سه برابر این یکی برای اون یکی دفتر می‌خرم. چه خبره؟ چرا انقد تکلیف میده. هر روز این بچه باید بشینه از اول کتاب فارسی تا جایی که بهش درس دادن بنویسه."

طبق معمول ضربه به من خورد. من را بردند توی کلاس خواهرم. اما خودمانیم هر چیزش بد بود حجم کم مشق‌هایش خوب بود. آن چند وقتی که من در کلاس خواهرم بودم روزهای خوبی بود و از بار مشق نوشتن راحت شده بودم. عمه آن روز پول هدیه روز معلم را به نماینده اولیاء نداد.

مامان وقتی فهمید فردا آمد مدرسه و هزار بار سرخ و سفید شد و آخر هم یک سهم برای هردویمان داد به نماینده مادرهای کلاس خواهرم، که بی‌خبر از جابجا شدن من بود. روز معلم شد و نماینده که از دخترش شنیده بود من هم به آن کلاس رفتم زنگ زد به خانه ما که باید یک سهم دیگر بدهید و عمه که گوشی را برداشته بود به دروغ گفت سهم او را به نماینده کلاس قبلش دادم و تاکید کرد:

"بالاخره یک سال زحمتش رو کشیده."

مادر نماینده هم با بی‌رحمی تمام روی کارتی که به سبد گل زده بود، نوشته بود،

(از طرف همهء کلاس به جز تینا ساجدی.)

روز کارنامه گرفتن مامان پرونده‌های ما را گرفت و برای کلاس دوم ما را مدرسه دیگری ثبت نام کرد و این بار از اول سال حواسش بود که هم از مدیر بخواهد ما را در یک کلاس بگذارد و هم اینکه یک قلک خرید و برای پول روز معلم هر دوی ما از اول سال پول جمع کرد.