کشف استعداد فرزندان

فرزانه مصیبی

تصویرساز: یاسمن امامی

هفت ساله بودیم که یک روز صبح زود مامان ما را با عجله از خواب بیدار کرد. لباس‌های مهمانی‌مان را تنمان کرد و دو تا از روسری‌ هم سرمان کرد و صبحانه نخورده راه افتادیم. دست ما را گرفت و همین طور که از دو طرف دنبال مامان می‌دویدیم ما را از در بزرگی برد داخل. حیاط بزرگ و آسفالت‌های کنده کنده آن هنوز یادم هست.

آفتاب آنقدر تند بود که من و خواهرم مجبور شدیم، چشم‌هایمان را در بعضی از قسمت‌های راه ببندیم تا از چشممان اشک نیاید. تو حیاط دو سه درخت باریک و کج و کوله هم کنار دیوارهای آجری بود که سایه کم رنگ آن‌ها را خوب به یاد دارم. روی دیوارهای آجری نقش‌های جالبی کشیده بودند. عکس گل‌های خیلی بزرگ و چند تا زنبور که جا به جا رنگ آن کند شده بود. چیزهایی هم رو دیوار نوشته شده بود که ما نمی‌توانستیم بخوانیم. بعدها فهمیدیم نوشته: «سواد چشم شما را به علم باز می‌کند». جمله‌ای که هیچ‌وقت معنی آن را نفهمیدیم.

آنجا مدرسه بود. ساختمان بزرگ و آجری و قرمز رنگ، پنجره‌هایی که توری‌های سیاهش بیشتر شبیه پنجره‌های زندان بود تا مدرسه. لحظه‌ای دلمان گرفت. رویا و تصورمان از مدرسه جایی شاد و پرهیاهو بود. اما سکوت وحشتناکی در حیاط خیلی بزرگ و خالی مدرسه بود. هر دویمان دلمان می‌خواست برگردیم خانه. (اینکه من از جانب هردویمان حرف می‌زنم برای این است که حس هر دویمان مشترک بود باید دوقلو باشید تا درک کنید. البته این حس تا زمانی که مامانم اجازه داد، مشترک ماند و از زمانی که خواهرم شد نور چشم، دیگر حس مشترکی بین ما وجود نداشت و همه حس‌هایمان متناقض شد.)

یعنی مدرسه که آن همه برادرهایمان از خوش گذشتن‌ها و شور و شوقشان در آن تعریف می‌کردند، اینجا بود! دو دروازه فوتبال خیلی بزرگ دو طرف حیاط بود که تورهایش پاره پاره و آویزان بود. یعنی گل‌هایی که داداش می‌زد تو این دروازه‌ها، آن‌ها را پاره کرده بود؟!

وقتی از پله‌های وروی ساختمان بالا می‌رفتیم، مریم و مادرش را دیدیم که پایین می‌آمدند. مریم برایمان دست تکان داد. ما هم خندیدیم. مامان ما و مامان مریم برای هم سرتکان دادند. مامان از آن دفعه که ما و مریم سر قابلمه اسباب بازی‌اش که گذاشتیمش روی گاز و آب شد، بعدش با هم دعوایمان شد با مامان مریم سر سنگین بود. آخر مامان مریم آمده بود سر مامان داد و بیداد راه انداخته بود که بچه‌هایت خنگ‌اند و نمی‌فهمند پلاستیک آب می‌شود. حالا انگار مریم می‌فهمید، که اگر می‌فهمید نمی‌گذاشت ما این کار را بکنیم.

مریم و مامانش رفتند به سمت در مدرسه. ما جلوی در راهرو برگشتیم و برای مریم بای بای کردیم و او هنوز ما را نگاه می‌کرد که مامانش دستش را کشید و او را بیرون برد.

توی راهرو صدای تق‌تق کفش‌های مامان می‌پیچید. من هم جفت پا پریدم و صدای کفش‌هایم پیچید. خواهرم هم بعد از من پرید. داشنیم می‌خندیدیم و اطراف را نگاه می‌کردیم که مامان گفت: «هیس! اینجا مدرسه است. ساکت باشین. خانم ناظم دعواتون می‌کنه‌ها.»

به این ترتیب پایه‌های ترس اولیه ما را از ناظم و مدرسه چیده شد. از جلوی چند تا کلاس رد شدیم. دلمان ضعف می‌رفت که رو آن صندلی‌های چوبی که بعدا فهمیدیم اسمشان نیمکت است بنشینیم و روی تخته سیاه با گچ بنویسیم. در واقع یکی از بزرگترین آرزوی زندگی من همین گچ و تخته بود. خواهرم یک دفعه دست مامان را ول کرد و دوید سمت یک کلاس و رفت از پای تخته یک تکه گچ کوچک برداشت و گذاشت تو جیب شلوارش. مامان ندید ولی من که سعی می‌کردم دستم را از دست مامان دربیاورم دیدم‌. مامان که داد زد: «مبینا بدو بیا ببینم.»

خواهرم در حالی که دست مامان را می‌گرفت کف دست گچی‌اش را به من نشان داد.‌ حسرت همه وجودم را گرفت.

وقتی وارد دفتر شدیم مامان سلام داد و ما سرهایمان را انداختیم پایین. خانم سعیدی که بعدها فهمیدیم مدیر است، پشت میز بزرگی نشسته بود و با خط‌کش می‌کوبید روی میز و یک چیزهایی می‌گفت که یادم نیست.

مامان شناسنامه ما را داد به مدیر و قرار شد چند روز دیگر برای تست برویم. تست؟ آن هم چه تستی!

گچ سفیدی که خواهرم برداشته بود تو آن چند روز شده بود عامل جنگ و دعای ما. در واقع او شده بود ملکه و من خدمتکارش. برای اینکه یک لحظه گچ را بدهد دستم یا اجازه دهد یک خط روی دیوار بکشم چه کارها که برابش نکردم. خوراکی‌هایم را بهش می‌دادم. آب گرمی که تو حیاط جلوی آفتاب مانده بود را می‌خوردم، چون او می‌خواست. نوبت دوچرخه سواری‌ام را به او می‌دادم. نا بالأخره مامان دلیل این جنگ و دعوا و ملکه و کنیز شدن را فهمید. وقتی سر خواهرم داد زد و گفت: «نباید گچ را برمی داشتی. اسم این کار دزدی است. حالا یک هفته اجازه نداری دوچرخه سواری کنی.»

نمی‌دانید چقدر دلم خنک شد. وقتی که گچ را از او گرفت و گذاشت تو کیفش و گفت: «روزی که رفتیم برای تست می‌گذاری سرجایش.»

که دیگر نگو. خیلی کیف کردم که خواهرم هم گچ ندارد. اما روز تست که مامان گچ را از کیفش درآورد و پرت کرد سمت تخته دلم گرفت. فکر کردم کاش آن تکه گچ مال من بود.

خانم محترمی که از ما تست گرفت، برای اینکه سریع‌تر کارش پیش برود، از ما دو تا یک‌جا و یک دفعه تست گرفت. سؤال‌ها را از هر دویمان با هم و هم‌زمان می‌پرسید؛ و ما هم به دهان هم نگاه می‌کردیم و یک جور جواب می‌دادیم. بعصی سؤال‌ها را اول خواهرم جواب می‌داد و من هم بلافاصله همان جواب را می‌گفتم و بعضی سؤال‌ها را هم اول من جواب می‌دادم و بعد همان جواب را خواهرم می‌گفت.

در برگه‌های تست ما، که هنوز هم آن‌ها را داریم، نوشته بود: «این دو خواهر دوقلو دارای استعدادها و قابلیت‌های هوشی و هیجانی یکسانی هستند؛ همان‌طور که از نظر ظاهری کاملا به هم شبیه‌اند.»

ضریب هوشی هر دویمان را یک جور رقم زده بود. یعنی به این واضحی که نه. در اصل تمام امتیازات و نمره‌های ما را یکسان درج کرده بود. ولی حقیقت این نبود. من دیپلمم را با جفت ماده گرفتم که در آن زمان یک قانون برای نجات از دیپلم ردی محسوب می‌شد؛ ولی خواهرم فقط تک ماده کرد. رشته دانشگاهی‌ام باعث سرافکندگی خانواده‌ام شد اما خواهر شد یعنی دارد می‌شود متخصص انگشت‌نگاری، آن هم در سطح جرائم بین‌الملل. این رشته دانشگاهی اصلا عجیب نیست. فقط نمی‌دانم چرا هر کس می‌شنود تعجب می‌کند.

طبق نظرات و عقاید ناظم، جهت به هم نریختن کلاس و طبق نظر مشاور، جهت یادگیری بهتر دروس و طبق صحبت مدیر جهت بررسی تکنیک‌های جدید آموزشی من و خواهرم را در دو کلاس جدا از هم کلاس‌بندی کردند؛ و برای اولین بار ما را روزی چند ساعت از هم دور کردند. نمی‌گویم خیلی جانمان برای هم در می‌رفت چون تا شب‌ها چند تار از موی همدیگر را در چنگ نداشتیم خوابمان نمی‌برد؛ ولی به همدیگر حسابی عادت داشتیم. این‌طور شد که پایه‌های اولیه افت تحصیلی من از همان کلاس اول کلید خورد. چرا که من به مراتب از خواهرم حساس‌تر بودم و گویی تکه‌ای از وجودم در آن چند ساعت ازم دور بود.

بعد از تست به مامان یک برگه دادند که در آن آدرس کارگاهی بود که باید برای سفارش لباس فرم مدرسه می‌رفتیم. آمدیم خانه و مامان بلافاصله زنگ زد به کارگاه و قیمت لباس فرم را پرسید. بعد گوشی را گذاشت. ما که دل توی دلمان نبود که مانتو و شلوار و مقنعه طوسی شبیه آنکه دخترهای همسایه می‌پوشیدند، داشته باشیم از مامان پرسیدیم که کی برایمان می‌خرد. مامان فکری کرد و گفت: «حالا کو تا مهر. دو سه ماه مونده. چقدر عجله دارین.»

بعد رفت آشپزخانه و یک چای ریخت و آمد نشست کنار تلفن و شماره بابا را گرفت‌ و گفت: «سلام رسول جان. آره رفتیم و اومدیم. ببین چی میگم لباس فرم مدرسه خیلی گرونه.»

من و خواهرم که تو این چند روز کلی اطلاعات درمورد مدرسه کسب کرده بودیم سر نشستن روی نیمکت ردیف اول با هم دعوایمان بود بقیه حرف‌های مامان را نشنیدیم تا این که مامان داد زد: «دو نفری بشینین رو میز اول خب. اَه... ساکت باشین ببینم چی میگم.»

فردای آن روز مامان ما را گذاشت پیش داداش بزرگم و با عمه مرضیه رفت بازار تا برای لباس مدرسه ما پارجه بخرد. قضیه از این قرار بود که عمه مرضی چند روز پیش به مامان گفته بود که همسایه‌شان به کلاس خیاطی می‌رود و به او گفته که اگر پارچه دارد حاضر است مجانی برایش بدوزد. آن هم زیر دست استادش که به خیاط قیچی طلا معروف است. ما شب شنیدیم که عمه و مامان به بابا می‌گفتند: «قیچی طلا بخواد بدوزه کلی پول می‌گیره. ولی همسایه‌ام گفته استادش مجانی می‌بره او هم می‌دوزه. فکر کن تازه می‌شه شخصی‌دوز.»

بابا گفت: «حالا می‌دونی لباسشون چه رنگیه؟»

مامان گفت: «آره بابا. هم از مدیرشون پرسیدم هم از خانمه که تلفن کارگاه خیاطی رو جواب داد.»

پارچه طوسی که مامان خریده بود را همسایه عمه دوخت و ما با کلی ذوق و شوق پوشیدیم. شلوارمان چهارتا تا خورد تا اندازه شد و به گشادی دامن شلواری بود. مانتوهایمان هم که تا رو کفشمان می‌آمد و آستین‌هایش هم که دقیقا مثل شلوارمان چهارتا تا خورد. مامان کوبید رو دستش و گفت:«وای خانم این‌ها چرا اینقدر بزرگه. چرا اینجوری دوختی؟»

همسایه عمه مرضی حق به جانب گفت: «کوچیک می‌شد خوب بود؟ والا بزرگ باشه چاره داره. تازه جای آب رفتشم گذاشتم. بعدش سال دیگه هم می‌پوشن. مگه پول علف خرسه هرسال یکی بخری یا بدوزی. تازه سال دیگه باید کلی پول بدی هر کی بخواد برات بدوزه.»

مامان سرخ و سفید شد و گفت: «آره... نه... چیزه... دستت که درد نکنه. خدایی به آقا ساجدی هم گفتم که خیلی داری زحمت ما رو می‌کشی. ولی اگه صلاح می‌دونی یه ذره کوچیکشون کن. خیلی تو تنشون می‌خنده. آخه درست عذا نمی‌خورن که جون بگیرن. والا بجه‌های مردم بدند تا مهر اندازه‌شون می‌شد. خب شما حساب کردین این‌ها تو رشد هستن دیگه.»

این شد که همسایه عمه مرضی یک کم مانتو و شلوار ما را کوچک کرد. ولی اصلا تا آخر سال هم برایمان بزرگ و اندازه‌مان نشد که نشد. از آن بدتر روز اول مدرسه متوجه شدیم که لباس کلاس اولی‌ها ترکیبی از طوسی و صورتی بود. یعنی دقیق بخواهم بگویم سرآستین‌ها و لبه جیب‌ها و لبه پایین شلوار صورتی بود. مامان همان روز لباس‌ها را گذاشت تو یک پلاستیک و رفت بزازی پارچه صورتی خرید و رفت سراغ همسایه عمه. اما خانم خیاط گفته بود که وقت ندارد و کلی پارچه مشتری‌ها را نشان مامان داده بود و گفته بود نمی‌رسد تعمیرات انجام دهد.

مامان هم مانتو و شلوارها را برده بود پیش خیاط دیگری و کلی خرج اضافه رو دست خودش گذاشته بود.

‌