در راه مانده
معصومه تاوان
خودش را انداخت روی تخت و چشم‌هایش را بست و زل زد به تاریکی پشت پلک‌هایش. در آن تاریکی همه جور چیزی می‌شد پیدا کرد، از چیزهای آرامش‌بخش گرفته تا چیزهای اعصاب خورد کن و آزاردهنده. به تمامشان با دقت زل زد و سعی کرد فقط چیزهای خوب را جدا کند و برای چند دقیقه هم که شده خودش را از دنیایی که در آن داشت نفس می‌کشید جدا کند و قاطی با آن چیزهای خوب نفس بکشد. ولی نمی‌شد توی تاریکی، تنهایی خودش هم بود. چیزی که مثل یک لاشخور داشت روحش را می جوید. توی آن تاریکی دخترک فروشنده‌ای هم بود که هر روز صبح با عجله از مقابل مغازه عبور می‌کرد، سلام سرسری می‌داد و همان‌طور شلخته و در به داغان کرکره مغازه را بالا می‌داد و تا عصر یک ریز توی مغازه راه می‌رفت و به همه لبخند می‌زد و کارها را رو به راه می‌کرد و عصرها دوباره در به داغان و خسته کرکره را پایین می‌داد، سلام هول هولکی می‌کرد و توی صف طولانی اتوبوس می‌ایستاد و چرت می‌زد. یک دختر شلخته بهم ریخته که تمام حساب و کتاب‌های مادرش را بهم ریخته بود. پهلو به پهلو شد و غلت زد. صدای مادرش را حتی از پشت در و دیوارهای بسته هم می‌شنید.
مادر صدایش را نازک و دردمند کرده بود و داشت حرف می‌زد. از همان حرف‌ها که وقت‌هایی که کارها باب میلش جلو نمی‌رفتند می‌گفت.
ـ سه چهار کیلو پیاز خورد کردم گذاشتم توی فریزر طبقه بالا. وانستین اون وسط یک ساعت هم پیاز سرخ کنین. بوی روغن راه بندازین. بشینین از خوبی‌هام برای بقیه تعریف کنین، مزه عزادار به گریه‌شه. قندم باید بخرم، شکر و آرد هم برای حلوا، توی زعفرون خسیسی نکنین، بزارین لااقل حلوای عزام خوش رنگ و بو بشه برعکس زندگیم.
سرش را برد زیر پتو و بغض کرد. مادر همیشه همه چیز را زودتر از خودشان می‌فهمید. فقط یک نگاه کوتاه و گذری بس بود که همه چیز دستش بیاید. حتما حرف‌های او را از چشم‌هایش خوانده بود. شاید هم یک جوری یک جایی از زیر زبانش بیرون کشیده بود و حالا داشت برنامه‌اش را اجرا می‌کرد و برایش جلو جلو برنامه می‌ریخت. برنامه‌اش هم همیشه یک شکل داشت بازی با احساس گناه و ترس از تنها گذاشتن.
بلند شد و از اتاق بیرون زد.
ـ حلوام رو بدین خاله عصمت درست کنه جوون مرگ شده از اول هم آشپزیش از من بهتر بود...
ـ باز چی شده مادر جان؟
و لبخند زورکی روی لب‌هایش آورد و نشست روی مبل مقابل مادر.
ـ دوباره که شروع کردی نسخه پیچیدن و تدارک دیدن؟
ـ حقه مادر، یک روز دیرتر یا زوتر باید رفت.
فریبا آب دماغش را بالا کشید.
ـ طلعت خانم برای فرزانه خواستگار فرستاده فرید جان.
فرید نفسش را بیرون داد و راحت‌تر روی مبل نشست.
ـ به‌به، به‌به انگار قراره از شر یکی از شماها خلاص بشیم ما...
مادر سینی برنج را که در حال پاک کردنش بود محکم زمین زد و گفت:
ـ بی خود کرده زنیکه... با این خواستگار فرستادنش. پسره نه کار درست و حسابی داره نه خانواده درست درمونی. جواب مردم رو چی بدیم؟ توی بازار پارچه فروشی داره اینم شد کار...
و دهانش را طوری کج کرد که حتی فرزانه هم از داخل آشپزخانه متوجه آن شد.
ـ بله اینقدر درس خوندم و دانشگاه رفتم که بشم زن یک بازاری؟
فرید نگاهی به فرزانه انداخت و سری تکان داد. مادر خوب می‌دانست چطور رفتار کند که بچه‌ها اگر بخواهند هم نتوانند روی حرفش حرف بزنند. شاید بو برده بود که امکان دارد فرزانه قبول کند به خاطر همین داشت پیش پیش شرایط را برای فرزانه توضیح می‌داد. مادر دوباره سفارشاتش را از سر گرفت:
ـ شب که آقات اومد بایدبگم قبرم رو کنار مادرم بگیره هیچکس مادر آدم نمی‌شه.
و این جمله را طوری با غیظ گفت که همه متوجه مفهوم حرفش شوند.
***
فرزانه 42 سالش بود. اگر یک حساب سر انگشتی می‌کردی و کمی آسان‌تر می‌گرفتی الان باید دختر یا پسری می‌داشت که کم کمش پانزده، شانزده سالش می‌شد. حالا بماند که چنتای دیگر هم می‌خواست و می‌توانست که دست و پا کند. ولی هنوز ازدواج نکرده بود و در دورهمی‌های زنانه و فامیلی ادای آدم‌های مرد گریز را در می‌آورد و آنقدر از خودش و خوشبختی‌اش و آزادی‌اش حرف می‌زد که آب را از لب و لوچه باقی زن‌ها راه می‌انداخت. ولی هم خودش خوب می‌دانست هم فریبا و فرید که چقدر دوست داشت زندگی خودش را داشته باشد، خانه خودش، بچه خودش و آرزوهای خودش را. از چشم فرید و فریبا دور نمی‌ماند که چطور وقتی خبر ازدواج یا بچه‌دار شدن یکی از دختر و پسرهای فامیل را می‌شنید روزها توی لاک خودش می‌رفت و با خودش هم قهر می‌کرد. ولی آنقدر خوب و بی نقص فیلم خودش را بازی می‌کرد که همه باورشان می‌شد او از مردها گریزان است و اصلا از سر همه مردهای دور و برش زیادی است و کسی پیدا نمی‌شود که با او برابری کند. بیشتر از همه فرید بود که می‌دید فرزانه از پس خودش برنمی‌آید، نمی‌تواند انتخاب کند، هر چه فکر می‌کرد از باقی آدم‌ها سرتر بود. و این‌ها افکاری بود که مادر توی سر فرزانه فرو کرده بود.
فرید شکلاتی توی دهانش انداخت و گفت:
ـ خب حالا شاید پسره به درد بخور باشه و...
ـ اگه می‌خواستم این‌طوری دختر شوهر بدم الان باید می‌شدم یکی لنگه عمه بتولت که هر روز خدا اسباب و اثاث دختر و داماداش روی دوشش و از این خونه به اون خونه می‌کشوندشون. باید یک خونه کوچیک از خودش داشته باشه یا نه؟ یادت باشه فریبا طلاهامو گذاشتم توی گونی برنج توی زیرزمین تو حواست از همه جمع‌تره نزار دعوا بشه و خدای نکرده بزن بزن.
فریبا سرش را با بی‌حوصلگی تکان داد و مشغول حل کردن جدولش شد. می‌دانست همه چیز دوباره عادی می‌شود. فقط کافی بود خواستگار دست به سر شود و برود دنبال کار خودش. دوباره مادر می‌افتاد دنبال جوان‌سازی پوست و تغییر لوازم خانه و پز دادن به این و آن.
**
فرید صندلی‌اش را طوری گذاشت که وقتی دخترک آمد ببیندش. هر روز صبح وقتی دختر از اتوبوس پیاده می‌شد از مقابل مغازه عبور می‌کرد. سلام بی رنگ و لعابی می‌کرد و می‌رفت و عصرها هم همین‌طور. از پشت شیشه مغازه‌اش راحت می‌شد تمام کارهای دخترک را توی طول روز زیر نظر گرفت و از نگاه گذراند. سرش توی کار خودش بود. با کسی زیاد گرم نمی‌گرفت، حواسش فقط به کار خودش بود و تمام این‌ها را فرید می‌دید. دختر فروشنده ساده‌ای که به او دل بسته بود با آرزوهای مادرش زمین تا آسمان فرق می‌کرد. حتما اگر به مادر از علاقه‌اش می‌گفت مادر یا تمام دنیا را بهم می‌ریخت یا اینکه در جا قلبش می‌ایستاد و دیگر کار به برنامه‌ریزی مراسم عزا هم نمی‌رسید. پدر شاید می توانست با او حرف بزند ولی... پدرش از مادرش حساب می‌برد. مادرش مثل یک ژنرال بازنشسته توی خانه ریاست می‌کرد و حتی پدر هم دل و جرأت نه آوردن روی حرف او را نداشت. هرچند دیگر او هم در این چند سال زندگی با مادر کم و بیش شبیه او شده بود سخت‌گیر و بهانه‌جو.
اول دخترک بود که مشتری مغازه آن‌ها شد. یک دست مبل استیل سفارش داد. از بعد آن فرید بود که مشتری دائمی مغازه چرم‌فروشی آن طرف خیابان شده بود. می‌دانست آنجا فروشنده است. هم صحبت شدن با او به ضرر کردن سر خرید جنس‌های بی‌کیفیت مغازه می‌ارزید. از همه نوع چیز چنتایی را خریده بود و مادر همیشه سر اینکه چقدر بقیه راحت سر او کلاه می‌گذارند گله‌مند بود و حالا اگر می‌فهمید...
**
اولین باری که عاشق شد 20 سالش بود عاشق دختر همسایه روبرویی یلدا. یک روز سرد زمستانی همان‌طور که داشت برف روی پشت‌بام را پارو می‌کرد ندانسته برف‌ها ریخت روی سر دخترک دختر بیچاره.
ـ مگه کوری؟
فرید قلبش لرزید. لبخند بی جانی روی لب‌هایش نشست و مات تصویر دخترک ش.د دخترک هم نه برداشت و نه گذاشت گفت:
ـ می‌خندی احمق؟
خبر را نفهمید کدام بادی و چطور به گوش مادر رساند که بعدش شری درست کرد که دیدنی بود. از بعد آن دیگر هیچوقت دل مادر با یلدا و خانواده‌اش صاف نشد. هر کجا که آن‌ها را می‌دید راهش را کج می‌کرد و اخم‌هایش را توی هم می‌کشید. وقتی آن‌ها از آن محل رفتند باری از روی دوش‌های مادر برداشته شد. بار دوم که از کسی خوشش آمد سال آخر دانشگاه بود. قرار شد درس حسابان بدهد به دختر رئیس پدرش. دخترک شاد و شنگول بود و سر به هوا. دل به هر چیزی می‌داد الا درس. آنقدر شاد بود و لبخند می‌زد که فرید را هم به خنده وا می‌داشت. هر وقت که قرار بود راهی خانه آن‌ها شود یا آن‌ها بیایند، فرید از شب قبلش دست و پا چلفتی و سر به هوا می‌شد. دلش می‌خواست به دختر بفهماند که دوستش دارد اما جرأتش را نداشت. او با رویاهای مادرش زمین تا آسمان فاصله داشت. آن سال دخترک درس حسابانش را رد شد و همین بهانه‌ای شد برای درگیری خانواده‌ها. پدر و مادرها با هم قهر کردند و پدر از آن اداره استعفا کرد.
ـ بهتر، دختره ایکبیری فکر کرده چیه؟ حیف وقت پسرم که الکی هدر دادش. در ضمن فکر می‌کنم داشت اتفاقاتی هم می‌افتاد.
کم‌کم آنقدر جلو رفت تا فرید هم داشت باورش می‌شد از سر تمام دخترهای این شهر زیادی است. ولی این بار فرق می‌کرد. اگر به مادر می‌گفت بعید نبود که راه بیفتد و برود مغازه چرم‌فروشی و کاری کند که برای دخترک بد شود. دلش می‌خواست می‌توانست از علاقه‌اش حرف بزند.
بیچاره فریبا مادر با سخت‌گیری‌ها و بهانه‌تراشی‌هایش یک جورهایی زندگی او را هم بهم ریخته بود. آنقدر سر درآمد کم شوهر فریبا سرش منت گذاشت و سرکوفت زد تا مرد بیچاره در همان دوران نامزدی عطای این زندگی را به لقایش بخشید و رفت و قید عشق و دوست داشتن را زد. وقتی متوجه شد همسرش یارای مقاومت کردن درباره خرده فرمایشات مادرش را ندارد و نمی‌تواند مدافع خوبی برایش باشد.
وقتی در مهمانی‌های خانوادگی حرف از ازدواج و سر و سامان گرفتن می‌شد مادر بادی توی غبغب می‌انداخت و می‌گفت:
ـ اگر یک آدم مناسب پیدا شد که خب سر و سامون می‌گیرن وگرنه که بدون سر و همسر هم میشه زندگی کرد. برادرشون هوای دخترها رو داره. من بچه‌هام رو خوب تربیت کردم.
بی سر و همسر زندگی کردن! و این جمله دنیای فرید را بهم می‌ریخت. فکر تا آخر عمر تنها ماندن ترسناک بود.
باید با مادر صحبت می‌کرد. باید او را قانع می‌کرد که دلبسته شده و دلش نمی‌خواهد تا آخر عمرش را تک و تنها زندگی کند. هر چند می‌دانست مادر بعدش چکار می‌کند. حتما دوباره دستور پیاز داغ و زعفران و حلوا می‌دهد، مراسم تدفینش را روبه‌راه می‌کند و خودش جلوتر از همه به گریه و زاری می‌نشیند و احساس گناه و فرزند بد بودن را توی دل همه می‌ریزد ولی شاید می‌توانست در تمام این سی و چند سال زندگی‌اش یکبار هم که شده او را قانع کند.