چند می‌گیری احمق باشی؟

نیلوفر حاج‌قاضی

این روزها اینستاگرام به جامعه‌ای دو قطبی تبدیل شده است که فضای قطب منفی آن مانند باغ وحشی است که شاخ‌هایش برای سلطان شدن از هیچ چنگ و دندان نشان دادنی فروگذار نمی‌کنند و جراحی زیبایی افراطی، تزریق‌های مکرر ژل و بوتاکس، هیکل عضلانی، ناسزا گفتن و نفس‌کش طلبیدن آن‌ها را به این شهرت و معروفیت پوشالی رسانده است. معروفیتی که زیر سایه سیاه ان پول‌های یامفت هم به جیب می زنند. قصه این هفته ما درباره یکی از این شاخ‌های مجازی است. دختری به نام «سحرتبر».

می‌گفتند زامبی و ژانر وحشت اینستاگرام است. اما چند ماه پیش با گزارشات مردمی و به دستور دادسرای ارشاد تهران به جرم هنجارشکنی، اباحه‌گری و ترویج خشونت دستگیر شد. پیج پر فالوئرش از راه ارائه تصاویر خشن و ترسناک درآمدهای کاذب زیادی داشته است و واقعا این موضوع ترویج تن‌پروری، فساد و دور زدن راه‌های مشروع و منطقی کسب درآمد برای جوانان نیست؟ این‌که علاوه بر جراحی به کمک گریم و فتوشاپ از خودت تصاویر چندش آور و ترسناک تهیه کنی و در معرض دید هزاران نفر قرار دهی. از این شاخ مجازی بیمارتر آن عده از مخاطبانی هستند که با دنبال کردن و تایید کردن این قبیل صفحات به معروفیت شاخ‌ها دامن می زنند؛ تا تقاضا و تایید نباشد عرضه‌ای هم متولد نخواهد شد.

زامبی اینستا

نام اصلی‌اش سحر نیست اما معروف به سحرتبر است تا این نام مستعار چاشنی ژانر وحشت پیجش باشد. او متولد ۱۳۷۶ در تهران است. دختری معمولی که قبل ازاقدام به جراحی زیبایی، صورتی خوشایند و متناسب داشته است. او اولین بار با چشم‌های خاکستری ترسناک، بینی عجیب و سربالا، جمجمه مخروطی و از همه مهم‌تر لاغری غیر واقعی مشهور شد. مثل یک عروسک زشت ناقص الخلقه که با صدایی تو دماغی حرف می زد و گاهی هم سر از داخل سطل آشغال درمی آورد.

گاهی هم شبیه جن‌زده‌ها با بدنی استخوانی، مو‌هایی نارنجی و صدایی تودماغی جلوی دوربین جیغ می‌زد و هزاران هزار نفر او را لایک می‌کردند! او با همین شمایل و کار‌ها تبلیغ می‌گرفت و درآمد داشت. مثل صدها شاخ مجزی عیب و غریب دیگر که نبض بازار اینستاگرام را با تاییدهای ساده‌لوحانه برخی مردم در دست گرفته‌اند. با تبلیغ یک کالا، فروش آن را تضمینی می‌کنند و گاهی برای تبلیغ یک محصول ده‌ها میلیون تومان می‌گیرند.
سحرتبر هم به مدد هزاران ترفند خود را ترسناک می‌کند و وقتی سیل ناسزاهای علافان همیشه حاضر در فضاهای مجازی به سویش سرازیر می‌شود، آن‌ها را مورد شماتت قرار می‌دهد و با ادبیاتی دم دستی می‌گوید: « قضاوتم نکنید! برام عجیبه آدما، نمی‌شناسن مارو، منو نمی‌شناسن، شماها منو نمی‌شناسین، شماها فقط یه عکس منو دیدین، جوری میان راجبم قضاوت می‌کنید، جوری میان فحش میدین یکسری هاتون، آخه وقتی چیزی ازم نمی‌دونید چی باعث میشه بیاین اینجوری فحش بدین به من؟»
به راستی برای کسی که به هر بهایی توجه می‌طلبد غیر از این انتظار می‌رود؟

انعکاس «تبر» در رسانه‌های خارجی

فعالیت‌هاي‌ سحرتبر از دید رسانه‌هاي‌ خارجی نیز پنهان نمانده است. گاردین که در یکی از شماره‌هایش ماجرای سحر تبر را تیتر دوم خود قرار داده است، در گزارش خود با اشاره به این‌کهاینستاگرام تنها شبکه اجتماعی بدون فیلتر در ایران است، نوشت: بدین ترتیب، سال گذشته سحر تبر پس از پست کردن چندین عکس در اینستاگرام خود معروف شد. او این عکس‌ها را در حالی منتشر کرده که عمل‌های جراحی زیادی را روی صورت خود انجام داده بود. بیشتر فیلم و عکس‌های منتشره، ادیت شده بودند تا او را شبیه به آنجلینا جولی کنند. این ستاره اینستاگرامی! ۲۶ هزار و ۸۰۰ دنبال‌کننده در اینستاگرام داشت.

گاردین این طور ادامه می دهد که این اکانت شامل تصاویری از تبر است که لب‌هایش را پروتز کرده و بینی‌اش را به حالتی تیز شده، عمل کرده است. در برخی از این تصاویر، او حجاب بر سر یا چسبی روی بینی‌اش دارد.این چسب‌ها بطور معمول بعد از عمل بینی استفاده می‌شود. جراحی زیبایی در ایران بسیار محبوب است و سالانه ده‌ها هزار عمل زیبایی در آن‌جا انجام می‌شود.

نیویورک پست هم در گزارشش نوشت: این زن جوان زمانی به شهرت رسید که در سال ۲۰۱۷ ادعا کرد ۵۰ عمل زیبایی انجام داده تا شبیه ستاره هالیوودی مورد علاقه‌اش، آنجلینا جولی شود.او عکس‌هایی از خود منتشر کرد که گونه‌های فرو رفته، لب‌های متورم و بینی کارتونی‌اش به نمایش گذاشته شده بود.
به نقل از نیویورک پست اما او بعدتر اعتراف کرد که این‌ها عمل زیبایی نیستند، بلکه تنها آرایش، گریم و ادیت‌ روی عکس‌هایش هستند. سال گذشته، عکسی از خود منتشر کرد که چهره واقعی‌اش را نشان می‌داد.

اعترافات تبر بعد از دستگیری

حالا سحر تبر هم مثل همه مجرمان دیگر پشیمان است. او درفیلم توضیحاتش به خبرنگار می‌گوید که تحصیلاتش در حد متوسطه است و تمام هم وغمش به جای تحصیل، فعالیت در فضای مجازی بوده است. سحر تبر از اتاق فکرهایی که برای ادامه فعالیت‌هایش تشکیل می شده نیز سخن می‌گوید و ادامه می دهد که هر وقت از این کار خسته می شدم افرادی بودند که با واریز مبالغی برای وارد کردن مشخصاتم به ویکی پدیا مرا به ادامه کار تشویق می‌کردند. حتی در یکی از اتاق فکرها به من گفتند می‌توانی جلوی دوربین گوشی‌ات خودکشی کنی تا تعدا بازدیدها و فالوورهایت بالاتر برود و تبلیغات بیشتری بگیری.

تمام آلودگی‌های اینستاگرام

به اعتراف عموم کارشناسان و حتی انجمن سلطنتی بهداشت عمومی انگلیس، اینستاگرام مخرب‌ترین و مستهجن‌ترین شبکه اجتماعی برای نوجوانان است. این در حالی‌است که به علت عدم اعتبار و ضعف قوانین داخلی، حتی حداقل اصول همچون رده‌بندی سنی اینستاگرام که مثبت ۱۳ است در کشور ما رعایت نمی‌شود و کودکان و زیر سن ۱۳ سال به راحتی از این شبکه مخرب فرهنگی و اعتقادی استفاده می‌کنند.

این شبکه مجازی قربانیان زیادی داشته که متاسفانه همچنان به آمار آن‌ها افزود می‌شود، چه بسیار مادرانی که برای دیده شدن در اینستاگرام فرزندان کوچک خود را تبدیل به کودکان کار لاکچری می‌کنند، دخترانی که برای جذب فالوور به امید آن که کانون توجه قرار گیرند تن خود را در ویترین این شبکه به نمایش گذاشتند، پسرانی که دست به کار‌های خطرناک می‌زنند.

نظر کارشناس

یکی از نکته‌های قابل توجه، چهره‌های کاملاً دست‌کاری شده و عملی این شاخ‌هاست. کاربران هم با گذاشتن کامنت‌هایی که نشان از تعجب یا وحشتشان دارد توقع شاخ مورد نظر را براورده می کندد.
کاوه قادری، روانشناس بالینی و مدرس دانشگاه علامه طباطبائی در این باره به می‌گوید: شخصیت، شیوه فکر، رفتار و احساس ماست که باعث تمایز ما از دیگران می‌شود. شخصیت هر فرد تحت تأثیر تجربه‌ها، محیط و خصوصیات ژنتیکی قرار دارد. معمولاً رفتار‌هایی که ما انجام می‌دهیم مطابق انتظارات فرهنگی جامعه‌ای است که در آن زندگی می‌کنیم. روانشناسان معتقدند که تعامل نیرو‌های ژنتیکی و محیطی و به‌ویژه روابط اولیه با مراقبان در سال‌های اول زندگی ساختار اصلی شخصیت ما را شکل می‌دهند. الگو‌های شخصیتی افکار، احساسات، رفتار و روابط بین‌فردی ما را عمیقاً متأثر می‌کنند. زمانی‌که این الگو‌های تفکر به‌صورت سخت، شدید و تحریف شده درآیند، سبب می‌شود مشکلاتی در کنترل رفتار به‌وجود آید و با ایجاد مشکلات بین‌فردی، باعث افت کارکرد شوند، اینجا می‌توان سخن از اختلال شخصیت به میان آورد.

قوام‌بخشی عزت نفس زخم‌خورده‌

قادری تصریح کرد: در این میان با بررسی اولیه‌ای در پدیده شاخ‌های مجازی ، می‌توان به‌راحتی رگه‌هایی از اختلالات شخصیتی مانند خودشیفتگی را در این افراد مشاهده کرد. برخی از این افراد با تحریف شدید در واقعیت، تفکر شبه‌هذیانی در مورد توانایی، زیبایی و جذابیت خود روبه‌رو هستند و معتقدند که زیبایی، قدرت و ثروتشان آنقدر اعجاب‌انگیز است که حسودان توان دیدن آن را ندارند. فالوورهایشان را به دو دسته فالور‌های خوب (آن‌هایی که مدام جذابیت و قدرتشان را تأیید کنند) و بد (آن‌هایی که چندان تأیید کننده نیستند) تقسیم می‌کنند تا عزت‌نفس زخم خورده‌شان را قوام بخشند.

این روانشناس بالینی توضیح می‌دهد: علاوه بر دریافت توجه مخاطبان و سیل بی‌پایان کامنت‌ها و فالور‌ها این افراد با گرفتن تبلیغات وسیع به درآمد‌های هنگفت نیز می‌رسند و این همان چیزی است که الگوی اختلال‌گونه شخصیت، رفتار‌ها و احساسات این افراد را تداوم می‌بخشد، چرا که از قِبل نشانه‌های اختلال خود هم نفع اولیه کسب می‌کنند که همان دریافت توجه وسیع مخاطبان و قوام‌بخشی هویت متزلزل و ناپخته است و هم نفع ثانویه کسب می‌کنند (کسب درآمد از قبل نشانه‌هایشان).

جلب توجه مخاطبان با اغواگری

قادری تشریح کرد:، اما اینکه چرا هیجانات مبتنی بر اغواگری جنسی، نمایش روابط خصوصی در فضای مجازی، نمایش مصنوعی عشق و دلدادگی و آشکارسازی قدم به قدم روابط به ظاهر عاشقانه و به غایت اروتیک با طیف وسیعی از توجه مخاطبان مواجه شده است؛ دلیل را می‌توان از چند جنبه به شکل مختصر بیان کرد. دسته‌ای از افراد صرفاً برای سرگرمی و کنجکاوی و خنده این صفحه‌ها را رصد می‌کنند که این یک شادی واکنشی است و لزوماً توان تولید نشاط پایدار را ندارد. دسته‌ای دیگر این افراد را آرمانی‌سازی کرده و آرزو‌های ناخودآگاه خود را که منشعب از همان دست اختلالات شخصیت است، از طریق این افراد و با مکانیسم جابه‌جایی دنبال می‌کنند . دسته آخر هم افرادی هستند که به‌عنوان مصرف‌کننده‌های بزرگ کالای لوکس و تجملی هیجانات و زندگی لاکچری به دنبال کسب فرمول خوشبختی خویش هستند.

کوتوله‌ها را معروف نکنیم

با تولد فضای مجازی قصه تلخ و اتفاقات نیز متولد شد. هر چه این فضای دروغین به سوی تعاملی شدن پیشتر رفت، ابتذال و اباحه نیز در این راستا شدت گرفت و ذائقه فرهنگی مخاطبانش که جمعیت کثیری از مردم جهان را شامل می‌شوند به سوی کم‌سوادی رسانه‌ای و لمپنیسم تغییر کرد. این داستان تلخ تا جایی پیشروی کرده که دست اندرکاران اینستاگرام احساس مسئولیت کرده، در حال اضافه کردن قابلیتی به این فضای پر طرفدار و البته خطرناک هستند تا تعداد لایک‌ها مخفی بماند و وسیله‌‌ای برای معاملات احمقانه نشود. اما به راستی در این عرصه جراحان زیبایی، سالن‌های مد و آرایش و مخاطبانی که برای لایک کردن بیشتر از سر و کول هم بالا می‌روند، در بالا رفتن میزان شهرت کوتوله‌های فرهنگی مقصر نیستند؟