بوی دود ممنوعه

باران زعیمی

با دسته گلی زیبا وارد منزل شد. بوی خوش غذا همه جا پیچیده بود. معلوم بود از آشپزخانه خبرهای خوبی می‌رسد! همسرش با خوشحالی مشغول چیدن سفره بود. لبخندزنان گل را به همسرش داد و گفت: عزیزم! تولدت مبارک. خنده بر لب‌های همسر خشک شد و نگران نگاه کرد. عجب بوی فجیعی می‌آمد، بدتر از بوی سیگار! ناراحتی و خشم در چهره‌اش هویدا شد. سوال‌هایش نشان می‌داد در گرداب احتمالات دست و پا می‌زند. احتمال خطاهایی که ممکن بود گریبان‌گیر زندگی‌اش شده باشد و آنها را تا مرز نابودی بکشاند، همان‌طور که هزاران موردش را در جامعه دیده بود.

اما آن طرف ماجرا هم ناراحت بود و اعتراض می‌کرد که چرا قضاوت شده؟ چرا بعد از چند سال زندگی و شناخت، چنین فکری به ذهن همسرش خطور کرده؟ درواقع اعتراض او به این بود که چرا همسرش بین او و نشانه‌ها ارتباط برقرار کرده است.

نشانه‌ها را نمی‌توان نادیده گرفت. آنها زبان مشترک انسان‌ها و یکی از بنیان‌های اصلی ارتباط برای توصیف و تحلیل موضوعات و ابزار درک و توضیح ما از محیط پیرامون هستند. در این بین گاهی در میدان نشانه‌گذاری و نشانه‌خوانی نقصان بوجود می‎آید. انگار که موجوداتی شکمو، نشانه‌گذاری غیرعقلانی هانسل و گرتلی ما را خورده باشند و مقصد گم شده، نتیجه نامطلوب حاصل شود. در این بزنگاه‌ها حق با کیست؟ چه کسی مقصر است و چه کسی باید سرزنش شود؟

مسلما قضاوت، بدون بررسی همه جوانب و صدور حکم اشد مجازات برای فلان فرد احتمالا خاطی که مثلا بوی دود ممنوعه می‌دهد یا از اتاق دربسته‌ حاوی یک عدد نامحرم خارج شده یا عکس مشترک با دزد محله دارد، دور از عدالت است و نباید سیاهه اعمال خود را سیاه‌تر کنیم. اما یک نکته مهم معمولا فراموش می‌شود و آن قصور جناب متهم است!

اگر آن فرد احتمالا خاطی در مجلس غیر ضرور دوستان دودی، شرکت نکند یا بالاتر از آن چنین همنشین‌هایی برای خود انتخاب نکند دیگر کسی می‌تواند او را متهم کند؟ اگر دو نامحرم برای گفتگو درباره افزایش حقوق و مزایای آبدارچی عزیز، مجلس خلوت تشکیل ندهند آیا ممکن است فکر بدی به ذهن کسی خطور کند؟ اگر طرف موردنظر فکر سلفی گرفتن با هر خوشتیپی که از محله رد می‌شود نباشد آیا تصویرش روی میز آقای پلیس می‌رود؟!

مسلما منشا بسیاری از مشکلات اینچنینی و حرف و حدیث‌هایی که برای افراد به وجود می‌آید، رفتار و گفتار خودشان است. وقتی بدون فکر به دایره اثر عملکرد و لزوم پاسخگویی درباره نتیجه حاصل شده، هر کاری که به فتوای خودشان بی‌مشکل است انجام می‌دهند مسلما احتمال درگیر شدن با انواع تهمت‌ها و ظن و گمان‌های نادرست وجود خواهد داشت. اینجا برای ذهنیت ایجاد شده در افکار، فقط باید خود را ملامت کنند. باید پیه توضیح متواضعانه و عذرخواهانه حقیقت را به تن بمالند و تیغ سرزنش را بر گردن خود بنهند.

بنابراین باید مراقب بود در هزارتوی افکار عمومی درست و دقیق نشانه‌گذاری کنیم و از هر نشانه باطلی که موجب قضاوت نادرست دیگران می‌شود دوری کنیم تا سلامت، نشاط و آرامش، قرین جشن تولد‌های هر روزه زندگی‌مان باشد.