درباره ناامیدی و مدیریت آن
ادامه می‌دهم
یاسمین رضوی
هر کدام از ما ممکن است در برهه‌های متفاوت از زندگی دچار حس ناامیدی و بی‌انگیزگی بشویم. ناامید شدن می‌تواند دلایل متنوعی داشته باشد، از شکست‌های عشقی و کاری گرفته تا مشکلات جسمی و روحی! با این حال چیزی که می‌خواهیم امروز درباره آن صحبت کنیم این است که چطور ناامیدی را مدیریت کنیم تا از پای درمان نیاورد و زندگیمان را متوقف نکند، در واقع راهکارهایی برای عبور از حس ناامیدی را با هم مرور خواهیم کرد.
کنار آمدن با ناامیدی
بسیاری از مردم ناامید می‌شوند و بعد هم آن را درک و فراموش کرده و کناری می‌گذارند و حتی از آن قوی‌تر بیرون می‌آیند، عبرت می‌گیرند و می‌روند سراغ زندگیشان. اما عده‌ای نمی‌توانند از پس این احساس برآیند و همچنان ممکن است دچار سرخوردگی، احساس خیانت و شکست شده و نتوانند فراموش کنند و جریان زندگیشان متوقف یا بسیار کند شود. این افراد چطور باید خودشان را نجات دهند؟
با ناامیدی چه کنیم؟
نکته‌ای که همین اول راه می‌خواهیم به شما بگوییم این است که باید بپذیریم که ناامیدی هم بخشی از احساسات انسانی است و ممکن است به سراغ هر کسی در هر جایگاهی برود. پس داشتن احساس گناه و سرزنش کردن خود، بابت ناامیدی را کنار بگذارید و آن را بپذیرید. با خودتان مرور کنید که هر آدمی ممکن است ناامید شود و من هم حق ناامید شدن دارم، اما به آن دل ندهید. یعنی آن‌قدر خودتان را در موضع ضعف و زخم‌خوردگی تصور نکرده و به خودتان حق ندهید که بستر مناسبی برای رشد این حس منفی درست کنید. همانطور که می‌پذیریدش، همان‌قدر هم باید خوب مدیریت و بدرقه‌اش کنید.
ناامیدی از کجا پیدا می‌شود؟
دلایل متفاوتی وجود دارد که ما را دچار ناامیدی می‌کند، اما به نظر می‌رسد مسأله اصلی «انتظار» است. وقتی ما از یک فرد یا رویداد انتظاری را داریم و آن انتظار با واقعیت جور در نمی‌آید، دچار ناامیدی می‌شویم. تصور کنید که شما انتظار داشتید در دانشگاه با رتبه‌ای بالا قبول شوید، برای آن تلاش کرده‌اید اما نتیجه به هیچ عنوان رضایت بخش نبوده، نداشتن حس رضایت، به ناامیدی می‌انجامد. البته ناامیدی حس پیچیده‌ای است و به این سادگی نمی‌توان برای همه یک نسخه کلی پیچید، اما این‌که واقعیت با انتظارات ما جور در نمی‌آید، مسئله‌ای است که معمولا به ناامیدی می‌انجامد، حتی اگر واقعیت از انتظار ما بسیار بهتر باشد، باز هم ممکن است دچار ناامیدی شویم. فرض کنید که فردی بدون هیچ گونه تلاش به یک نتیجه خوب در کارش رسیده است، او احساس رضایت نمی‌کند، چون تلاشی نکرده و انتظاری هم نداشته، بنابراین به دلیل نداشتن حس رضایت، ممکن است دچار ناامیدی شود.
چطور ناامید نشوم؟
این که آدم‌ها چطور جلوی ناامید شدن را می‌گیرند، به کودکی و نوجوانیشان بستگی دارد.
برخی از افراد از هرگونه ریسک، تلاش بی‌وقفه و انتظاری دوری می‌کنند تا از خود یا اطرافیانشان ناامید نشوند. در واقع این افراد ناخودآگاه از ترس شکست و ناامیدی، خودشان را حسابی محدود کرده و به موفقیت‌های کوچک تن می‌دهند، استراتژی این افراد نداشتن انتظار از خود و اطرافیانشان است و البته معمولا برای همان نیت‌های کوچکشان هم دچار ناامیدی می‌شوند و این غم‌انگیز است.
بعضی دیگر راهکارشان کمال‌گرایی است. آن‌ها سعی می‌کنند با کمال‌گرایی از ناامید شدن دوری کنند، اما کمال‌گرایی هم معمولا منجر به رضایت نمی‌شود چون آن‌قدر انتظار فرد بالاست که رسیدن به کامیابی و دستیابی به آن هدف غیرممکن می‌شود.
دسته سوم کسانی هستند که بلد هستند تعادل را حفظ کنند. این افراد معمولا پدر و مادری داشتند که کمال‌گرا نبودند بلکه با واقع‌بینی زندگی کردند. نه از خود و نه از فرزندشان انتظارات غیرواقعی نداشتند. به همین دلیل تکیه‌گاهی امن برای فرزندشان هستند و این فرزند بلد است چطور با ناامیدی کنار بیاید چون تاریخچه رشد تعادلی دارد.
احساس امنیت، هدیه‌ایست که والدین متعادل به فرزندان خود می‌دهند، با حمایت کردنشان باعث می‌شوند که کودک یاد بگیرد، کشف کند و به نیرویی مجهز شود که بتواند در کنار موفقیت‌ها با شکست‌های اجتناب‌ناپذیر هم کنار بیاید.
گذشته را بررسی کنید
کودکانی و نوجوانیتان را به‌خاطر آورید و ببینید جزء کدام دسته بالا هستید. مسلما آگاهی از تاریخچه رشد و تربیتتان می‌تواند بسیار یاری دهنده باشد.
آدم‌ها با ناامیدی‌هایشان چه می‌کنند؟
افراد بعد از ناامیدی برای درآمدن از وضعیت و احساس منفی شگردهای متنوعی دارند که شاید خودشان هم به آن چندان آگاه نباشند.
1. عده‌ای هر آنچه که بر سرشان آمده را به نقص‌های شخصیشان ربط می‌دهند و مدام خود را سرزنش می‌کنند چرا که نرسیدن به هدف را از عدم توانمندی خودشان می‌دانند. این افراد معمولا آن‌قدری که بر روی ناتوانی و نداشتن استعداد خودشان متمرکز هستند، نقش شرایط و محیط و دیگر عوامل را نادیده می‌گیرند و آن‌قدر به ناتوانی‌هایشان فکر می‌کنند که یادشان می‌رود توانایی و استعدادی هم دارند. شکست و نرسیدن به انتظارات این افراد را دچار احساس شرمندگی و تحقیر شدن می‌کند.
2. برخی هم دچار خشم فزاینده می‌شوند و آن را به سمت دیگران پرتاب می‌کنند. در واقع این افراد با فرافکنی سعی می‌کنند خودشان را التیام ببخشند.
هر دو گروه معمولا در یک چرخه معیوب گیر می‌کنند و از غم و خشم و افسردگی به ناامیدی رسیده و مدام در این چرخه در رفت و آمدند و نمی‌توانند از آن بیرون بیایند.
چه کنیم؟
داستان را تجزیه و تحلیل کنید
چه اتفاقی افتاده؟ چرا ناامید هستید؟ چقدر این مسأله در کنترل ما بوده و بر روی چقدر از آن کنترلی نداشته‌اید؟ پاسخ این سؤالات می‌تواند شما را به تجزیه و تحلیل درست از علت ناامیدی‌تان برساند.
انتظارات
چه انتظاری داشتید؟ انتظارتان منطقی بوده یا نه؟ فکر کردن درباره انتظارات می‌تواند شما را آرام کند. بخشی از انتظارات ما اغلب غیرواقع‌‌بینانه است و رسیدن به آن گاها غیرممکن یا این‌که به طور کلی هیچ انتظار و هدف خاصی نداشته‌اید و این بی‌انگیزگی به طور کلی ناامیدتان کرده است. این افراد دو سر یک طیف قرار دارند: آن‌هایی که انتظارات غیرواقعی دارند و آن‌هایی که هیچ انتظاری ندارند. سعی کنید به تعادل نزدیک شوید.
چقدر ناامید می شویم؟
بله، در حالت طبیعی ممکن است ما چند وقتی یکبار بر اثر اتفاق یا شکستی دچار ناامیدی شویم اما اگر ناامیدی‌هایتان مکرر است و مرتب شما را دچار می‌کند، بهتر است دوباره احساس و رفتارهایتان را ارزیابی کنید. ناامیدی‌های مکرر شما را در دام افسردگی می‌اندازد. اگر توانایی این را دارید که بنشنید و از نو انتظارات‌تان را بررسی کنید و نوع رفتارتان را با خود و دیگران را ببینید و توجه کنید که از زندگی چه می‌خواهید و دنبال چه هستید که چه بهتر، اگر نه به یک مشاور مراجعه کنید تا در این مسیر کمک‌تان کند.
جایگزین کنید
در ابتدای شروع هر فعالیتی این احتمال را بدهید که ممکن است به آن خوبی که شما انتظار دارید همه چیز پیش نرود. با داشتن چنین پیش‌زمینه‌ای می‌توانید با یک جایگزین یا به عبارتی نقشه دوم، خودتان را از ناامیدی نجات دهید. فرض کنید که شما با اضافه وزن و چاقی دست و پنجه نرم می‌کنید، تصمیم می‌گیرید یک رژیم خاص را دنبال کنید، همه چیز را فراهم می‌کنید و شروع می‌کنید به رؤیا بافتن درباره زمانی که لباس‌‌های چند سایز کوچک‌تر اندازه‌تان شده و به تناسب اندام رسیده‌اید، اما به این مسأله که ممکن است فردا یا فرداها دچار تزلزل شوید یا به هر دلیل دیگر نتوانید آن رژیم غذایی را ادامه دهید، فکر نمی‌کنید. بعد از یک هفته، یک ماه، برمی‌گردید سر جای اول‌تان با ناامیدی بیشتر و احساس افسردگی و پرخوری که در سیکلی معیوب گرفتارتان می‌کند. اما اگر از پیش به این نکات فکر کنید که ممکن است به نتیجه نرسد و در آن صورت برنامه‌ای جایگزین داشته باشید، کمتر ممکن است در دام ناامیدی بیفتید.