هزاران گام در راه است و دل مشتاق و من حیران
فاطمه اقوامی
خوب گوش کنيد... صداي زنگ قافله مي‌آيد... وقت حرکت فرا رسيده است و کاروان عزم رفتن دارد... فرصتي باقي نمانده... آنان که دلشان هواي بهشت کرده و بي‌تاب قدم زدن روي ابرها هستند، گروه گروه مهيا مي‌شوند و به دل جاده مي‌زنند... راه که آغاز مي‌شود همه قواعد زميني بهم مي‌ريزد... در امواج خروشان و پرتلاطم اقيانوس عشق، دنيا و تعلقاتش در هم شکسته شده و رنگ مي‌بازد... همه‌چيز به رنگ آسمان است، همان‌قدر پاک و زلال و روح‌نواز... عقربه‌ها به سرعت مي‌گذرند و گام‌ها محکم و استوار پيش به جلو درحرکتند... انگار که رژه‌اي بزرگ در حضور فرمانده برپاست... دل‌ها همه مشتاق و حيران است... چشم‌ها به انتهاي مسير دوخته شده‌اند و براي رسيدن به آن لحظه باشکوه ثانيه‌شماري مي‌کنند... آن لحظه که قرار است اين همه دلدار به ياري برسند...
دوباره اربعين حسيني فرا رسيده و هنگامه عاشقي است... آنان که نامشان در ليست نوشته شده با کوله‌باري از ايمان و مهر خود را يک به يک از شرق و غرب عالم به اين خيل عظيم مي‌رسانند تا شهد شيرين وصال بنوشند... زبان و قلم براي وصف اين سفر الکن و نارساست... تا در اين مسير قرار نگيري نمي‌تواني درکي از لذت و شيريني‌اش داشته باشي اما از قديم گفته‌اند «آب دريا را اگر نتوان کشيد هم به قدر تشنگي بايد چشيد»... و ما اين هفته به بهانه ايام پياده‌روي اربعين مي‌خواهيم با هم کمي از وصف و حال اين زيارت بشنويم و لذت ببريم... با ما همراه باشيد...
ارثیه گرانبها
قدم نهادن در اين مسير آسماني به امروز و ديروز برنمي‌گردد و پيشينه‌اي بس طولاني دارد. شوق رسيدن به حسينعليهالسلام و زيارت مزار پر نور او از همان روزهايي که داغ کربلا هنوز خيلي تازه بود، شروع شد. در تاريخ نام«جابر‌بن‌عبدالله انصاري» صحابه باوفاي پيامبر‌صلي‌الله‌عليه‌و‌آله و يار ديرين امام علي‌عليه‌السلام به‌عنوان اولين زائر مزار اباعبدالله به ثبت رسيده است. کسي که تا خبر واقعه کربلا شنيد به قصد زيارت 40 روزه خود را از مدينه به کربلا رساند. کاروان اسرا دومين گروه زيارت‌کنندگان اربعيني کربلا بودند. برخي چون سيد‌بن‌طاووس معتقدند اين ماجرا همزمان با زيارت جابر يعني درست 40 روز بعد از واقعه عاشورا اتفاق افتاده و برخي ديگر از نقل‌هاي تاريخي بر اين باورند بازگشت اسرا در اربعين سال دوم رخ داده است. فارغ از زمان، اين گروه خاص‌ترين زائراني بوده که کربلا تا به امروز به خود ديده است. زائراني که در بطن حادثه حضور داشتند و از نزديک شاهد تمام آن ماجراي غم‌‌انگيز بودند. آن‌ها تنها زائراني بودند که «أَلسَّلامُ عَلَى الشَّيْبِ الْخَضيبِ، أَلسَّلامُ عَلَى الْخَدِّ التَّريبِ، أَلسَّلامُ عَلَى الْبَدَنِ السَّليبِ، أَلسَّلامُ عَلَى الرَّأْسِ الْمَرْفُوعِ» را با تمام وجود درک مي‌کردند. طبق نقل‌هاي تاريخي اولين مجلس عزاداري براي ارباب بي‌کفن هم توسط همين گروه برگزار شد. مجلسي که نوحه‌خوان‌هاي بزرگي چون امام‌سجاد‌عليه‌السلام و حضرت زينب‌سلام‌الله‌عليها داشت. زينب‌عليهاالسلام در ميان جمع زنان کاروان و زنان روستاهاي مجاور که به مراسم عزاداري اين کاروان پيوسته بودند آمد و با صوتي حزين فرمود: «وا اخاه! وا حسيناه! وا حبيب رسول‌الله و ابن مكه و منا! و ابن فاطمه‌الزهراء! و ابن علي‌المرتضى! آه ثم آه!»
رسم زيارت مزار حسينعليهالسلام به آن زمان محدود نماند و چون ارثيه گرانبها دست به دست به نسل‌هاي بعد رسيد و امروز جزو گنجينه دارايي‌هاي ماست. روايات ائمه‌اطهار در فضليت زيارت
امام حسينعليهالسلام در همه
زمان‌ها به خصوص در برخي روزهاي خاص چون ايام اربعين قدر و قيمت اين
ارثيه را براي همه روشن ساخته و آن‌قدر اشتياق‌آور است که دل هر دلداده‌اي را به آن سمت و
سو مي‌کشاند. امام حسن عسکري‌عليه‌السلام زيارت
آن بارگاه نوراني در روز اربعين را به عنوان يکي از 5 نشانه مؤمن ذکر مي‌کنند و امام جعفر صادق‌عليه‌السلام در وصف
پاداش کسي که پياده به زيارت قبر امام حسينعليهالسلام مي‌رود، مي‌فرمايد: خداوند متعال
به هر قدمى که برمي‌دارد هزار حسنه برايش
ثبت و هزار گناه از وى محو مي‌فرمايد و هزار درجه
مرتبهاش را بالا مي‌برد.
حب الحسین یجمعنا
در طول اين سال‌ها علماي زيادي تلاش کرده‌اند سنت حسنه پياده‌روي و زيارت اربعين را زنده نگه دارند. تا زمان صدام اين رسم و آيين کم و بيش رونق داشت اما آن ديکتاتور قرن به رسم اجداد خبيثش بر عليه هر آنچه نام حسين را زنده نگه مي‌داشت شمشير عداوت بست و در راه زيارت آن بارگاه شريف مشکلاتي ايجاد کرد. هرچند اين اقدامات او هم نتوانست خللي در اين راه ايجاد کند. پياده‌روي‌هاي مخفيانه آن دوران گواه اين مطلب است.
اما بعد از سقوط ديکتاتوري صدام مرزهاي ساختگي از ميان رفت و عشق به حسينعليهالسلام و راه او پيوندي عميق ميان ملت عراق و ايران ايجاد کرد و رسم پياده‌روي و زيارت اربعين رونق گرفت. کم‌کم مغناطيس حسين همه ملت‌هاي را به سوي خود جلب کرد و يک گردهمايي عظيم با محوريت عشق و ارادت به اهل‌بيت به راه افتاد. گردهمايي که هر روز بر گستره‌اش افزوده مي‌شود.
جذبه اين شور حسيني خيلي زود جاي خود را در ميان شيعيان ايران پيدا و هر سال تعداد بيشتري را رهسپار اين مسير بهشتي کرد. سال 90 حدود 50 هزار ايراني راهي پياده‌روي اربعين شدند. سال 91 اين تعداد به بيش از 240 هزار نفر و سال 92 به بيش از 480 هزار نفر افزايش پيدا کرد. سال 93 تعداد ايراني‌هاي حاضر در اين مراسم ميليوني شد و سال 95، از مرز 2 و نيم ميليون نفر گذشت و اما داده‌هاي آماري امسال تعداد عاشقان حسيني ايراني رهسپار کربلا را بيش از 3 ميليون نفر عنوان مي‌کند.
اين حسين کيست که عالم همه ديوانه اوست...
حالا بر طبق آمارها حدود 26 عاشق حسيني به شوق وصال يار قدم در اين مسير مي‌گذارند. اين همه دلداگي حتي پاي غيرمسلمانان را به اين راه باز کرده است. آن‌ها مي‌آيند تا از نزديک شاهد اين معجزه باشند و ببيند در اين مسير چه رخ مي‌دهد. «کشيش مالخاز» گرجستاني يکي از اين افراد است که حضور در ميان خيل عشاق حسين را تجربه کرده است. او درباره اين تجربه مي‌گويد: «تجربه من از پياده‌روي نجف تا کربلا يکي از عميق‌ترين تجربه‌هاي معنوي من بوده است. تأثير اربعين يک تأثير معجزه آساست که دارد جهان را به سمت بهترين راهي که مي‌تواند برود مي‌برد. من با همين لباس در اربعين شرکت مي‌کردم و تمامي شرکت‌کنندگان با من مثل خودشان برخورد مي‌کردند و مرا مي‌پذيرفتند. در پياده‌روي اربعين هر کس هر چيزي که داشت براي من مي‌آورد و آن حس نوع‌دوستي و مهمان‌پذيري براي من خيلي جالب بود. من نه از بستگان آن‌ها بودم و نه حتي از جامعه و مذهب آن‌ها؛ اما آن‌ها اين‌گونه مرا پذيرفتند و مهمان‌نوازي و مهرباني از خودشان نشان دادند که اين از ابعاد برجسته اربعين است.»
او در ادامه مي‌گويد:«به همين دليل است که من معتقدم اربعين، موتور توليد اميد است. اگر ما در مسير نجف تا کربلا مي‌توانيم با هم مهربان باشيم چرا در مسير تهران تا تفليس نتوانيم با هم مهربان باشيم و به هم عشق بورزيم؟»
پسندم آنچه را جانان پسندد
اين سفر آدابش با همه سفرها متفاوت است. اين سفر فقط دلي عاشق مي‌طلبد و کوله‌باري سبک. هرچه کوله‌بارت سبک‌تر، طي مسير برايت راحت‌تر مي‌شود. اين سفر رفتن و نرفتنش تمرين عاشقي است، بايد کامل خود را به معشوق بسپاري و پسندي آنچه را جانان پسندد. اوست که تصميم مي‌گيرد بروي و وصال را تجربه کني يا بماني و در آتش فراق پروانه‌وار به گرد شمع وجودش بسوزي. اوست که تصميم مي‌گيرد کي بروي، با چه کسي همسفر شوي، کجا بروي، کجا توقف کني، چقدر بماني و... خلاصه همه چيز دست اوست و همين اوج زيبايي اين سفر است. پياده‌روي اربعين سفر آساني نيست. خستگي، گرما، تاول پا و... دارد اما لذتش در اين است که احساس مي‌کني پاي درس زينب نشسته‌اي و مشق عشق مي‌کني و آن وقت است که در آخر راه با وجود همه سختي‌ها لبخند مي‌زني و مي‌گويي: «ما رأيت الا جميلا»
زندگي به وقت اربعين
آنان که يکبار شهد شيرين اين مسير را چشيده باشند، بدجور پاگير مي‌شوند. يک سال انتظار مي‌کشند، کم‌کم براي هزينه‌هاي سفر پول کنار مي‌گذارند، اگر شاغل باشند مرخصي‌هايشان ذخيره مي‌کنند و... محرم که مي‌آيد و شهر سياهپوش مي‌شود شوقشان صد برابر مي‌شود و دلشوره‌اي شيرين به جانشان مي‌افتد. گوشه ذهنشان مدام اين کلام تکرار مي‌شود«نکند داغ حرم را به دلم بگذاري». مثل محافظ‌ها از خودشان مراقبت مي‌کنند تا مبادا ناغافل مريض شوند يا پايشان پيچ بخورد و خللي به سفر اربعين‌شان وارد شود. خلاصه تمام زندگي‌شان به وقت اربعين تنظيم مي‌شود.
گذرگاه مسير بهشت
مهم آن است خودت را به خيل عشاق جا دهي حالا از کدام مسير و کدام سمت و سو اهميتي ندارد. عبور از گيت‌هاي فرودگاه و پرواز مستقيم به نجف و بغداد يا عبور از مزرهاي مهران، شلمچه، چذابه و خسروي فرقي ندارد. اين‌ها فقط گذرگاه زميني‌اند تا در ظاهر با مُهري که بر پاسپورت‌تان زده مي‌شود جواز حضور در اين مسير بهشتي را برايتان صادر کنند. اما اصل ماجرا چيزي ديگري است. قبل از هر چيز نامتان بايد در ليست مهمانان نوشته شده و دعوت‌نامه‌اي از ميزبان دريافت کرده باشيد.
خانه پدري
اولين مقصد اکثر راهيان بهشت، مرقد مولا علي‌عليه‌السلام است. يعني قبل از هر جا سري به خانه پدري مي‌زنند. آنجا چون کودکي خود را در پناه پدري مهربان مي‌بيني و آرامش را جرعه جرعه مي‌نوشي. روبروي ايوان طلا که مي‌ايستي همه ناخوشي‌ها از دلت رخت سفر مي‌بندد و تو غرق لذت مي‌شوي. دلت مي‌خواهد عقربه‌ها از حرکت بايستند و تو ساعت‌ها در اين سکون دل‌انگيز با پدر هم‌کلام شوي و بار دل سبک کني. اما فرصت اندک است و کسي آن سوي مسير همه را به سمت خود مي‌خواند. پس همه با کسب اجازه از محضر پدر راهي بارگاه پسر مي‌شوند تا نقش خويش را در اين گردهمايي عظيم ايفا کنند. خيلي‌ها از سمت قبرستان بزرگ وادي‌السلام که روح بسياري از علما و مؤمنان در آنجا آرام گرفته است، مسير پياده‌روي را آغاز مي‌کنند. در تمام مسير با عمود‌هاي شماره‌گذاري شده راه مشخص شده است. آنان که از حرم حضرت علي پياده‌روي را آغاز مي‌کنند بايد 182 عمود را پشت سر بگذارند تا به ابتداي مسير اصلي برسند. از ابتداي جاده نجف به کربلا عاشقان بايد 1452 ستون ديگر يعني 82 کيلومتر را پشت سر بگذارند تا قدم به سرزمين کربلا بگذارند و چه لحظه اعجاب‌انگيزي است آن لحظه وصال.
باز کردم هوس چاي عراقي‌ها را
وارد جاده نجف ـ کربلا که مي‌شوي فرقي نمي‌کند از کدام ديار آمده‌اي، چون قطره‌اي در ميان امواج پر شور عشق گم مي‌شوي و خودت را به دست اين درياي خروشان مي‌سپاري تا تو را به سرچشمه زلال برساند. اين مسير سرشار از تابلوهاي زيباي دلداگي است. هر کس هر آنچه دارد در طبق اخلاص گذاشته و در راه معشوق خرج مي‌کند. از آن دختر کوچک که دستمال کاغذي به راهيان اين مسير تعارف مي‌کند تا آن پيرمرد که سيني خرما بر سر نهاده تا آن جوان که با دستمالي گرد کفش‌ها را مي‌زايد تا آن مرد صاحب مال که موکبي بزرگ برپا کرده و گوسفند جلوي پاي زائران بر زمين مي‌زند همه آمده‌اند تا سهمي از اين سفره پر برکت داشته باشند. راحت بگويم مسابقه‌اي برپاست و همه در راه خدمت بيشتر با هم رقابت مي‌کنند. موکب‌ها شانه به شانه هم قد علم کرده‌اند تا منزلگاهي موقت باشند براي استراحت عشاق و رنج و خستگي سفر را از تنشان بزايند. به نظر من در اين مسير همه چيز حس و جان دارد و مي‌خواهد در راه ابراز عشق به حسين خودي نشان دهد حتي همين موکب‌هاي بي‌جان.
اينجا مثل بهشت است. اراده که کني به انواع غذاها، خوراکي‌ها و نوشيدني‌ها دست مي‌يابي اما شراب طهوراي اينجا چاي عراقي است. همان چاي پررنگ که احلي من العسل است و خستگي را از تن بيرون مي‌کند. همان طعم و مزه دلچسبي که يکي از خاطرات مشترک و دلچسب اين مسير است و راهيان اين مسير در طول سال دلتنگش مي‌شوند.
عشق يعني به تو رسيدن...
و اما زيباترين و بي‌نظيرترين لحظه اين سفر هنگامه رسيدن به بهشت موعودي است که در انتهاي مسير چشم به انتظار خيل عاشقان نشسته است. همان لحظه که چشم‌ها به تلألوي گنبدي که از دور پيداست خيره مي‌شود، پاها از حرکت مي‌ايستد و دست‌ها بر سينه نهاده مي‌شود و لب‌ها آرام زمزمه مي‌کند: «السَّلامُ عَلَى وَلِيِّ اللَّهِ وَ حَبِيبِهِ السَّلامُ عَلَى خَلِيلِ اللَّهِ وَ نَجِيبِهِ السَّلامُ عَلَى صَفِيِّ اللَّهِ وَ ابْنِ صَفِيِّهِ السَّلامُ عَلَى الْحُسَيْنِ الْمَظْلُومِ الشَّهِيدِ السَّلامُ عَلَى أَسِيرِ الْكُرُبَاتِ وَ قَتِيلِ الْعَبَرَاتِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَشْهَدُ أَنَّهُ وَلِيُّكَ وَ ابْنُ وَلِيِّكَ وَ صَفِيُّكَ وَ ابْنُ صَفِيِّكَ الْفَائِزُ بِكَرَامَتِكَ أَكْرَمْتَهُ بِالشَّهَادَةِ وَ حَبَوْتَهُ بِالسَّعَادَةِ وَ اجْتَبَيْتَهُ بِطِيبِ الْوِلادَةِ وَ جَعَلْتَهُ سَيِّدا مِنَ السَّادَةِ وَ قَائِدا مِنَ الْقَادَةِ...» لحظاتي که در هيچ کلامي نمي‌گنجد و قابل وصف و توصيف نيست. فقط بايد بود و ديد و لذتش را چشيد. در آن زمان بيشتر از آن‌که زبان‌ها سخني بگويد چشم‌ها به حرف مي‌آيند و نم‌نم باران تمام آلودگي‌هاي جان را مي‌شويد و دل‌ها زلال مي‌شود.
روز اربعين در کربلا محشر کبري برپاست. انگار که اسرافيل در صور دميده باشد و همه از مرگ غفلت برخواسته باشند. همه مي‌آيند، از جوان و پير، مرد و زن وحتي کودکان خردسال. مي‌آيند گرد حريم يار تا اين شور و حماسه را به رخ جهانيان بکشند. مي‌آيند تا از عمق جان بگويند: «يا ليتنا کنا معک». مي‌آيند تا پيام «هيهات من الذله» را به عالم برسانند و بگويند آن‌ها نيز چون مقتدايشان هيچ‌گاه در برابر ظلم سر تسليم فرود نمي‌آورند حتي اگر جانشان را در اين راه فدا کنند. مي‌آيند تا با حسين زمانشان بيعت کنند و فرياد برآورند «ما اهل کوفه نيستيم، علي تنها بماند».
اربعين جلوه‌گاه شور و شعور است. هم ميدان مبارزه است هم صحنه عاشقي و دلدادگي. اربعين بهترين تابلو براي به تصوير کشيدن وحدت امت اسلام است. اربعين اسرار نهفته‌اي دارد که هنوز رمزگشايي نشده است.
ما در ره عشق نقض پيمان نکنيم...
چند روز قبل از اربعين امسال خبرگزاري‌ها اخباري مخابره کردند که برخي از عشاق پياده‌روي اربعين را کمي نگران و مضطرب ساخت. خبر آمده بود اعتراضات مردمي عراق دامنه و گستره‌اش شدت پيدا کرده و امکان دارد به خاطر اوضاع نابه‌سامان اين کشور مرزها بسته شود و داغ اربعين امسال را به دل همه بگذارد. برخي خبرگزاري‌هاي خارجي همچون بي.بي.سي سريع وارد ميدان شدند و گزارشاتي را روي آنتن بردند که در آن برخي از معترضين مدعي مي‌شدند نيروهاي ايراني براي سرکوب اعتراضات به عراق آورده شده‌اند و به اين طريق در تنور اختلافات دميدند اما خيلي زودتر از آن‌که فکرش را مي‌کردند تشت رسوايي‌شان بر زمين خورد و معلوم شد آتش اين فتنه از سفارت‌هاي آمريکا و انگليس و هلند بلند مي‌شود. تشابهات فتنه روزهاي گذشته عراق با فتنه سال 88 ما خيلي زود همه چيز را روشن ساخت و همه فهميدند باز هم عده‌اي براي اعتراضات به حق مردم در کشوري دام انداخته‌‌‌اند و مي‌خواهند از آب گل‌آلود ماهي خود را بگيرند اما غافل از اين‌که در مقابل عشق به حسين همه چيز رنگ مي‌بازد. آن‌ها فراموش کرده بودند تا به امروز هيچ‌کس و هيچ چيز نتوانسته سد راه وصال باشد و در دوران‌گذشته عده‌اي در اين مسير حتي از دست و جان خويش گذشته‌اند. برعکس آنچه دشمنان برنامه‌ريزي کرده بودند اتفاقا همه براي رفتن مصمم‌تر شدند و هر چه به اربعين نزديک‌تر شديم و خيل عاشقان به سوي مرزهاي عراق روانه شد، آتش فتنه هم رو به خاموشي رفت و فقط روسياهي‌اش براي برپاکنندگانش ماند. آن‌ها از ياد برده‌اند در باور شيعيان اربعين زمينه‌ساز ظهور است و سربازان آن يار در سفر اجازه نمي‌دهند خللي در اين امر به وجود آيد. آن‌ها از رمز و راز عاشقي سردر نمي‌آورند و درک نمي‌کنند «ما در ره عشق نقض پيمان نکنيم/ گر جان طلبد دريغ از جان نکنيم»