مراد دل
مهری سرایی‌فر
خلاصه قسمت قبل:
در قسمت قبل خواندیم که 20 سال دوری از پسر، حسابی منیرخانم قصه ما را بی‌تاب و پریشان کرده است. او به هر دری می‌زند تا کسی از پسرش خبری بیاورد. حالا هم در روزهای محرم مثل هر سال دوباره بیش از گذشته دست به دامن خدا شده تا گمشده‌اش را برگرداند...
و اینک ادامه داستان...
قسمت دوم
دسته که نزدیک کوچه رسید منیرخانم احساس کرد اگر دسته داخل کوچه بپیچد و به‌خصوص اگر تا ته کوچه برود جلوی خانه کرمعلی (پدر مفقودالاثر) دیگر وقتش گذشته که طلب دعا برای گمگشته‌اش کند. نیروی خاصی سماجتش را تقویت می‌کرد و به جلو هلش می‌داد:
ـ برو دیگه. این‌جا جاشه. اگه الان نگی برات دعا کنن بعدا دیگه فرصتی نیست. می‌خوای مفقودالاثر رو ول کنن برای پسر تو دعا کنن؟ هر چی باشه مفقودالاثر افتخار و معروفیت و محبوبیت داره. تو چی؟ پسرت چی؟ اصلا جرأت می‌کنی به کسی بگی؟
نگاه به نوحه‌خوان کرد. حداقل 100 نفر مرد جاافتاده و ریش‌سفید توی دسته بزرگ داشتند زنجیر می‌زدند. جوان‌ترها تعدادشان بیشتر بود و بچه‌ها هم که مثل هنرپیشه‌های ناشی نه از دسته جدا می‌شدند و نه درست حسابی زنجیر می‌زدند. حسابی شلوغ بود. خواست مثل هر سال بی‌حرف‌و‌حدیث صاف برود بنشیند وسط دسته و چادر را بکشد روی صورتش تا برایش از حضرت ابالفضلعلیه‌السلام حاجت بخواهند. دستی به شانه‌اش خورد:
ـ منیرخانم شمایین؟
یکی از همسایه‌های قدیمی‌شان بود که خانه‌شان را فروخته بودند و به جای دیگری رفته بودند.
ـ چه خبر منیرخانم؟ خوبی، خوشی سلامتی؟ چقدر شکسته شدی خواهر!
از آن خانم‌ها بود که تا ته‌و‌توی قضیه را درنمی‌آورد ول‌کن نبود.
ـ می‌گم منیرخانم چه خبر از پسرت. برگشت یا نه؟
یعنی واقعا نمی‌فهمید که بعد از این همه سال درباره گم شده کسی نباید این‌جوری پرسید. منیرخانم سرد جوابش را داد:
ـ همه خوبیم. اونم خوبه. شنیدیم رفته سمت بندر. اونجا کار می‌کنه و مشغوله.
برای رها شدن از شر مردم دروغ می‌گفت. نمی‌خواست به‌راحتی وارد ماجرای زندگی‌اش بشوند و نظر بدهند. اگر غم‌خوار و هم‌دل بودند که اصلا درباره داوود نمی‌پرسیدند.
ـ خوب خدا رو شکر. چرا زنش نمی‌دی؟! زنش می‌دادی این‌جوری نمی‌شد. والله اگه خودت نمی‌تونی بیارش این‌جا من براش یه دختر خوب بگیرم همین‌جا بندش کنم. چه جور مادری هستی...
این از آن حرف‌هایی بود که به جگر منیرخانم آتش می‌زد. از فضولی و کاسه داغ‌تر از آش شدن‌ها دردش می‌گرفت. نتوانست خودش را به نشنیدن بزند:
ـ ممنون هاجرخانم. خودم تو فکرش هستم. شما به فکر پسرای خودت باش سنشون نگذره. سلام برسون.
هاجرخانم هاج‌و‌واج منیرخانم را نگاه کرد و از این بی‌پرده صحبت‌کردنش جا خورد. فقط توانست بگوید:
ـ وا...
منیرخانم لنگ‌لنگان راهش را کشید و رفت. می‌دانست الان هاجرخانم دارد با بغل دستی‌اش درباره این‌که داوود رفته و مادرش برای خودش راست‌راست می‌چرخد، می‌گوید. زیر لب گفت: «ان‌شاءالله سر خودت هم بیاد.»
دسته داخل کوچه پیچیده بود. حالا دیگر نمی‌توانست التماس دعا کند. همه می‌شناختندش. نمونه‌اش همین هاجرخانم. بیشتر نمک روی زخمش می‌پاشیدند. توی تاریکی پیاده‌روی تنگ و پرچاله‌چوله پشت‌سر دسته راه می‌رفت. دسته توقف کرد. دود اسپند و صدای صلوات جلوی در خانه سرهنگ بلند شده بود. جلوی در را چراغانی کرده بودند. کمی‌که جلوتر رفت دید دو نفر با چکمه سفید زیر نور چراغ دولا‌دولا کار می‌کنند. یکی‌شان قصاب همین محل بود. فهمید دارند گوسفند می‌کشند. بچگی‌ها داوود از خون می‌ترسید. اگر حیوانی می‌کشتند منیرخانم تمام حیاط را می‌شست تا تمام آثار خون پاک شود. با اینحال داوود تا چند روز پایش را از خانه بیرون نمی‌گذاشت. همین‌طور کنار دسته آرام‌آرام پیش می‌رفت. اگر باز هم کسی روبرو درمی‌آمد و می‌خواست احوال‌پرسی کند بهش محل نمی‌داد. گاهی اوقات حتی برای این‌که از شر سؤال و جواب و ترحم‌های همسایه‌ها فرار کند خودش را به نشنیدن می‌زد. خودش شایعه انداخته بود که گوشش سنگین است و باید سمعک استفاده کند. باز با اینحال شنیده بود که:
ـ بنده خدا از بس غصه خورده مغزش عیب کرده. یکی از فامیل‌های شوهرمم اول گوشش نشنید، بعدش حواس‌پرتی گرفت. الان توی آسایشگاهه.
ـ شایدم تقصیر خودشونه. ببین کجا به کی چه ظلمی‌کردند که این بلا اومده سرشون.
شنیدن این حرف‌ها از تحمل درد دوری و بی‌خبری سخت‌تر بود. آرزو می‌کرد کاش خودش را به نابینایی بزند تا کسی را نبیند. راضی به فروختن خانه و رفتن به محل دیگر نشد. هرچه حسن‌آقا اصرارکرد قبول نکرد:
ـ داوود این‌جا رو بلده. اگه برگرده این‌جا برمی‌گرده. نه شماره‌ای از کسی داره نه روی رفتن به در خونه کسی. عیبی نداره حرف مردمو تحمل می‌کنم ولی بچه‌ام برگرده همین‌جا پیش خودم.
حسن‌آقا داد و بیداد راه انداخته بود که:
ـ آخه مگه فکر کردی 17 سالشه. الان دیگه یه مرد 45 ساله است. الان اون باید بیاد دست ما رو بگیره نه ما دست اونو. یعنی نکرده یه تلفن بزنه به خونه. بگه پدر و مادرم هنوز زنده‌اند یا مرده. منم پدرم. منم دلم می‌خواد سرمو بالا بگیرم. فیش آب و برق خونه‌مو پسرم ببره پرداخت کنه. بیاد با ماشین منو ببره مسجد. توی محرم دوش‌به‌دوش من بیاد هیئت و دسته و زنجیرزنی. ولی تو نذاشتی. هرکس هرچی گفت طرف پسرتو گرفتی. هرچی خواست دادی بهش. به ماشین منم رحم نکردی. این‌قدر که بهش بال و پر دادی لی‌لی به لالاش گذاشتی تحمل نکرد و رفت. حالا حقته.
منیرخانم تنها گردنبند طلا و انگشتر یادگار مادرش را جلوی حسن‌آقا گذاشته بود:
ـ اگه چشمت هنوز دنبال ماشینته بیا ببر بفروش یکی بخر. حاضر نشدی زیر بال و پر پسر خودتو بگیری. از خونه گذاشت رفت نرفتی دنبالش. نرفتی برش گردونی.
ـ الان اگه برگرده همین طلاهای تو رم می‌گیره می‌بره می‌فروشه به باد فنا می‌ده. اون دنبال کار راه انداختن نبود. می‌خواست بخوره و بخوابه. پول یه ماشین رو بهش دادم بازم طلبکار بود.
ـ باید دوش به دوشش وامی‌ستادید و راهش می‌نداختید. نه تو به فکرش بودی نه رشید. مردها همشون طمع‌کار و خودخواه اند. مردها به برادر و پسر خودشونم رحم نمی‌کنن. اسم پول که بیاد هیشکی براشون مهم نیست.
دسته رسیده بود به انتهای کوچه، در خانه کرمعلی. لامپ پر نوری جلوی در روشن بود. یک عده هم از پشت‌بام خانه داشتند دسته را تماشا می‌کردند. طبل را با چنان ضربی می‌زدند که قفسه سینه منیرخانم به لرزه می‌افتاد. صدای بلند دسته که نوحه را تکرار می‌کردند حس غریبی به منیرخانم داد. دست‌هایش را آرام از زیر چادر تا ارتفاع کمی ـ که جلب توجه نکند ـ بالا آورد و از خدا خواست داوود برگردد تا سال بعد توی همین دسته زنجیر بزند. نذر شیر کرد که بین مردم پخش کند روز عاشورا. نوحه‌خوان شعر سوزناکی می‌خواند درباره علی‌اکبر:
روشنی چشم من و قوت زانوی منی
با نگه بسته خود قلب مرا می‌شکنی
وای وای علی‌اکبر
وای وای علی‌اکبر
کمی‌دورتر روی لبه گلدان سنگی کوچه با احتیاط نشست. آرتروز روزبه‌روز بیشتر به زانوها و گردنش فشار می‌آورد. تا می‌خواست یک‌جا بایستد ساییدگی مفصل، سوزنش را از پهلو توی زانویش فرو می‌کرد. نفسی کشید. عزاداران دسته، زنجیر را کنار گذاشته بودند و سینه می‌زدند. نوحه علی‌اکبر را به‌خاطر پسر کرمعلی می‌خواندند. دست‌ها هماهنگ با هم بالا می‌رفت و یک‌صدا به سینه عزاداران که نوحه را تکرار می‌کردند فرود می‌آمد. گویی هرکسی جگر گوشه‌ای داشت که از دستش داده بود. همان‌طورکه درد مشترک همه را بهم صمیمی‌تر می‌کند انگار همه جمعیت یک جوان زیبارو و شجاع داشتند که جلوی چشمشان پرپر شده بود. زن‌ها آرام و بی‌صدا زیر چادر گریه می‌کردند و یواشکی سینه می‌زدند. منیرخانم اما با خودش گفت:
ـ هیچ کدومشون نمی‌دونن چه دردی داره از دست دادن جوون. فقط من می‌دونم و مادرنصیر. فقط ما می‌فهمیم چه دردی داره. ما می‌فهمیم و مادر علی‌اکبر. ما می‌فهمیم و مادر قاسم.
به‌خاطر خانواده کرمعلی که اهل اهواز بودند نوحه عربی پرسوز و گدازی می‌خواند مداح با لهجه غلیظ عربی. منیرخانم از متن نوحه چیزی نمی‌فهمید ولی آهنگ نوحه حس و حال غربت و مظلومیت داشت.
کنارش پسربچه‌ای دامن مانتوی مادرش را می‌کشید و با گریه چیزی می‌خواست. مادر غرق تماشای دسته بود. به تکان‌های شدیدی که پسرک بهش می‌داد توجهی نمی‌کرد. پسرک دامن مادرش را ول کرد و خودش را روی زمین کوبید. پاهایش را به زمین می‌زد و داد می‌زد: می‌خوام. گفتم می‌خوام.
صورت پسرک ملتهب بود و اشک‌ها و آب‌بینی‌اش به طرف دهانش راه افتاده بود. منیرخانم دلش طاقت نیاورد. از توی کیف کوچکش شکلات کوچکی درآورد و طرف پسرک گرفت. پسرک گریه‌اش آرام‌تر شد و با دقت به شکلات توی دست منیرخانم نگاه کرد. منیرخانم دستش را جلوتر برد. پسرک شکلات را از دست منیرخانم گرفت و پرت کرد. دوباره بنای جیغ و داد گذاشت. مادرش که انگار سرسام گرفته بود پسرک را از زمین بلند کرد و انگشتش را رو به صورت پسرک گرفت:
ـ تا آدم نشدی از طبل خبری نیست. برو خونه. یاللا.
پسرک که دید تمام اعتراضاتش به ضررش تمام شده دمپایی‌ها را از پا پرت کرد و جیغ و داد‌کنان راهش را کشید و پاکوبان به طرف خانه ته کوچه رفت.
منیرخانم خواست به مادر پسرک بگوید:
ـ خانم قدر بچه‌تو بدون. قدر این لحظه‌ها رو بدون. دلشو نشکون.
حتی یک لحظه با خودش گفت: فردا یه طبل کوچیک براش می‌خرم میارم.
اما بعدش نگران عکس‌العمل احتمالی مادر عصبانی پسرک شد و منصرف شد. همیشه هوای دل بچه‌ها را داشت. گاهی اطرافیان بهش کنایه می‌زدند که به پسربچه‌ها خیلی بها می‌دهد. اسمش را «پسرپرست» گذاشته بودند اما پسرها به نظرش بیشتر نیاز به توجه داشتند. دختربچهها همیشه عاقل‌تر و دست و پادارتر از پسربچه‌ها بودند. خودشان گلیم خودشان را از آب می‌کشیدند بیرون اما پسرها از اول عمر تا آخر باید سایه یک زن بالای سرشان باشد. توانایی نگهداری از خودشان را ندارند. انگار عقلشان هرچقدر هم که کامل باشد کلیدش دست یه زن باید باشد تا بتوانند از همه عقلشان استفاده کنند.
با نگاهش پسرک را از لابلای جمعیت دنبال کرد تا داخل در سبز خانه آجری ته کوچه رفت. توی دلش شروع کرده بود به شماتت مادر عصبانی:
ـ همین کارها باعث می‌شه بچه‌ات ازت دلسرد بشه. کم‌کم که بزرگ شد همین کینه‌ها توی دلش می‌مونه و تبدیل به عقده می‌شه. بعدش ازت زده می‌شه و می‌ذاره می‌ره از پیشت. اصلا با این رفتاری که با بچه کردی چطور می‌تونی عزاداری هم کنی. مگه نمی‌شنوی درباره علی‌اکبر چی می‌گن؟ ببین عموش چه بهایی می‌ده به نوجوانش. ببین چقدر آقامنش حرف می‌زنه باهاش. یاد بگیر. ببین که علی‌اکبر جونش رو می‌ده بخاطر عموهاش.