9صفر، وفات سلمان فارسی یار پیامبر و حضرت علیعلیهماالسلام
ایرانیِ تشنه حقیقت
عاطفه میرافضل
سلمان فارسی،صحابی مشهور پیامبرصلوات‌الله‌علیه و از یاران امام علیعلیه‌السلامبود. وی از یاران بزرگ و مورد علاقه پیامبرصلوات‌الله‌علیه بوده؛ تا آنجا که حضرت محمدصلوات‌الله‌علیه، در وصف او فرموده است: سلمان از ماست. او در غزوه‌های پیامبر، حضور داشت و ماجرای پیشنهاد وی برای کندن خندق در نبرد احزاب که به شکست مشرکان انجامید، مشهور است. سلمان پس از رحلت پیامبرصلوات‌الله‌علیه، در شمار یاران علی‌بن‌ابی‌طالب‌علیه‌السلام قرار گرفت. سلمان فارسی، در سال ۳۶ هجری در شهر مدائن درگذشت. مدفن وی در مدائن به «بقعه سلمان پاک» مشهور است.
بنابر برخی از روایات، سلمان ایرانی و زرتشتی بوده و «روزبه» نام داشته است. در نوجوانی پیرو مسیحیت می‌شود، و پس از شنیدن پیشگویی مسیحیان درباره ظهور پیامبری در سرزمین عرب‌ها، به حجاز می‌رود. پدر سلمان از دهقانان ایرانی بود. در روزگار ساسانیان به طبقه مالک و زمین‌دار روستایی و شهری دهقان می‌گفتند. آنچه در همه این روایات تأکید شده، روحیه جستجوگر سلمان است که باعث شد در جستجوی دین بهتر دست به سفرهای طولانی بزند. می‌گویند پدر سلمان به واسطه علاقه‌ای که به وی داشت او را در خانه نگاه می‌داشت و سفر او به شام، نوعی فرار تلقی می‌شد. اما روح جستجوگر سلمان او را به سوی یافتن دین بهتر فرا می‌خواند برای همین ابتدا به شام رفت و به خدمت مسیحیت درآمد. در آنجا از استادان مسیحی خویش شنید که در حجاز، پیامبری ظهور خواهد کرد که خاتم پیامبران است برای همین برای یافتن دین جدید، قصد سفر به حجاز کرد. در مسیر حجاز به دست قبیله بنی‌کلب، اسیر شده، به بردگی گرفته شد و به مردی از بنی‌قریظه فروخته شد و همراه او به مدینه رفت. در مدینه پیامبر اکرمصلوات‌الله‌علیه را دید و به او ایمان آورد. پیامبرصلوات‌الله‌علیه او را خریده، آزاد کرده، نام سلمان بر او گذاشتند.
نشانه‌های نبوت
سلمان در جمادی‌الاول سال اول هجری اسلام آورد. او شنیده بود یکی از نشانه‌های آخرین پیامبری که ظهور می‌کند آن است که صدقه نمی‌خورد اما هدیه را می‌پذیرد و بین دو کتفش مُهر نبوت حک شده است. از این رو هنگامی‌که در منطقه قبا با پیامبر اکرمصلوات‌الله‌علیه برخورد کرد، مقداری آذوقه به رسم صدقه به آن حضرت داد. پیامبرصلوات‌الله‌علیه از آن آذوقه به یاران داد اما خودش از آن نخورد.سلمان این جریان را یکی از آن نشانه‌های سه گانه به حساب آورد. بار دیگر در مدینه، پیامبرصلوات‌الله‌علیه را دید. مقداری آذوقه به‌عنوان هدیه به آن حضرت داد و ملاحظه کرد که این بار خود حضرت از آن آذوقه خورد.
برای بار سوم، حضرت را در تشییع جنازه یکی از یاران‌اش دید. به او سلام کرد و پشت سر او به راه افتاد تا نشانه سوم را نیز مشاهده کند. پیامبرصلوات‌الله‌علیه که دریافت سلمان درصدد چیست، لباسش را طوری کنار زد که سلمان مُهر نبوت را در بین دو کتف ایشان ببیند. در این وقت سلمان خود را به دامان پیامبر انداخت و بدنش را بوسه باران کرد و اسلام آورد.
سلمان در سال اول هجرت از صاحبش خریداری و آزاد شد بهای آزادی او غرس ۳۰۰ یا ۴۰۰ درخت خرما و ۴۰ اوقیه طلا بود که از سوی رسول‌خداصلوات‌الله‌علیه و با کمک صحابه پرداخت شد. خود سلمان به این نکته اشاره دارد که رسول خدا او را آزاد کرده و سلمان نام نهاد.
مشارکت کوبنده در جریان سقیفه
سلمان، از مخالفان جریان سقیفه بود. مقداد و سلمان و ابوذر و عباده‌بن‌صامت و ابو‌الهیثم‌بن‌تیهان و حذیفه و عمار پس از این‌که از واقعه سقیفه خبردار شدند، شبانه دور هم جمع شدند تا مجددا امر خلافت را در شورایی متشکل از مهاجرین بررسی کنند. سلمان و اُبَی‌بن‌کَعب احتجاجات فراوانی در مخالفت با این واقعه دارند. معروف است که او در سرزنش بیعت برخی از صحابه با ابوبکر گفت: «کردید و نکردید». معنی این جمله این است که خلیفه‌ای را انتخاب کردید اما فرمان رسول خدا را اجرا نکردید. او در آن‌روز می‌گفت: مرد سالمند را برگزیدید و خاندان پیغمبر خود را رها کردید، اگر خلافت را در خاندان پیامبرصلوات‌الله‌علیه می‌گذاشتید حتی دو نفر باهم اختلاف پیدا نمی‌کردند و از میوه این درخت هرچه گواراتر و زیادتر سود می‌بردید.
استانداری مدائن
سلمان فارسی، در زمان عمربن‌خطاب از جانب خلیفه استاندار مدائن شد. سلمان برای قبول این کار از امیرالمومنین‌علیه‌السلام اجازه گرفت و سپس آن را قبول کرد. او تا لحظه مرگ والی آن شهر بود. سهم سلمان از بیت‌المال در سمت استانداری مدائن، پنج هزار درهم بوده است که آن را صدقه می‌داده و با زنبیل‌بافی از دسترنج خودش ارتزاق می‌کرده است.
سلمان در کلام پیامبرصلوات‌الله‌علیه
پیامبرصلوات‌الله‌علیه: خداوند مرا به دوست داشتن ۴ تن دستور داد و مرا خبر داد که خودش آن‌ها را دوست دارد. علی، مقداد، ابوذر، سلمان (الغدیر، جلد ۹، صفحه ۱۱۷)
مشهورترین روایتی که از پیامبرصلوات‌الله‌علیه درباره سلمان نقل شده و نشان‌دهنده علاقه آن حضرت به اوست روایت «سلمان منا اهل‌البیت» است. بر اساس روایات روزی سلمان وارد مسجد شد و حاضرین به احترام‌اش او را در صدر مجلس جای دادند ولی عمربن‌خطاب به بهانه عجمیتِ (عرب نبودن) او بر این‌کار حاضرین خرده گرفت. پیامبرصلوات‌الله‌علیه با دیدن این صحنه بر منبر رفت و خطبه‌ای خواند و ضمن اشاره به این‌که انسان‌ها از نظر نژاد و رنگ پوست بر هم برتری ندارند فرمود: «سلمان از ما اهل‌بیت است.»
منابع:
السیره‌النبویه، ابن‌هشام.
الاختصاص، شیخ‌مفید.