گردن‌های زیر تیغ
باران زعیمی
«ای سلیمان زمان! بر مسند حکومت بنشین. ای داوود عصر! قضاوت کن. ای میراث‌بر پیامبران و امامان! راه به همه جهان بنما. بر جهان حکومت کن. ارزانی‌ات باد این حکومت»
تعریف شنیدن برای برخی بسیار لذت‌بخش است. حس خوشایندی به آن‌ها منتقل کرده و اعتماد به نفس‌شان را چند درجه ارتقا می‌دهد. هرچه دوز مدح و ثنا در مقابل‌شان بیشتر باشد حس بزرگی و قدرت بیشتری می‌کنند پس ولع‌شان به مدح روزافزون می‌شود.
طرف عاشق این است که رئیس باشد، از ریاست آبدارخانه گرفته تا ریاست جمهور! زیرا به هرحال چند نفری پیدا می‌شوند که از وجنات نداشته‌اش تعریف کنند. پس خود را به هر دروغ و دونگی آلوده می‌کند تا به چشم بیاید و در نظر دیگران، بزرگ و تعریفی جلوه کند. گاهی برخی با همین تعریف‌های پفکی، مزدور این و آن می‌شوند و چوب حراج بر داشته‌های خود می‌زنند مثل همین سلبریتی‌ها، هرچند که دستمزدشان میلیاردی باشد. همه این موارد نشان از حقارت درونی افرادی دارد که برای بالادست شدن دست و پا می‌زنند تا جامعه زیردستی ایجاد شده و آن‌ها از نگاه بالادستانه و تملق‌های زیردستانه لذت ببرند.
اما آن‌ها که بزرگی ذاتی دارند یعنی علو درجات‌شان مرهون علو روحی آن‌هاست از شنیدن تعاریف بی‌جا و چاپلوسانه اذیت می‌شوند و از این قسم معروفیت فراری هستند. حتی از توصیف صحیح، وقتی زیاد شود هم گریزانند چرا که می‌دانند محصول آن یا غرور و تکبر است یا حسادت مخالفان که حتما مانع رسیدن وصف شونده و وصف‌کننده به قله کمال خواهد شد.
خیلی هم خوب باشیم گاهی آن‌قدر از دیکتاتورهای بزرگ باستانی و کوچک معاصر و همراهان پشیمان و خسته از عقبی‌طلبی و اسیرشده در گرداب دنیاطلبی زخم می‌خوریم که با دیدن عملکرد مثبت چهره‌های تازه نفس دچار ذوق زایدالوصف شده و بدون نیت تملق، زبان به مدح آن‌چنانی می‌گشاییم که تویی سلیمان زمان! تویی امیرکبیر زمان! تویی ذوالقرنین زمان! و قس علی‌هذا؛ و حواسمان نیست که بر او تیغ کشیده‌ایم!
جملات ابتدای متن متعلق به مرحوم فخرالدین حجازی خطاب به امام خمینی(ره) است که یادآور خاطره‌ای نه چندان شیرین از سنگینی بار مسئولیتی خطیر است که امام بر دوش خود احساس می‌کرد. رنج امام از شنیدن این عبارات چنین هویدا شد که «من خوف دارم که این مطالب را باور کنم. من به خدای تبارک و تعالی پناه می‌برم از غرور. من اگر برای خودم نسبت به سایر انسان‌ها یک مرتبتی قائل باشم یک انحطاط فکری ست و یک انحطاط روحی.»
مردى در حضور پيامبرصلی‌الله‌علیه‌و‌آله مردى را مدح كرد. حضرت فرمود: واى بر تو! گردن رفيقت را بريدى. اگر اين مدح تو را بشنود، رستگار نمى‌شود.1 ما که ماییم، آن‌که امیرالمومنین‌علیه‌السلام بود در پاسخ فردی که ایشان را بسیار ستود فرمود: «از شما مى‌خواهم كه مرا با سخنان زيباى خود نستاييد تا از عهده وظايفى كه نسبت به خدا و شما دارم، برآيم و حقوقى كه مانده است، بپردازم و واجباتى كه بر عهده من است و بايد انجام گيرد، ادا كنم.»2 با قیاس‌های شکننده و توصیفات آتش‌زا در قلوب بیمار، مانع راه درست خوبان نشویم.
پی‌نوشت
1ـ المحجّة البيضاء: 5/283
2- خطبه 216 نهج البلاغه