باید و نبایدهای تربیتی بازگشایی مدارس
بوی ماه مدرسه
مریم کمالی‌نژاد
اول مهر هم از راه رسید و مدارس کارشان را شروع کردند. بعد از سه یا حتی چهار ماه تعطیلات و فراغت، بچهها زندگی درسی رسمی‌شان را از سر می‌گیرند و سبک زندگی‌شان تغییرات فراوانی می‌کند. به‌ویژه برای کلاس اولیها که باید اولین فعالیت رسمی و اجتماعی زندگی‌شان را آغاز کنند. معمولا کلاس اولیها، یا آن‌ها‌یی که یکسال کوچک‌ترند و قرار است «پیش دبستانی» را شروع کنند، اول مهر، فشار روحی زیادی را تحمل می‌کنند. تغییر در همه جوانب زندگی و شروع یک فعالیت تازه، چیزی نیست که به‌راحتی بتوانیم از کنارش عبور کنیم. پدر و مادرها معمولا زود نگران می‌شوند و نمی‌دانند رفتارهایی که از بچه‌شان می‌بینند طبیعی است یا باید برایش فکری کنند. در این نوشتار می‌خواهیم درباره رفتارهای طبیعی و غیرطبیعی که سال اولیها دارند صحبت کنیم و بگوییم با آن‌ها چطور برخورد کنیم تا این برهه را هم با آرامش و موفقیت پشت سر بگذارند. چه آن‌ها‌یی که روز اول مدرسه گریه و زاری راه می‌اندازند و تا مدت‌ها نمی‌خواهند از مادرشان جدا شوند و چه آن‌ها که به‌راحتی می‌روند و شاد و سرخوش سر کلاس می نشینند.
شیرینی موفقیت
همان‌قدر که کودک در آغاز اولین فعالیت رسمی و اجتماعی زندگی‌اش، اضطراب و سردرگمی و تلخی را تجربه می‌کند، موفقیت در این مقطع می‌تواند خاطره‌ای شیرین برایش بسازد که تا ابد شیرینی‌اش در خاطرش بماند. تمام تلاش‌تان را بکنید که فرزندتان موفقیت را تجربه کند. البته نمی‌خواهیم شما را مضطرب و سخت‌گیر کنیم. منظورمان بی‌نظیر بودن در تمام فعالیت‌‌های مدرسه نیست. منظور تجربه موفقیت‌‌های کوچک روزانه است که حتی می‌تواند شریک شدن لقمه غذا با هم‌کلاسی باشد یا جلد کردن کتاب درسی به تنهایی و...
هفت سال دیگر
هفت سال اول زندگی کودک بسیار مهم است. آنچه در تربیت و نگرش او به زندگی رخ داده است، مبنای باقی مسیر دور و دراز او قرار می‌گیرد و هفت سال دوم زندگی اجتماعی کودک را رقم می‌زند. میزان شرکت فعال کودک و حضورش در اجتماع و مدرسه و نوع منش و رابطه او با دیگران، باعث می‌شود بخش مهم دیگری از پازل شخصیتی کودک بنا نهاده شود.
کلاس اولیها
اغلب کلاس اولیها یک‌سری ویژگی‌‌های مشترکی دارند که والدین باید آن‌ها را بدانند تا هم از میزان استرس‌شان کم شوند و نگران نباشند و هم نوع برخوردشان با کودک را تنظیم کنند:
1ـ نمی‌توانند مدت‌ها سر درس و مشق بنشینند. این توقع زیادی است که بگوییم کودک به‌محض از مدرسه رسیدن یا حتی بعد از استراحت، یکی دو ساعت کامل را به مشق نوشتن و تمرین‌‌های درسی اختصاص دهد. همه کلاس اولیها بعد از نوشتن دو، سه خط، از جای‌شان بلند می‌شوند؛ به بهانه‌‌های مختلفی مثل «آب می‌خوام» «دستشویی دارم» «یه دور بزنم» و... پس نگران نباشید و درک کنید که او هنوز آن‌قدرها نمی‌تواند بر روی درس متمرکز شود. به کودک فشار نیاورید و زیاد از حد هم او را وابسته به حضور خودتان نکنید.
2ـ کلاس اولیها هنگام درس خواندن یا نوشتن، دراز می‌کشند، یا دستشان را زیر سرشان می‌گذارند و پاهای‌شان را تکان می‌دهند، اصلا چیز عجیبی نیست، او را مجبور نکنید که حتما بنشیند و بنویسید.
3ـ یکی از سرگرمی‌های جالب کلاس اولیها «مداد» است. بله «مداد» و «دفتر» که مالکش هستند و برای خواهر و برادر و پدر و مادر نیست و می‌توانند از نزدیک آن را تجربه کنند. بنابراین علاقه عجیبی دارند که مداد را آن‌قدر بتراشند تا نوکش تیز شود. کلاس اولیها با نوک تیز مداد، ارتباط خوبی دارند و مدام مدادشان را می‌ترشاند.
4ـ پرحرفی؛ بله کلاس اولیها حسابی پرحرف می‌شوند و شروع می‌کنند به تعریف کردن از مدرسه و معلم و هم‌کلاسی و اتفاقاتی که در نبود والدین برایشان افتاده است. می‌توانند ساعت‌ها برایتان شرح و تفسیر بدهند از اتفاقات مدرسه؛ توی ذوقشان نزنید. هرگز آن‌ها را مجبور به سکوت نکنید. این پرحرفی غنیمتی است که شخصیت فرزندتان را از لابه‌لای چیزهایی که تعریف می‌کند بهتر بشناسید.
5ـ مشکلات مدرسه را متوجه می‌شوند، ممکن است روزهای اول با همکلاسی‌‌هایشان نسازند. هنوز بلد نیستند از حق‌شان دفاع کنند. متعجب‌تان می‌کنند که چطور در برخورد با یک هم‌کلاسی زورگو، بی‌دست‌و‌پا و ساده عمل کرده است. این ویژگی این سن و سال است که هنوز بلد نیست از حق خودش دفاع کند، به‌ویژه تک فرزندها، به‌جای آن تا دلتان بخواهد غرغر می‌کند و البته در کمال ناباوری فراموش می‌کند چه اتفاقی افتاده.
6ـ نمی‌خواهم مدرسه بروم؛ جمله طبیعی است، مضطرب نشوید. ممکن است کودک از مدرسه رفتن حوصله‌اش سر برود و محیط برایش کسالت‌بار به‌نظر برسد و بگوید دیگر نمی‌خواهم مدرسه بروم. او روزهایی را به خاطر می‌آورد که تمام مدت مشغول بازی بوده و حالا یکجانشینی و تمرکز کردن برایش سخت و کسل‌کننده است. درکش کنید و نگران نباشید و سعی کنید ساعات مدرسه و فراغتش را با محرک‌‌های جذاب، پربارتر کنید.
7ـ معلم، خدای روی زمین کودک است. هرآنچه معلم بگوید را کودک وحی منزل می‌پندارد و شخصیتی فرازمینی برای معلمش قائل است. برایش قابل درک نیست که معلم هم کسی است مثل مادر یا پدر خودش که خارج از مدرسه هم زندگی و حتی فرزندانی دارد. پس زیاد می‌شنوید که: خانم‌مون گفته این‌طوری بنویسم، خانم‌مون گفته فلان کار رو حتما انجام بده. بنابراین در انتخاب مدرسه و معلم حسابی دقت کنید.
8ـ شاد و غمگین می‌شود. یعنی یک روز شاد است و ممکن است فردایش غمگین و درخود فرورفته باشد. دچار یک‌جور دوگانگی عاطفی است. البته اگر موضوع بغرنج و طولانی‌مدت شد و این بالا و پایین اخلاقی بیش از حد طبیعی‌اش شد، باید مسئله را جدی دنبال کنید.
9ـ بچه آرام‌تان به مدرسه می‌رود و برمی‌گردد و از معلش می‌شنوید که پر جنب و جوش‌ترین بچه کلاس است. یا کودک پرجنب و جوش‌تان را به معلم می‌سپارید و می‌شنوید که عجب بچه آرام و ساکتی است. ممکن است کودکان در مدرسه رفتاری درست مقابل آنچه در خانه هستند، نشان دهند.
10ـ «بگو دوستم داری، بگو چطوری به‌دنیا اومدم، بگو وقتی به‌دنیا اومدم چی شد، منو از همه بیشتر دوست داری دیگه؟» از بچه هفت ساله‌تان شاید بیش از قبل این جملات را بشنوید. تمام این‌‌ها دلیلی است برای فراهم آوردن احساس امنیتی که کمی در آن احساس خطر کرده است و این احساس خطر به دلیل قرار گرفتن در محیط جدید و در میان افراد جدی است. او سعی می‌کند با مرور زندگی شخصی‌اش و خاطره آدم‌هایی که دوستش دارند، خیال خودش را راحت کند.
11ـ کلاس اولیها کمی در انجام دستورات بزرگ‌ترها، سرسخت و لجوج می‌شوند. تا دیروز نقش پادوی خانه را بازی می‌کرده و هر چه می‌خواستید را صدایش می‌کردید و دستت‌تان می‌داد، حالا هر چقدر صدایش می‌کنید، یا جوابتان را نمی‌دهد، یا می‌گوید: نمی‌توانم! این مسآله هم به دلیل درک مفهوم استقلال و اختیار است که بعد از سه سالگی، دوباره در کودک رخ می‌دهد.
12ـ برخی از کودکان در این سن دچار لکنت زبان می‌شوند. درصد بالایی از این بچهها، سلامتی‌شان را پیدا می‌کنند و مشکل تکلم‌شان برطرف می‌شود. اما اگر این مسأله طولانی‌مدت شد، حتما به یک گفتار درمانی مراجعه کنید.
چند نکته طلایی
در پایان می‌خواهیم چند توصیه داشته باشیم برای والدینی که فرزند کلاس اولی دارند؛
مراقب تغذیه کودک باشید؛ حتما به او صبحانه بدهید. کودکی که صبحانه نمی‌خورد، یا صبحانه ناکافی و ناسالم می‌خورد، از نظر ذهنی دچار ضعف شده و نمی‌تواند خوب تمرکز کند. «کیک، بیسکویت و شکلات» صبحانه‌‌های خوبی نیستند.
خواب کودک را تنظیم کنید. شما دیگر نمی‌توانید مانند قبل به پارک و مهمانی و دورهمی بروید یا تا نیمه شب تلوزیون تماشا کنید. چرا که بچه‌تان حواسش به شماست و دلش نمی‌آید وقتی همه خانه بیدارند، برود و بخوابد. شرایط را طوری فراهم کنید که کودک هشت تا ده ساعت قبل از مدرسه را خوب و راحت بخوابد.
بچه را از مدرسه، از قوانین مدرسه، از معلم نترسانید. هرگز از عوامل مدرسه به‌عنوان یک اهرم فشار استفاده نکنید. «معلمت داره می‌بینتت» «به معلمت می‌گم دعوات کنه» «آبروتو جلوی همکلاسی‌‌هات می‌برم» و... بچه هنوز قوانین مدرسه را خوب نمی‌داند و نمی‌تواند مثل یک آدم بزرگ با مدرسه رفتار کند، پس درکش کنید و مدام او را تهدید نکنید.