نذری

سیده‌مریم طیار

ساجده و علی سوار بر ماشین‌ خیابان‌های اطراف را یکی دو دور دیگر هم رفتند و آمدند تا عاقبت دست از پا درازتر برگشتند به خیابان اصلی.

علی ماشین را زد کنار، نفسی بیرون داد و گفت: «بی‌خیالش شو ساجده! نیست!»

ساجده که هنوز داشت تک‌تک درهای خانه‌ها و مجتمع‌های آپارتمانی را از توی همان ماشین و تا جایی‌که چشم کار می‌کرد می‌پایید جواب داد: «حتما هست. مگه می‌شه نباشه. مطمئنم که ما خوب ندیدیم.»

ـ بله، احتمالا بوده، ولی دیگه تا حالا تموم شده.

ساعتش را نگاه کرد و گفت: «ساعت دیگه هشت رو هم رد کرده... مگه پارسال شش هفت صبح نمی‌دادن؟»

هنوز چشم‌های ساجده به خانه‌های انتهای خیابان بود. با بی‌حواسی جواب داد: «آره، پارسال که شش صبح گرفتیم.» بعد پرسید: «یادت نیست کدوم خونه بود؟» و جواب شنید: «نه!»

ـ بیا یه دور دیگه آهسته بگردیم، اون کوچه پشتی‌ها و بن‌بست‌ها رو هم خوب نیگا کنیم، شاید بود.

ـ ساجده‌جان! بی‌خیال شو دیگه! اگه بود الان باید یه نشونه‌ای ازش می‌دیدیم یا نه؟ مگه نمی‌بینی پرنده هم پر نمی‌زنه! مگه می‌شه یه جا نذری بدن، بعد هیشکی کاسه به دست درحال عبور نباشه؟!

ساجده آهی کشید و گفت: «راست می‌گی! دیر رسیدیم!» بعد اضافه کرد: «بیچاره پسرا! حالا چی بهشون بگم!»

علی سوئیچ را در جایش چرخاند و صدای موتور را بلند کرد و گفت: «راستش رو. دیر رسیدیم تموم شده بود. همین.»

ساجده باز آهی کشید و گفت: «یه سال تمومِ تو گوشم گفتن پارسال حلیم نذری گرفتین، ما خواب بودیم خودتون تنهایی خوردین... حالا طفلکی‌‌ها بازم باید چشم انتظار بمونن.»

ـ دیگه چاره چیه؟ به‌جاش ظهر که شد براشون قیمه می‌گیریم.

ساجده دیگر چیزی نگفت. چشمش را دوخته بود به یکی از مغازه‌‌های آن طرف خیابان که صبح عاشورایی چراغش روشن بود و درش باز. علی پایش را روی گاز گذاشت و پرسید: «اجازه حرکت می‌فرمایید؟»

ساجده به‌جای جواب پرسید: «این وقت صبح اون مغازه چرا باز کرده؟»

علی رد نگاه ساجده را گرفت و گفت: «لابد کاری داشته. فکر نمی‌کنم اون‌جا از حلیم خبری باشه. که اگه بود اول از همه همسایه‌های بالاسریش خبردار می‌شدن.»

ساجده گفت: «آره، منم فکر نمی‌کنم. تازه دیگ حلیم رو که نمی‌شه اون تو برد. کلا یه وجب جاست. خود صاحب‌ مغازه به‌زور توش جا می‌شه. اگه حلیم می‌داد حتما می‌ذاشت بیرون مغازه که هم جای خودش تنگ نشه، هم مردم ببینن و بیان بگیرن. مثل خیلی از نذری‌های دیگه.»

ـ بریم؟

ـ کجا؟

ـ خونه دیگه! هنوز که یکی دو ساعتی مونده دسته‌های عزاداری بیان بیرون.

ـ باشه بریم. ولی خیلی دلم می‌خواد بدونم اون مغازه چرا بازه؟

ـ فکر نمی‌کنم خبر خاصی توش باشه. لابد صاحبش اومده چیزی برداره یا بذاره. همین.

هنوز نگاه ساجده به مغازه آن دست خیابان بود. کمی بدبین شده و فکرش مشغول شده بود ولی درباره‌اش حرفی به علی نزد و فقط گفت: «توی همین چهار پنج ماهی که مغازه رو باز کرده، چند باری ازش ساندویچ گرفتم. همیشه خوشمزه بوده. یکی دوباری ازش خوردی. اگه یادت باشه یه بار ساندویچ میرزاقاسمی گرفته بودم از بیرون...»

در صورت علی نشانه‌هایی از یادآوری خاطرات به‌چشم خورد.

ساجده لبخندی زد و گفت: «از همین‌جا بود. نرگس‌خانم همه غذاها و ساندویچ‌هاش رو خودش درست می‌کنه... درسته یه مقدار گرون می‌ده ولی انصافا غذاهاش درجه یکه. همه‌شون چه آش باشه، چه ساندویچ، مزه دستپخت‌های مامان‌بزرگا رو می‌دن.»

علی دنده را عوض کرد و آهسته راه افتاد. زیر لب گفت: «بایدم خوشمزه باشه. مامان‌بزرگه دیگه.» و اضافه کرد: «گرون دادنشم لابد به‌خاطر اون شاگردیه که آورده. بالأخره هم دستمزد شاگرده رو باید بده، هم اجاره مغازه، هم هزینه آب و برق و گاز، هم یه چیزی تهش برای خودش بمونه. نه؟!»

ـ بعله آقای محاسبه‌گر! درسته. حالا اینا رو ولش کن. فکر کن بچه‌های مدرسه روبرویی چه حالی می‌کنن؟! اگه من بچه بودم و این‌جا مدرسه می‌رفتم هر روز می‌اومدم ازش ساندویچ می‌گرفتم. شک نکن.

ـ بله. از شما بعید نبود. ولی توجه داشته باش که در کنار بچه‌هایی که حال می‌کنن، ایضا مادراشون رو هم در نظر بگیر که احتمالا از خوشحالی بال درآوردن وقتی که دیگه از انجام یکی از کارای ثابت روزانه‌شون راحت شدن!

ساجده خندید.

ـ بله. ایضا مادراشون... خیالشون هم راحته که بچه‌شون اگه غذای بیرون هم می‌خوره، غذاش سالمه... دارم فکر می‌کنم چطوره بیاییم این‌ورا خونه بگیریم که بچه‌هامون مشتری نرگس‌خانم بشن. ها؟ نظرت چیه؟!

ـ فعلا درباره بند آخر فرمایش شما نظری ندارم. ولی راجع به بند اول باید بگم: حتی شاید سالم‌تر از توی خونه.

ساجده اخم کرد و گفت: «نه دیگه در اون حد. هیچی غذای خونگی نمی‌شه.»

ـ اگه روغن بسوزه، غذای خونگی هم دیگه چندان توفیری با غذای بیرون نداره.

ـ من کی تا حالا روغن سوزوندم که داری تیکه می‌ندازی!

ـ خانم! خانمم! کی به شما جسارت کرد؟! دارم کلی حرف می‌زنم... شما که استاد آشپزی و غذای سالمین.

ـ آهان! این شد حرف حساب... چی داشتم می‌گفتم؟

ـ که بچه‌ها و مامانا غذای بیرون می‌گیرن.

ـ آره. البته نه هر غذایی. فقط غذاهای نرگس‌خانمه که حرف نداره.

دیگر خیابان اصلی را رد کرده بودند و به میدان رسیده بودند. تا رسیدن به خانه دو تا چهارراه و چند خیابان و کوچه فرعی فاصله بود. به سر هر کوچه و خیابان جدیدی که می‌رسیدند چشم‌های ساجده بی‌اختیار می‌چرخید و اطراف را می‌کاوید. کم‌کم صدای طبل و سنج از گوشه و کنار بلند می‌شد؛ آخرین تمرین‌های پیش از شروع رسمی مراسم.

علم‌های عزاداری را می‌شد کنار بعضی کوچه‌ها و خیابان‌ها دید. در همان اطراف، عده‌ای از عزادارها مشغول تجهیز و آماده‌سازی سیستم‌های صوتی و راه انداختن دسته‌های عزاداری بودند. کم‌کم مردها و زن‌های سیاه‌پوش با بچه‌هایی که لباس علی‌اصغر^{علیه‌السلام} به تن داشتند وارد خیابان‌ها می‌شدند.

ساجده و علی در این فاصله به خانه رسیدند، ماشین را در پارکینگ خانه گذاشتند، بچه‌ها را آماده کردند و زدند بیرون. ساعت دیگر از نه و نیم گذشته بود که وارد میدان اصلی شهر شدند و پشت سر یکی از دسته‌های عزاداری که خانواده‌ها پشتش حرکت می‌کردند به راه افتادند. به مرور علی و پسرانشان وارد دسته مردانه شدند و ساجده و دخترشان هم داخل دسته زنانه. علی زنجیرهای کوچکی به دست پسرهای هفت‌ساله و ده‌ساله‌اش داده بود. بچه‌ها سربند یا حسین‌^{علیه‌السلام} و یا عباس^{علیه‌السلام} به پیشانی بسته بودند. علی ضمن این‌که حواسش به پسرها بود، خودش هم همراه با جمعیت یک‌صدا زمزمه می‌کرد و سینه می‌زد: «نحن عباسک یا زینب!»

ساجده همراه با دختر دوازده‌ساله‌اش با هر نوای نوحه اشک می‌ریخت: «سری به نیزه بلند است در برابر زینب...»

در بین راه، آب و شربت در بین عزادارها پخش می‌شد. بعضی سقاها ظاهری امروزی داشتند و گاهی، سقایی به چشم می‌خورد با مشکی بر دوش که دیدنش آتش به دل بیننده می‌زد، مخصوصا اگر صاحب مشک قد رشیدی داشت و خوش‌سیما بود. این آتش وقتی در دل‌ها شعله‌ورتر می‌شد که او، لباس رزمی هم به تن و کلاهخودی هم به سر داشت و علمی را هم در کنار مشک به دوش گرفته بود.

علی کمی جلوتر برای پسرها شربتی برداشته بود و ساجده کمی عقب‌تر برای دخترشان، یک لیوان شیر گرفت.

خودشان با این‌که تشنه بودند لب به چیزی نزدند. عاشورا بود و دم ظهر. در چنین روزی، عطش در کربلا به اوج خود رسیده بود. نمی‌شد امروز و این‌جا راضی شد به آب یا شربت خوردن. حالا فقط وقت کوبیدن بر سر و سینه بود و اشک ریختن و نوحه‌سرایی؛ اگر که دست‌ها کوتاه بود از یاری و قدم‌ها دور بود از زمین کربلا و زمان نمی‌توانست به عقب برگردد، این کم‌ترین کاری بود که در آن لحظه می‌شد کرد تا شاید بتوانند اندکی با دل‌های داغ‌دار عزیزترین‌های همه روزگاران، همراهی کنند و با تحمل گرما و عطش، ذره‌ای از احوالات آن روز کربلائیان را لمس نمایند. هیهات اگر می‌شد فهمید یا درک کرد! ذره‌ای گرما و تشنگی کجا و محاصره شدن با شمشیرهای برنده و نیزه‌های درنده‌خویان کجا؟ این‌که عزیزانت همین چند لحظه قبل با آب و شیر و شربت سیراب شده باشند کجا و با لب‌های خشکیده جلوی چشم‌هایت پرپر شده باشند کجا؟ در میان صحرایی سوزان در بین گرگ‌ها باشی کجا و در شهری امن و در میان دوستان و هم‌فکران باشی کجا؟ شهادت یا اسارت را در پیش رو داشته باشی کجا و استراحت و آسایش در خانه را در مقابلت ببینی کجا؟ با این‌حال، تحمل تشنگی و گرمای مختصر، کاری بود که هر سال خیلی‌ها می‌کردند به این امید که با همان اشک‌هایی که می‌ریختند شسته شوند تا شاید روزی برسد که دست‌شان دیگر از یاری کوتاه نباشد و قدم‌هایشان نزدیک شود.

ساجده و علی و بچه‌های‌شان همراه با دسته عزاداری، خیابان به خیابان حرکت کردند تا این‌که به خیابان پهن و عریضی رسیدند که چند خیمه سفید در گوشه‌ای از آن برپا بود و چند جوان و نوجوان تعزیه کوچکی اجرا می‌کردند. عریض بودن خیابان این اجازه را به دسته‌های کوچک‌تر می‌داد که در کنار هم جمع شوند و یک جمع بزرگ عزادار را تشکیل بدهند. جایی که همه هم‌صدا شده بودند و با هوشمندی چند جوان، تدبیری اندیشیده شده بود که همه بلندگوها به میکروفن واحدی وصل شود و هر بار یکی از نوحه‌خوان‌ها مراسم را به دست بگیرد و همه مردم حاضر در خیابان، یک‌دست و هم‌نوا عزاداری کنند.

ساجده و دخترش نزدیک محل اجرای تعزیه ایستاده بودند که پسرها سر رسیدند. آمده بودند تماشا. دست هر کدام‌شان نفری یکی دوتا کاغذ حلوا بود که حلوای تویش خورده شده بود. کاغذ‌ها را به طرف ساجده گرفتند و گفتند: «سطل آشغال پیدا نکردیم!»

ساجده کاغذهای چرب را گرفت. بعد از تقریبا دو ساعت که از حضورشان در مراسم می‌گذشت سرش را به اطراف چرخاند و متوجه شد در همان خیابانی هستند که صبح با علی آمده بودند. با مدرسه فاصله چندانی نداشتند. با این تفاوت که این بار این سمت خیابان بودند و مدرسه آن روبه‌رو بود. علی دیده نمی‌شد. از پسرها که سراغش را گرفت گفتند: «تا چند دقیقه پیش سه نفری جلوی مغازه نرگس‌خانم وایستاده بودیم. بابا برامون حلوا گرفت و گفت بیاییم این‌جا پیش شما. گفت خودش هم می‌ره توی اون دسته‌ بزرگه.»

ساجده با سوءظن پرسید: «بابا از کی براتون حلوا گرفت؟» و وقتی شنید: «از نرگس‌خانم.»، اخم‌هایش رفت توی هم. پرسید: «مغازه نرگس‌خانم باز بود؟» پسرها که محو تماشای تعزیه بودند با کمی مکث سر تکان دادند و گفتند: «بله.» و شش‌دانگ حواس‌شان را دوباره دادند به تعزیه.

ساجده با خودش فکر کرد: «ظهر عاشورایی و کاسبی؟! آخه حرص و طمع هم حدی داره!» و سر برگرداند به سمتی که مغازه نرگس‌خانم قرار داشت. چیزی دیده نمی‌شد. جمعیت عزادار هم خیابان را پر کرده بود و هم پیاده‌رو را. جای سوزن انداختن نبود چه برسد به این‌که بتوان از لای سرهای مردم کمی آن طرف را دید.

با خاطری مکدر چشم دوخت به تعزیه. چند دقیقه‌ای گذشت تا این‌که صدای آشنایی را شنید. سر چرخاند سمت صدا. نرگس‌خانم بود که سراپا مشکی‌پوش، سینی بزرگی از حلواهای لقمه‌ای را در دست گرفته بود و بین عزادارها می‌چرخاند.

رسید جلوی ساجده و سینی را گرفت مقابلش و گفت: «عزاداریت قبول باشه مادر.»

نگاه ساجده بی‌اختیار چند ثانیه‌ای روی صورت نرگس‌خانم ثابت ماند. هنوز رد اشک‌های قبلی روی گونه‌هایش دیده می‌شد و چشم‌هایش پر بود. هر لحظه ممکن بود رود کوچکی بر صورتش جاری شود.

ساجده منقلب شده بود. دست لرزانش را دراز کرد و حلوایی برداشت. پیش از آن‌که اشک‌هایش جاری شود گفت: «از شما هم قبول باشه مادرجان.» و خم شد و پیشانی او را بوسه زد.