تیپ‌شناسی شخصیتی
خودت را پیدا کن
یاسمین رضوی
همان‌طور که آدم‌ها تفاوت‌‌های ظاهری با هم دارند، از نظر روحی و روانشناختی نیز، با هم متفاوت‌اند. با این‌که همه ما دست و پا داریم و نقشه بینی و چشممان در هر صورت به یک شکل است، اما هیچ دو نفری را پیدا نمی‌کنید که کاملا شبیه به هم باشند. با این حال شباهت‌‌هایی هم در افراد دیده می‌شود. کم پیش نیامده که فردی را دیده‌ایم و به ذهنمان رسیده است که چقدر شبیه فلانی است. در مورد خصائص روحی نیز چنین چیزی ممکن است. آنچه امروز می‌خواهیم درباره آن صحبت کنیم «تیپ شخصیتی» است. همان چیزی که اگر از آن آگاه باشید، می‌توانید خودتان و اطرافیانتان را بهتر شناخته و درک کنید و رفتار‌های بعدی آن‌ها را حدس بزنید. به این مثال دقت کنید:
سمیرا، در یک دورهمی زنانه شرکت کرده است که در این جمع چند نفری را می‌شناسد و بقیه را برای اولین بار است که ملاقات می‌کند. آدم‌های دیگر اما همه از یک خانواده‌اند و هم را می‌شناسند. خانم‌ها، تلاش می‌کنند با سمیرا ارتباط برقرار کنند، او را به حرف زدن و معاشرت ترغیب کنند تا احساس غربت نکند. لیلا به سمت سمیرا می‌آید، کنارش می‌نشیند و خیلی گرم و خودمانی با او سلام و احوالپرسی می‌کند، گویا که هزاران سال است سمیرا را می‌شناسد و دوستیشان قدمت دارد. لیلا سعی می‌کند با پرسیدن سؤالات شخصی و مستقیم ارتباط با سمیرا را گرم و زنده نگه داشته و پیش ببرد. از او می‌پرسد چند ساله است، چندتا بچه دارد، شغل شوهرش چیست، رابطه‌شان چطور است و ...! سمیرا با هر سؤال بیشتر در لاک دفاعی خود فرو می‌رود و کمتر احساس گرمی و امنیت می‌کند. آن‌قدر این احساس عمیق می‌شود که لیلا گمان می‌کند، سمیرا فردی مغرور و متکبر است که معاشرت با او چندان دلچسب نیست.
لیلا که می‌رود، سمیرا چند دقیقه‌ای آرام می‌شود، احساس می‌کند باید از اتاق بیرون برود و نفس بکشد، به تراس خانه می‌رود و چراغ‌‌های شهر که حالا یکی یکی روشن می‌شوند، چشم می‌دوزد. حواسش پی افکار خودش است که صدای مریم توجهش را جلب می‌کند. مریم هم یک گوشه تراس روی صندلی نشسته است.
آرام و با طمأنینه می‌گوید: هر کدام از این چراغ‌‌هایی که روشن می‌شن، یه داستانی دارن! و این سرآغاز یک گپ و گفت دلنشین و البته کوتاه است. چرا سمیرا با مریم ارتباط بهتری برقرار کرد اما با لیلا نه؟
آیا شما می‌توانید هنگام ارتباط با افراد تشخیص بدهید که چطور باید با او برخورد کنید، چه سؤالاتی را بپرسید و یا از چه جمله‌ای برای شروع رابطه استفاده کنید؟ می‌دانید چرا وقتی پر انرژی به یک مهمانی می‌روید ناگهان احساس می‌کنید نیاز به خلوت دارید؟ هرگز از خودتان پرسیده‌اید: چرا من نمی‌تونم مثل بقیه اینقدر هیجان و انرژی داشته باشم یا چرا من نمی‌تونم اینقدر گرم و معاشرتی با آدم‌ها رفتار کنم؟
این‌ها ربط مستقیم به تیپ شخصیتی افراد دارد که با آگاهی از آن‌ها می‌توانید خود و دیگران را بهتر بشناسید.
رفتار و شخصیت
عوامل بسیاری روی رفتار ما تأثیر می‌گذارند. تربیت، ژن، موقعیت، توانایی‌‌ها، حتی ظاهر افراد می‌تواند روی رفتارشان اثر بگذارد. ما رفتار‌های زیادی در اختیار داریم که می‌توانیم در موقعیتهای مختلف از آن‌ها استفاده کنیم. به طور مثال، رفتاری که با یک دوست داریم با رفتاری که با یک غریبه می‌کنیم، فرق می‌کند. هنگام حضور در محل کار، رفتاری متفاوت از زمانی که در یک عروسی هستیم، خواهیم داشت. اما این به آن معنا نیست که شخصیت ما تغییر می‌کند. آدم‌ها معمولا شخصیت ثابتی دارند و واکنش‌های متفاوت.
تیپ شخصیتی
حدود هشتاد سال قبل «کارل گوستاول یونگ» روانشناس سوئیسی، برای اولین بار درباره تیپهای شخصیتی صحبت کرد و بعد از آن روانشناسان دیگری از جمله کاترین بریگز، به بسط این نظریه پرداختند و بعد چهارم تیپ شخصیتی را معرفی کردند و سال‌هاست که آدم‌ها از این علم برای شناخت خود و اطرافیانشان استفاده می‌کنند و در موفقیت‌‌های کاری از آن‌ها بهره می‌برند.
تیپ شخصیتی و چهار سؤال
تیپ شخصیتی از چهار بعد تشکیل شده است. پاسخ به چهار سؤال این چهار بعد را مشخص می‌کند:
1ـ انرژیتان را ازکجا می‌گیرید؟
2ـ به طور طبیعی چه اتفاقاتی را مورد توجه قرار می‌دهید و به خاطر می‌سپارید؟
3ـ چطور تصمیم می‌گیرید؟
4ـ دوست دارید دنیای اطرافتان را چطور سازماندهی کنید؟
ما قصد داریم در یک سلسله مطالب پیوسته با تمرکز بر روی یکی از این سؤالات، به تیپهای شخصیتی بپردازیم، با ما همراه باشید.
برونگرا یا درونگرا
اولین بعد تیپ شخصیتی همان چیزی که همه ما تقریبا درباره‌اش چیزهایی می‌دانیم؛ درونگرا و برونگرا! این دو اصطلاح مستقیما به انرژی برمی‌گردد و این‌که شما انرژیتان را از کجا می‌گیرید و کجا آن را خرج می‌کنید.
به دو سؤال مهم پاسخ دهید:
من انرژی‌ام را از کجا می‌گیرم؟ وقتی تنها هستم یا از تعامل و ارتباط با دیگران؟
دوست دارم انرژی‌ام را کجا مصرف کنم؟ در دنیای بیرونی و در رابطه‌های اجتماعی یا در دنیای درونی و افکار و اندیشه‌ها؟
خودمحور، دیگرمحور
درونگراها «خودمحور» هستند. این اصلا به معنای خودبینی نیست. خودمحور یعنی این‌که فرد انرژی‌اش را در تنهایی می‌گیرد، خودانگیخته و خودکفاست. چشم به خودش دارد و در موقعیتهای مختلف از تجربیات و دریافت‌های خودش استفاده می‌کند تا این‌که چشمش به بیرون از خودش باشد. بنابراین درونگراها انرژی‌شان در خلوت می‌گیرند وترجیحشان هم این است که آن را در ارتباط با خودشان و دریافت‌های درونی و افکار و اندیشه یا کاری که در آن غرق شده‌اند، مصرف کنند تا در ارتباط با دیگران.
برونگراها، اما «دیگرمحور» هستند. یعنی انرژی‌شان را از افراد و چیزهای بیرون از خودشان می‌گیرند. نیاز و علاقه شدیدی به بودن در جمع دارند و ترجیح می‌دهند انرژی به دست آمده را هم در اجتماع و در ارتباط و تعامل با دیگران خرج کنند. کمتر به تنهایی و تحلیل و تفحش دقیق در مسائل می‌پردازند و این کارها برایشان انگیزه‌بخش و برانگیزاننده نیست. نشاطی در تنهایی نمی‌بینند، تمام تلاششان را می‌کنند تا کمتر بر روی یک کار متمرکز شوند و عاشق این هستند که با آدم‌ها ارتباط برقرار کنند.
دایره ارتباطات
درونگراها، دوستان کمتری دارند، دایره ارتباطاشان محدود است. نه این‌که نتوانند، علاقه‌ای به بزرگ کردن دایره دوستی و ارتباطشان ندارند. در عوض برونگراها کیف می‌کنند که بر سر تعداد آدم‌هایی که می‌شناسند و رابطه دارند، با هم رقابت کنند. برونگراها می‌توانند و علاقه دارند که با غریبه‌ای که در مترو دیده‌اند، ارتباط برقرار کنند و حسابی با هم دوست شوند تا آن‌جا که شماره تلفن هم رد و بدل کنند. اما درونگراها ممکن است ساعت‌های طولانی کنار شما بنشینند اما کلمه‌ای به زبان نیاورند.
یک مثال دیگر برای تشخیص برونگرا و درونگراها
اگر برونگرایی در دفتر کار خود نشسته باشد، ترجیح می‌دهد در اتاقش را باز بگذارد، میزش را جوری تنظیم کند که از در اتاق تمام اتفاقات بیرون را مشاهده کند و هیچ چیز را از دست ندهد. این آدم فضول نیست، برونگراست. اما یک درونگرا، در اتاقش را می‌بندد، روی کارش متمرکز می‌شود و ترجیح می‌دهد با بستن در اتاق کمتر کسی به سراغش بیاید و در کارش دخالت کند.
داستان ابتدای بحث را به خاطر بیاورید. سمیرا بعد از معاشرت با یک برونگرا ـ لیلا ـ بیشتر در لاک دفاعی‌اش فرو رفت و بعد از آن نیاز به تنها شدن را احساس کرد. سمیرا یک درونگرای تیپیکال است. درونگراها در ابتدای رابطه سخت‌تر تن به جواب دادن سؤالات شخصی می‌دهند، تعامل و ارتباط زیاد و جمع و شلوغی انرژی‌شان را می‌گیرد. در عوض برونگراها باتری‌شان در جمع شارژ می‌شود. درونگراها بعد از هر چند ساعت حضور در جمع نیاز به تنهایی را احساس می‌کنند مثل باطری موبایلی که خالی شده و باید چند ساعتی دوباره شارژ شود.
درونگرا و برونگرای محض
هیچ کسی درونگرا یا برونگرای محض نیست. ما به فراخور موقعیتهای مختلف از هر دو بعد استفاده می‌کنیم. اما به‌طور طبیعی به یک طرف تمایل بیشتری داریم. مثل فردی که چپ دست است، با دست راست هم می‌تواند بنویسید، اما این کار برایش آزار دهنده است و نتیجه‌اش هم چیز خوبی از آب درنمی‌آید. اما نشدنی نیست.