سحر، دخترِ پر جنب و جوش
بار دانش
سید مهدی طیار
تصویرساز: یاسمن امامی
سحر از خوشحالی احساس می‌کرد موشک است. بالأخره امروز آخرین امتحانش را هم داد و خلاص. حالا دیگر درس نخواندن برایش عذاب وجدان ایجاد نمی‌کرد.
وقتش بود به خودش جایزه بدهد تا خوش به حالش شود. تفریح! و چه تفریحی بهتر از خرید؟! هوس کِیف‌خوانی به سرش زده بود، تا زورخوانی‌های امتحانات جبران شود.
ایستگاه انقلاب پیاده شد تا چرخی در کتاب‌فروشی‌ها بزند. گوشه پیاده‌رو منظره جالبی نظرش را جلب کرد: تپه‌ای از کتاب!
کتاب‌های دست دو را فله‌ای روی‌هم ریخته بودند و حراج می‌کردند. چه از این بهتر؟! کالایی به این ارزشمندی، که به این مفتی عرضه می‌شد. قیمت یک کتاب نو را می‌دادی و ده ـ پانزده تا از این‌ها می‌گرفتی. جلوتر رفت. روی یک مقوا، با خط خرچنگ‌قورباغه‌ای با ماژیک نوشته بودند: کتابخانه شما را کیلویی خریداریم. هر ده کیلو ... .
سحر با خودش گفت:
ـ این توهین به حوزه فرهنگه! یعنی چی کیلویی؟! اون‌هم ده کیلو ده کیلو!
اما کمی که فکر کرد، دید می‌توان از زاویه دیگری هم به قضایا نگاه کرد. وقتی ارزان بخرند، می‌توانند ارزان هم بفروشند؛ همین‌جوری که الان می‌فروشند.
ـ فکر نکنم حوزه فرهنگ، این حرکت رو توهین تلقی کنه. اتفاقا فرهنگ باید از کتاب‌های نو به خاطر قیمت بالاشون گله‌مند باشه که مخاطب رو از دسترسی به‌شون دور نگه می‌داره. چه چیزی برای فرهنگ بدتر از این که دست مخاطب بهش نرسه؟ پس می‌تونیم کیلویی خریدن کتابخانه‌ها و در ادامه ارزون فروختن اون‌ها رو یه حرکت کاملا فرهنگی و قابل تقدیر بدونیم. چرا که نه؟! بله، همینه.
حالا نوبت سخت‌ترین کار دنیا بود؛ یعنی کار معدن. باید در میان کوه کتاب، می‌گشت و جایزههایش را استخراج می‌کرد. دلش رمان می‌خواست.
چنان به جستجو پرداخت که احساس کرد واقعا دارد کار در معدن را درک می‌کند. باید خودت را کش می‌دادی و از دوردست، گوشه کتابی را از زیر هم‌پالگی‌هایش می‌کشیدی بیرون؛ و در حین انجام این‌کار، هر لحظه خاکی و خاکی‌تر می‌شدی. البته علاوه بر گرد و خاک، دوده هم از سر و صورت کتاب‌ها به دست‌های مشتری منتقل می‌شد، که یادگار تردد خودروها بود؛ بنابراین دست‌های سحر داشت به دست‌های کارگران معدن زغال‌سنگ شباهت پیدا می‌کرد.
ـ امان از دست این ماشینا!
البته ماشین‌ها که کاره‌ای نبودند. مقصر اصلی، جماعتی بود که از آن‌ها استفاده می‌کردند:
ـ من خودم که با مترو میام و با مترو میرم؛ پس مشتری تولیدکننده‌های این دود و دم‌ها نیستم و شریک جرم به حساب نمیام.
البته یادش افتاد یک‌بار دیرش شده بود و با سواری خودش را به دانشگاه رساند؛ و به همین خاطر یه موج عذاب وجدان آمد و از دلش گذشت؛ اما بعد با خودش گفت:
ـ نه! من هم از این هوا سهمی دارم! چرا همه آلوده کنن، من نکنم؟! اونی باید عذاب وجدان بگیره که بیشتر از سهمش هوا رو آلوده می‌کنه!
چه کتاب‌هایی! بعضا گنج‌هایی بودند. واقعا در حد زیرخاکی ارزش داشتند؛ پس جا داشت که لای آن‌همه گرد و خاک مدفون باشند.
طولی نکشید که سحر یک ستون از کتاب‌های دوست‌داشتنی برای خودش پیدا و جدا کرد. هر لحظه هم از فکر این که چه جواهراتی یافته قند توی دلش آب می‌شد.
چندرغاز پرداخت و آن در و گوهر را تصاحب کرد و به هیبت یک وزنهبردار درآمد؛ چون دو نایلون پر کتاب در دو دستش داشت و شانه‌هایش از طرفین می‌خواستند بچسبند به مرکز کره زمین. احساس می‌کرد چشم‌هایش از فشار به تنگ آمده‌اند می‌خواهند خودشان را از حدقه نجات دهند و فرار کنند. مدام کمی که قدم برمی‌داشت، بارهایش را زمین می‌گذاشت و نفسی تازه می‌کرد؛ بعد وقتی دوباره آن‌ها را در دست می‌گرفت، داغ و قرمز می‌شد، اما به خودش دلداری می‌داد.
ـ تحمل کن سحر. عرصه فرهنگ به جان‌فشانی نیاز داره.
به این فکر می‌کرد که چه تابستان رنگارنگی با مطالعه برای خودش رقم خواهد زد. احساس می‌کرد با این‌کار، تیپای جانانه‌ای به خستگی امتحانات می‌زند و شوتش می‌کند به افق.
وقتی کتاب‌ها را روی پله‌برقی مترو گذاشت، با خودش گفت چه جالب می‌شد همه معابر از جمله پیاده‌روها، مثل پله‌برقی نوارهای نقاله‌ای داشتند که می‌شد رویش ایستاد و بدون راه‌رفتن پیش رفت. آرزو می‌کرد الان هم پله‌برقی تمام نشود و بیشتر و بیشتر ادامه داشته باشد، تا بیشتر استراحت کند. انتهای پله‌برقی که نزدیک می‌شد، سحر از حرصش آن را مثل موجود آهنینی دید که تمایل دارد مسافر و بارش را با دهان پله‌ای‌اش ببلعد. مجبوری بارش را دوباره به دست گرفت، تا طعمه آن دهان فولادی نشوند.
سوار قطار که شد، خیلی کیف کرد. هم خودش، هم کتاب‌ها داشتند پیش می‌تاختند، بدون این که حس کند دارد از قسمت کتف و شانه‌ها کتک می‌خورد. موقع قطارعوض‌کردن، زمانه دوباره به او یادآوری کرد که این بازی هنوز ادامه دارد.
در ایستگاه صادقیه، وقتی به سمت قطار کرج میرفت، به زمانه یادآوری کرد:
ـ کور خوندی! این دو قدم رو که بردارم، دیگه قطار تا خود کرج بهم استراحت می‌ده.
قطار کرج حسابی دم سحر را دید. یک ساعت تمام به او و کتاب‌هایش سواری داد، بدون این که منتی سرش بگذارد. سحر با خودش گفت:
ـ همین‌جاهای زندگیه که زندگی رو زندگی می‌کنه.
وقتی به آخر راه نزدیک می‌شدند، همه خستگی‌های سحر برگشتند و رفتند سر جاهای قبلی‌شان؛ انگار کارمندهایی بوده‌اند که یک ساعت برای ناهار رفته بوده‌اند و حالا برگشته‌اند. وضعیت طوری بود که به کله سحر زد کتاب‌ها را همان‌جا رها کند و برود پی کارش؛ ولی فکرش را که کرد دید با این کار برای تمام تابستانش عذاب وجدان جور می‌شود.
پیاده شدن همان و شروع مجدد مشقت همان. هر لحظه با هر قدم احساس می‌کرد جاذبه زمین بیشتر می‌شود و با عشق بیشتری اشیاء را به سمت خودش می‌کشد. سحر حتی به یاد نیوتن هم افتاد و از دست او عصبانی شد که چرا چنین نیروی عذاب‌آوری را کشف کرده و به شهرت رسانده. شاید هم تقصیر آن سیب بوده که بی‌موقع افتاده؛ یا شاید خود جاذبه سیب را کشیده پایین که بخورد به کله نیوتن و مخش را به کار بیندازد.
سحر هر چه می‌ایستاد و استراحت می‌کرد، فایده‌ای نداشت. سعی کرد خودش را با این گفته حکیمانه دلداری بدهد:
ـ درخت تو گر بار دانش بگیرد، به زیر آوری چرخ نیلوفری را
اما فایده نداشت. فعلا این بار دانش بود که شانه‌های سحر را به زیر آورده بود.
ناگهان چیزی به ذهنش رسید. کوله‌اش! حمل بار در پشت، بهترین شیوه حمل بار بود. این را هم آموزه‌های مربوط به کیف و کوله بچه‌مدرسه‌ای‌ها می‌گفت؛ هم باربرها به تجربه دریافته بودند؛ و هم در مورد چهارپایان صدق می‌کرد.
سحر هم باید از تجربه اهل فن بهره می‌برد. کوله‌اش را گذاشت پایین و تا می‌شد در آن کتاب چپاند. می‌خواست برای دو دستش بار کمی بماند، ولی چه بهتر که چیزی نماند. از خوشحالی می‌خواست به خودش سیلی بزند: همه کتاب‌ها توی کوله‌اش جا شده بودند.
حالا مشکل این‌جا بود که کوله را نمی‌توانست بلند کند پشتش بگذارد. مجبور شد بنشیند و بندهای کوله را به شانه‌هایش بیندازد و بعد خم شود به جلو و نهایتا ...، بله! با این که کم مانده بود یک‌وری بیفتد زمین، اما تعادلش را حفظ کرد و سر پا شد. از همه مهم‌تر این که توانست در حین انجام این مراحل، به اطراف نگاه نکند و نبیند و نداند که کسی دارد می‌بیندش یا نه. این‌طوری خوراکی برای عذاب وجدان ذخیره نمی‌شد.
تا خانه خم رفت. مثل پیرزنی شده بود که قوز داشته باشد. بدجوری هم کند بود.
در خانه مادر دید که به جای دخترش، لبو به خانه آمده. وقتی قضیه را فهمید با خودش گفت گویا سحر فقط برای انجام وظایفش است که دل‌درد می‌گیرد؛ اما برای هر مشقت دیگری حتی حاضر است با چهارپایان رقابت کند.
مادر معمولا فکر می‌کرد اگر گوش سحر را بگیرد و بپیچاند، مثل این است که دستگیره مغز او را گرفته و مخ او را تنظیم کرده و عقل به کله‌اش آورده؛ اما حالا می‌دید که این دختر گویا مغزی ندارد که بشود تنظیم کرد.
سحر حالا حال آمده بود. این که کم نیاورده و طاقت آورده بود، چیز کمی نبود. حالا او بود و تابستان و کتاب.
با ذوق کتاب‌ها را در اتاقش بیرون ریخت و به تماشایشان نشست. بهتر بود قبل از دستمال‌کشیدن و پاک‌کردن‌شان از گرد و خاک، دور از چشم مادر باشند. چندتایی را که ورق زد، نکته عجیبی دید. اکثر کتاب‌ها مهر کتابخانه داشتند. یعنی کتابخانه‌ها کتاب‌های قدیمی‌شان را کیلویی می‌فروشند به دست‌فروش‌ها؟ خیلی عجیب بود. یادش افتاد شنیده سالانه کتاب‌های زیادی از کتابخانه‌های عمومی بیرون می‌رود و برنمی‌گردد. نگران شد. مهر کتابخانه یکی از کتاب‌ها شماره تلفن داشت. زنگ زد و پرسید که فلان کتاب‌تان را فروخته‌اید؟ طرف گفت: فروش کتاب ندارند. آن کتاب هم مدت‌ها پیش امانت داده شده و حالا به عنوان مفقود در سیستم ثبت است.
سحر بنفش شد:
ـ یعنی من مال‌خری کرده‌م؟!