شرح واقعه تاریخی شهادت ابوطالب یزدی در حج
جوان یزدی را در حج گردن زدند
عاطفه میرافضل
وهابیون از گذشته‌های دور نسبت به شیعیان و ایرانی‌ها بغض داشته، از هر فرصتی برای بروز کینه‌های جاهلی خود علیه ایرانیان و شیعیان، استفاده می‌کرده‌اند و متأسفانه گذر زمان افراط، ظلم، غرض‌ورزی و فساد خاندان سعودی را افزون کرده است. شهادت حاجیان در سال 1366، مرگ فجیع عده کثیری از حجاج در صحرای منی، افتادن دکل روی حاجیان بی‌گناه و شهادت جمعی از آنان از جمله بی‌مبالاتی‌های عمدی سعودی در حفظ جان حجاج بوده است. در این فرصت اتفاق مهمی از این دست را در سال دوم حکومت محمدرضا پهلوی واکاوی می‌کنیم.
ابوطالب یزدی، جوانی ۲۲ ساله از یزد بود
که همراه همسرش، به قصد انجام عبادت حج با
کاروانی عازم مکه شد.
آنان از مرز قصرشیرین وارد
عراق و
سپس کویت شدند
و از آن‌جا به عربستان رفتند
و از مسیر شنی با تحمل سختی فراوان در روز دوم یا سوم ذی‌الحجه به
مکه مکرمه رسیدند و اعمال عمره تمتع را آغاز کردند. شب نهم
ذی‌الحجه راهی عرفات شده،
به ترتیب اعمال عرفات، مشعر و منا را
انجام دادند و روز سیزدهم برای انجام دادن اعمال مکه به طرف مسجدالحرام رفته، مشغول طواف می‌شوند. ابوطالب هنگام طواف به
خاطر گرمازدگی دچار استفراغ شد و برای آلوده نشدن زمین، آن در دامان احرام خود ریخت
و مراقبت کرد تا روی زمین نریزد. برخی می‌گویند: اشتباه او این بوده که در این حال
از کعبه فاصله نمی‌گیرد و با حمل این مواد به طواف ادامه می‌دهد.
عده‌ای از حجاج که برخی از آن‌ها مصری بودند وقتی ابوطالب را با آن حال مشاهده می‌کنند، با این تصور
که وی به قصد آلوده کردن مسجدالحرام، نجاست به همراه آورده است به وی حمله کرده،
او را به سختی کتک می‌زنند که به ناچار دامن احرام از دست او رها می‌شود و قی روی زمین
حرم می‌ریزد. پس از آن شرطه‌های حرم وی را دستگیر می‌کنند. پس از تشکیل دادگاه، شرطه‌ها
و چند افراطی دو آتشه علیه وی شهادت می‌دهند که او قصد آلوده کردن حرم و کعبه را داشته
است.
از سوی دیگر بسیاری از حجاج ایرانی، عراقی و دیگران شهادت دادند که وی در نتیجه بیماری و گرمای هوا حالت استفراغ به وی دست داده بود؛ ولی قاضی حکم اعدام او را صادر کرد.
حکم او در روز دوازدهم ذی‌الحجه، توسط دژخیم آل‌سعود که توسط 50 نفر پاسبان ابوطالب را در حالی که دستبند به دست‌هایش زده بودند، اجرا شد.
شرح ماجرا
ابوطالب یزدی را، از مرکز پلیس خارج و به جلوی بازار صفا و مروه آوردند و در میان جمعیت مقابل سکوی مجازات قرار دادند. جلاد رسمی دولت سعودی، ابوطالب را چهار زانو روی زمین نشاند و بازوان او را بر محوری ثابت بست و سپس به دستش دستبند زد، جمعیت در میدانی که نزدیک دارالقضای شرعی بود، جمع شده و منتظر اجرای حکم بودند. فرمان قتل به زبان عربی قرائت شد.
سپس جلاد سر به گوش ابوطالب گذارده، آخرین دقایق زندگی را به عربی به او یادآور می‌شود و ابوطالب که تا آن لحظه نه مفهوم محاکمه را فهمیده بود و نه از متن حکم که به زبان عربی قرائت می‌شد چیزی می‌فهمید، ساکت و آرام نشسته، نگاه به جمعیت دوخته بود، که ناگاه جلاد با نوک شمشیر فشاری به پشت گردن ابوطالب وارد می‌سازد. بر اثر آن خون جاری و ابوطالب از ترس سرش را جلو می‌برد و در همین لحظه جلاد با یک ضربه شمشیر بزرگی که در دست داشت، بر گردن او فرود می‌آورد.
گردن به وضع فجیعی بریده شده ولی استخوان حلق مانع از قطع شدن سر می‌شود. اما بلافاصله شمشیر برای بار دوم به حرکت درآمده سر از گردن جدا و روی پای ابوطالب می‌افتد و بنا به گفته همسرش، آخرین کلمه‌ای که ابوطالب بر زبان آورده، این جمله بود: «آخر شما کار خودتان را کردید.»
از زبان همسر
همسر ابوطالب در شرح این رخداد می‌گوید: پیش از ورود به حرم در رستورانی نزدیک به آن‌جا نهار خوردیم که احتمالا غذایش فاسد بود. خستگی فراوان و گرمی هوا هم در این اتفاق تأثیر داشت. روز بعد که حکم صادر شد، مردم مقابل مروه تجمع کردند. ابوطالب دست بسته در میان مردم و شرطه‌ها قرار داشت و چون عربی نمی‌دانست، خیره خیره به اطراف می‌نگریست. آن‌گاه یکی از شرطی‌ها در گوشش چیزی گفت که بعدا معلوم شد جرم او (تلویث بیت) را به وی گوشزد و کیفر آن را اعلام کرده است. اما وی چیزی نفهمید و هیچ واکنشی از خود نشان نداد. آن گاه جلاد آماده شد و شمشیر را از پشت به گردن او زد. او که به ماجرا پی‌برده بود، بی‌اختیارسرش را شتابان به جلو کشید و تنها زخم کوچکی برداشت. در این لحظه تنها توانست این سخن را بگوید:«بالأخره کار خود را کردید!» آن گاه ضربه دیگر جلاد سرش را بر زمین انداخت.
توهین بزرگ‌تر
بلافاصله دو اتومبیل در محل حاضر می‌شود و یکی سر جدا شده و بدن را به پزشک قانونی منتقل می‌کند و دیگری با ریختن شن در صدد از بین بردن آثار جنایت برمی‌آید.
شیخ علی‌اصغر یکی دیگر از حجاج ایرانی داوطلب به خاک سپردن ابوطالب گردن بریده می‌شود. پلیس سعودی به شیخ علی‌اصغر خبر می‌دهد که جنازه برای تحویل حاضر است. وقتی که به پزشک قانونی می‌روند، متوجه می‌شوند که سر ابوطالب را معکوس روی بدن گذاشته و دوخته‌اند. به شیخ علی‌اصغر می‌گویند که باید 65 ریال سعودی دستمزد بخیه‌زدن سر به بدن را پرداخت کند تا جسد تحویل و اجازه حمل داده شود!
شیخ علی‌اصغر عصبانی شده، فریاد
می‌زند: پول را بایستی کسی بدهد که فرمان قتل را داده است!
حادثه در روز ۱۲ ذی‌الحجه رخ داده بود و وی در روز ۱۴ ذی‌الحجه گردن زده شد.
خانواده ابوطالب که منتظر برگشتن حاجی از مکه بودند، وقتی بدن بی‌سر ابوطالب را به‌جای سجاده و تسبیح و عطر دریافت کردند؛ بر سر و روی خود می‌کوبیدند. دو خواهر ابوطالب، در فاصله کمی از یکدیگر جان باختند. پس از این فاجعه ضد بشری در سعودی، دولت ایران روابط دیپلماتیک خودش را با سعودی برای چهار سال قطع کرد و دیگر هیچ کس حق نداشت به عربستان سعودی برود.
از زبان سید فضل‌الله حجازی
در کتاب «آهنگ حجاز» درباره
موضوع گردن زدن یک ایرانی در عربستان به سال 1322 خورشیدی این گونه آمده است:
(این
اثر شرح حال خودنوشت آیت‌الله‌حاج سید فضل‌الله حجازی است که در سال 1347 شمسی
درگذشته است.)
13 ذی‌الحجه یا 14 به قول عامه بعدازظهر در مسجدالحرام
بودیم. انقلابی در مردم مشاهده می‌شود. عرب‌ها شادی می‌کنند به یکدیگر بشارت می‌دهند:
قتل‌العجمی! قتل‌العجمی! می‌گویند. وقتی به ایرانی‌ها بر‌می‌خوردند دست بر گلو می‌گذارند
و می‌گویند: کل عجمی یذبح و تهدید به قتل می‌کنند.
به اتفاق بعضی از رفقا از
باب ابراهیم خارج شده رو به طرف صفا می‌آییم. اما جمعیت زیاد همه در هم و برهم
نزدیک باب صفا مقابل شرطی‌خانه هنگام غریبی مشاهده می‌شود. می‌گویند:
«ابوطالب پسر حسین یزدی
ایرانی که مسجد را نجس کرده الان گردنش را زدند و اینک شرطی‌ها دارند خاک بر خون
او می‌ریزند. فقط ما چیزی که به چشم دیدیم همین خاک ریختن شرطی‌ها را دیدیم و بس. بلی چون شب شد پس از نماز مغرب و عشا در بازار صفا
چند نفر را دیدم جنازه‌ای را به دوش کشیده می‌برند. یکی از رفقا جزو مشعین است. از
او پرسیدم: جنازه کیست؟ آهسته گفت: جنازه جوانی است که امروز بی‌تقصیر گردن زدند.
خرده خرده خوف و وحشتی در
ایرانی‌ها پیدا شد و به آن‌ها گفته شد: تنها جایی نروید. در وقت نماز عامه در مسجد
نباشید. موقع نماز و طواف، احتیاط را از دست ندهید. چون بعضی از عوام ایرانی بسا
بود مهر می‌گذاردند و البته این کار مورث فتنه بود و بالجمله دو روزی این همهمه و
اضطراب بود.»
آنچه را پس از تحقیق به
دست آوردیم و از اشخاص موثق شنیدیم این بود که این شخص یعنی طالب‌بن‌حسین از توابع
یزد بوده و برای حج مشرف شده و ابدا در مقام تلویث مسجد و ایذاء طائفین نبوده بلکه
فی‌الجمله امتلاء معده داشته و در روز 12 که از منی مراجعت کرده بعدازظهر وارد
مسجدالحرام شده برای طواف حج در بین طواف نظر به گرمی هوا و امتلاء مزاج، حالت
استفراغی به او دست داده.
این واقعه به قطع روابط
ایران و عربستان منجر شد و تنها از سال 1327 بود که دوباره روابط برقرار و باب حج
مفتوح شد.
واکنش‌ها
پس از رسیدن خبر قتل ابوطالب،
موجی از خشم و ناراحتی و اعتراض در میان شیعیان جهان به وجود می‌آید. سیدابوالحسن اصفهانی
که در کربلا مقیم بود واکنش شدید به حادثه نشان داد. اهالی نجف و کربلا اعتراض‌شان
را با حادثه اعلام داشتند. در ایران عزای عمومی اعلام و در اکثر شهرها مجالس ختم برگزار
گردید.
در پی این حادثه، دولت ایران رابطه سیاسی خود با دولت عربستان قطع کرد و به مدت چهار
سال از اعزام حجاج به مکه خودداری نمود. ماجرای ابوطالب اردکانی نه تنها در تیرگی رابطه
عربستان و ایران بلکه در تداوم و افزایش کدورت در روابط شیعه و سنی بسیار تأثیرگذار
بود.
اثرگذاری بر مناسبات
روابط ايران و عربستان سعودي در سال 1307، پس از تأسيس رسمی حكومت عربستان برقرار شده بود. با وجود این‌که سفارت ايران در رياض در سال 1309 رسما گشایش یافت اما این سفارتخانه توسط سفير اكروديته ايران در مصر اداره مي‌شد.
این روابط تا سال 1322 در این سطح ادامه یافت تا این‌که در این سال دولت سعودی یک جوان ایرانی به نام «ابوطالب یزدی» را در ملاءعام گردن زد.
پس از این حادثه دردناک، دولت ايران طي يادداشتي به وزارت خارجه عربستان نسبت به اين اقدام ریاض اعتراض كرد. اما دولت عربستان اقدام خود را مطابق با قوانين شرع دانست. در مقابل ايران نيز اعلام كرد تا وقتي كه امنیت جانی زائران ایرانی در عربستان تأمین نشود و دولت این کشور از این اقدام خود رسما عذرخواهي نكند ايران در روابط خود نسبت به عربستان تجديدنظر خواهد كرد.
سعودی‌ها نيز در پاسخ فقط تضمين‌هاي کلی ارائه دادند مبنی بر این‌که عربستان سعودی ضامن جان و مال همه زائران خانه خدا است. ايران هم اين تضمين‌ها را نپذيرفت و روابط سياسي خود را با عربستان قطع كرد. تا این‌که در سال 1326 هیئت حسن‌نیت سعودی‌ها برای برقراری مجدد روابط به تهران سفر کرد و چند ماه بعد، سفير ايران در مصر مجددا اكروديته در عربستان سعودي شد.