در مسیر سرنوشت
ماه منیر داستانپور
قسمت سوم
غرق در آن حال گیج و گنگی که هنوز در سرم احساسش می‌کردم؛ نفهمیدم چقدر گذشت تا دوباره درب لعنتی دخمه به رویم باز شد و دو تا غول‌تشن افتادند به جانم! زیر دست و پایشان ناله خاموشم به آهی بی‌صدا تبدیل شده بود و فقط خدا و آن‌ها که طعمش را چشیده‌اند؛ می‌دانند ضربه پوتین با دل و اندرون آدم چه می‌کند! بین همان بزن و بخورها، دو جفت حلقه آهنی بستند دور دست‌ها و پاهایم که آن‌ها هم با زنجیر کوتاهی به هم متصل می‌شدند؛ که مجبورم می‌کرد برای راه رفتن، قد بلندم را خم کنم. بگذرد که هزار بار عین کودکان نوپا، زمین خوردم و با لگدهای آن دو تا عمله یزید، دوباره برخاسته و باقیمانده جانم را به هر مصیبتی بود؛ کشاندم به اتاق استنطاق. چشم‌هایم را بسته بودند و هیچ چیز نمی‌دیدم. آدم ترسو و بزدلی نبودم و بارها در حوادث مختلف این ویژگی به خودم و دیگران ثابت شده بود. اما این‌که حتی از دیدن پیش پایم عاجز بودم و نمی‌دانستم در آن چاله جهنم، با کدام از خدا بی‌خبری قرار است طرف شوم؛ ته توی دلم را می‌لرزاند. از طرفی به خودم نهیب می‌زدم که: «ته تهش بلانسبت هر چه مرد است؛ از اصغر قاتل، که به اندازه موهای سرم حکایتش را از دهان ابرام شنیده‌ام بیشتر که خون نریختم! او را هم کشتند و خلاص! من هم که یک جان بیشتر ندارم! فوق فوقش طناب را می‌کشند بالا و جان از تنم به در می‌رود.» اما مشکل اینجا بود که در باورم نمی‌گنجید قاتل باشم. در دل خدا خدا می‌کردم که ابرام بیچاره هنوز زنده باشد. حتی اگر روی تخت مریضخانه! اما زنده باشد و بیاید خودش به تلافی این اشتباه، جانم را بگیرد. ولی روی این خیال بدتر از مرگ که من باعث قتل انسانی شده باشم یک خط قرمز کشیده و مهر باطل شد بزند.
صدای پچ پچ و نجوای چند نفر را اطرافم می‌شنیدم؛ اما نه آن‌ها را می‌شناختم که بفهمم که هستند!؟ و نه با آن همه اضطرابی که از این تاریکی و دردی که در سرم می‌پیچید؛ داشتم؛ می‌توانستم به محتوای حرف‌هایشان پی ببرم. تا این‌که متوجه شدم یکی که کفش‌هایش عین زن‌ها تق تق صدا می‌داد؛ جلو آمد و دست‌های سردش را روی صورتم گذاشت. نمی‌دانم چرا یک‌دفعه سرمای دست‌هایش از پوستم رد شد و تا استخوانم را سوزاند. انگار وسط زمهریر گیر کرده باشی! هر کلمه‌ای که از دهانش بیرون می‌آمد؛ بیشتر حالم را آشوب می‌کرد. عین این بود که دست کثیفی کرده باشند توی حلقم، تا بوی تعفنش تمام اندرونم را به هم بریزد. صدایش نسبت به سایر مردهایی که تا به آن روز در تمام عمرم شنیده بودم؛ نازکتر بود و حالتی نیمه زنانه داشت. نه این‌که زن باشد؛ ولی آن‌قدر به گوش‌هایم اطمینان داشتم که بدانم ایرادی به کارش است و طرف از آن‌هاییست که پیش از آن هم، دیدنشان برایم چندش‌آور بود. اما گذشته از حال خراب او و اوضاع آشفته من، چیزی که بیشتر اهمیت داشت؛ سؤالاتی بود که عین مسلسل فیلم‌های وسترنی که وصفش را از همسایه‌ها شنیده بودم و خودم هیچوقت ندیده بودمشان، از دهانش به سمتم شلیک می‌شد. او نه از مرگ ابرام که از افکار اختشاش‌آمیز من نسبت به سلطنت و اقدام به قتل یکی از دوستداران و وفاداران به سلطنت حرف می‌زد. اما من اصلا چیزی از آنچه او می‌گفت نمی‌فهمیدم. چون تا جایی که می‌دانستم، ابرام بیچاره، گرچه از زور ترس و وحشت این‌که امنیتی‌ها بیوفتند به جان اهل و عیالش، و ناموسش را غارت کنند؛ چیزی به زبان نمی‌آورد. اما درست عین من که کفرم درآمده بود از دست شاه و اعوان و انصار بالانشینش که همیشه از گرده امثال ما بار می‌کشند و با خالی کردن سفره ما، کاخ می‌سازند؛ از تمام آن‌ها بیزار بود و هیچوقت ندیدم جز مقابل مراد مفتی ـ که همه می‌دانستند خبرچین سازمان امنیت (ساواک) است ـ از آن اعلی‌حضرت قلدر حرفی به تعریف و تمجید بزند. پس بعید بود آن شاه‌دوستی که بازپرس یک بند راجع به او وراجی می‌کرد؛ ابرام بیچاره باشد که یحتمل همان موقع در حال طی کردن مراحل غسل و کفن بود و لابد تا آن موقع افسانه‌خانم حسابی مرا لعن و نفرین کرده و از چشمش افتاده بودم.
لعنت بر دهانی که بی‌موقع باز شود که اولینشان همین دهان من باشد که یکهو نمی‌دانم چرا و به چه علت زبانم چرخید به این کلام بی‌قاعده که: «لعنت به ذات دروغگو! کدوم دوست‌دار اعلی‌حضرت؟!» تازه وقتی صدایم را با گوش‌های خودم شنیدم؛ متوجه شدم که چه شکری خوردم! مردک زن‌نما با آن صدای نازک و دست‌های ظریفش که حالم را به هم می‌زد و دل و روده‌ام را به هم می‌پیچاند؛ پنجه‌هایش را انداخت بین موهایم و چنان به سمت عقب کشید که تا مغز سرم سوخت و علاوه شد به سردرد و سرگیجه‌ای که از قبل داشتم. دیگر هر چه در معده مجروحم که همان چند دقیقه قبل کلی لگد نثارش کرده بودند؛ باقیمانده بود را بیرون ریخته و در بی‌خبری و تاریکی فرورفتم.
این‌بار وقتی چشمم را بازکردم بیمار یک اتاق سفید بودم که گویا بهداری زندان بود. گرچه دکترش نه طبیب و دلسوز بیمار، که در واقع یکی از همان گرگ‌ها بود که لباس میش پوشیده و به هوای مراقبت از بیماران، به بالینشان می‌آمد؛ که از دهانشان حرف بکشد و من هم بی‌آن‌که آن روزها چیزی از فریبکاریش بدانم؛ حسابی میان تب و هذیان، آنچه حق شاه و دور و بری‌هایش بود را به زبان آورده و چوب خط اشتباهاتم را پیش چشمش، پر کرده بودم.
هنوز کاملا جان نگرفته بودم که این بار و البته باز با چشم‌های بسته به اتاق بازجویی منتقلم کردند. ولی این دفعه در طی مسیر صدای ناله و ضجه بی‌امان عده‌ای که گویا آن‌ها هم زندانی بودند؛ را می‌شنیدم و ترس عین سوزنی که زهر در خود ریخته باشد؛ کم کم زیر پوستم فرو می‌رفت. دیگر نه در سلول کوچکم آرامش داشتم؛ نه در اتاق بازجویی که رفته رفته به یکی از درکات جهنم شبیه می‌شد که از زبان حاج آقا سجادی، واعظ محلمان شنیده بودم. بارها از دخمه بیرونم می‌کشیدند و برای بازجویی با افراد مختلف مواجهم می‌کردند. کسانی که تا مدت‌ها چهره‌های شیطانیشان را ندیدم؛ اما هر بار طعم داغ و درفششان بیشتر به جانم نشست. یکیشان شلاق می‌زد؛ دیگری پوستم را می‌سوزاند و آن یکی ناخن از انگشتانم می‌کشید. نه ناله‌ای در گلویم مانده بود برای اعتراض، نه حتی فحشی در خاطرم مانده بود تا مثل روزهای اول نثار شاه و دستگاهش بکنم.
تازه فهمیده بودم منظورشان از آن شاه‌دوست وفادار، همان ابرام بیچاره است که گویا از مرگ جان سالم به در برده بود. اما چون جرم من در اصل توهین به شاه و اقدام علیه امنیت ملی تلقی می‌شد؛ پس باید یا همقطارانم را تسلیم آن‌ها می‌کردم یا همچنان در زندان می‌ماندم تا زمان مرگ.
هر چند وقت یکبار به سلول جدیدی منتقلم می‌کردند که بیشتر آشفته شوم و چنان به دیوانگی برسم که لابد یک عده همقطار موهوم را به آن‌ها معرفی کنم. ولی من غیر از حاج آقا سجادی، که گاهی از یزید می‌گفت و ظلمش به امام حسین‌علیه‌السلام را شبیه می‌کرد به ستم شاه به روحانیون آن زمان و مردمی که داشتند در زندان‌های ساواک می‌پوسیدند؛ و یک عده محدود از هم محلی‌ها که پامنبری حاجی بودند و گهگاهی در خدمت‌رسانی به نیازمندان کمکشان می‌کردم؛ کسی را نمی‌شناختم. هرچه هم فکر می‌کردم نه آن‌قدر نامرد بودم که آن پیرمرد خدا دوست را به این‌ها بسپرم؛ نه خودم در کاری ضد شاه و سلطنت مشارکت کرده بودم که همکار و همقطاری داشته باشم برای معرفی کردن به این جلادان بدتر از خوناشام.
چند روزی از انتقالم به سلول جدید که اتفاقا این‌بار بدجور نمور بود و درد استخوانم را بیشتر می‌کرد؛ می‌گذشت؛ که صدای خواندن قرآن از سلول کناری به گوشم رسید. با شنیدن صوت محزون آن فرد ناشناس که در دخمه کناریم جاگیر شده بود؛ انگار تمام درهایم را فراموش کردم. بی‌توجه به درد شدید چشمم که به زحمت می‌توانستم بازش کنم؛ اشک می‌ریختم و در دل با خدا راز و نیاز می‌کردم. از او برای زنده ماندن ابرام و روسیاه نشدنم نزد افسانه‌خانم تشکر و همینطور، نیروی بیشتر برای تحمل طلب می‌کردم. باورم نمی‌شد که آزادی از این عذاب و زندان در طالعم باشد؛ اما از خداوند می‌خواستم کمک کند؛ جنبشی که بین حرف‌های شکنجه‌گرها، ترس از آن را حس کرده بودم؛ اما چیزی از آن نمی‌دانستم به ثمر برسد و بساط ظالمان را برای همیشه برچیند.
آخرین صدایی که از آن روزها به خاطر دارم؛ انکرالاصوات پسر ابوالقاسم‌خان، حشمت بود که در جا شناختمش و تا می‌توانستم به ذات پستش لعنت فرستادم. حشمت که مطمئن بود من نمی‌توانم از آن زندان زنده بیرون روم و دستش را برای اهل محل رو کنم؛ حسابی پته‌اش را به آب داد و گفت که مدتیست در ساواک به شاهنشاه خدمت می‌کند و خیلی از جوانان محل را دست مرگ سپرده. از طرفی او بوده که اسکنه را در آن واویلا به دستم داده؛ تا با کشتن ابرام برای همیشه من را از سرنوشت افسانه بیرون کند و حالا که توانسته او را تصاحب، و موقعیتش را بین هم محلی‌ها و اهل مسجد تثبیت کند؛ نوبت به آن رسیده بوده که هویتش را برای من آشکار کند و دلم را تا حد مرگ بسوزاند.
نمی‌دانستم به حال خودم گریه کنم یا برای آن دخترک بیچاره که به همسری این هیولا درآمده بود. اما من که دیگر نه زنده می‌ماندم و نه با این بلایی که در زندان به سرم آورده بودند؛ می‌توانستم برای او مرد مناسبی باشم! با خودم فکر می‌کردم: « اگر از این دخمه خلاص بشم؛ باید باقی عمرمو تو مریضخونه بگذرونم.»
نگار خورشید عشقی که در قلبم طلوع کرده بود؛ در روزهای زندان، رنگ باخته، و جایش را به علاقه گرم‌تری داده بود.
من وقتی وارد زندان ساواک شدم؛ تنها به معیشت بد مردم و پول از پارو بالا رفته شاه اعتراض داشتم و کم‌کم با برقراری ارتباط با همسایگان زندانیم، خصوصا صاحب آن صوت محزون و با دیدن شکنجه‌ای که هر روز یکی از هم بندیانم را به شهادت می‌رساند؛ ابعاد تازه‌ای از ظلمت وجود شاه و نور مردی که در آن سوی مرزها، انتظار یک انقلاب را می‌کشید؛ شناخته و به قول شکنجه‌گرها یک‌پا خرابکار شده بودم.
حس می‌کردم آن اتاقک کوچک و نمور، یک مدرسه تک نفره است و من شاگردی که سال‌ها به انتظار آموزش مانده بودم. سیدرضا که عاشق صوت قرآنش بودم؛ از سلول کناری، زبانی به نام مورس را یادم داد که با آن می‌توانستم با همسایگانم ارتباط برقرار کنم و از جدیدترها اخبار بیرون را بپرسم و چقدر با شنیدن خبرهای خوش از پیشرفت نهضت و وحشت رژیم شاه، سرحال می‌آمدیم.
یک سالی آنجا اسیر بودم تا این‌که با سقوط رژیم، بیشترمان آزاد شدند. گرچه خیلی‌ها مثل سید، هیچوقت پیروزی انقلاب را ندیدند؛ ولی ما نجات روحمان را همیشه مدیون آن‌ها ماندیم.
چند سال بعد از انقلاب، وقتی در روزهای جنگ مجروح شده بودم؛ افسانه را در بیمارستان صحرایی دیدم و تازه متوجه شدم هیچگاه با آن ملعون ازدواج نکرده و همه حرف‌های حشمت، دروغ، و برای آزار بیشتر من بوده است.
گرچه بعد از انقلاب، به کمک دوستان، درسم را خوانده و وارد دانشگاه شده بودم. اما با اوضاعی که داشتم؛ قلبم راضی نمی‌شد از او خواستگاری کنم. یک چشمم را در زندان ساواک جاگذاشته بودم و یک دستم را در خط مقدم جنگ، اما این بار هم مثل همیشه افسانه‌خانم، عین فرشته‌ها همه کمبودهایم را ندیده گرفت و پا پیش گذاشت برای خواستگاری.
روز موعود، سر سفره عقد محقرمان، که عروسش لباس پرستاری به تن داشت و دامادش لباس سبز سپاه، من به آقا‌ابراهیم فکر می‌کردم که اگر هنوز زنده بود و در موشکباران جانش را از دست نمی‌داد؛ مرا برای دخترش مناسب می‌دید یا نه؟! اما با تمام این اوصاف، وقتی می‌دیدم که بالأخره، مسیر سرنوشت مرا به محبوبم رساند؛ قند در دلم آب می‌شد.
پایان