چند اشتباه رایج که اغلب والدین مرتکب می‌شوند
قندهای تلخ
مریم کمالی نژاد
ما عاشق فرزندانمان هستیم. آن‌ها ثمره زندگی و حیات ما هستند. تمام تلاشمان را می‌کنیم که بهترین‌ها را برایشان فراهم کنیم. از پوشاک و تغذیه گرفته تا تفریح و تربیت. با این همه حسن‌نیت و حساسیتی که در تربیت فرزندانمان داریم، چه می‌شود که گاهی نتیجه با آن چیزی که گمان می‌کردیم و انتظارش را داشتیم بسیار متفاوت است؟ والدین، خواهان تربیت عالی برای فرزندشان هستند و سختی‌های بسیاری هم در این زمینه متحمل می‌شوند، اما به دلیل ناآگاهی و صد البته پیچیدگی‌های روحی انسان، گاه دچار خطاهایی هم می‌شوند. خطا و اشتباهاتی که رایج هستند و فراموش نکنیم که با نیت خیر انجام می‌شوند و از سر دلسوزی و محبت است. اما خطا، خطاست و نتیجه خوبی در پی نخواهد داشت. در ادامه می‌خواهیم به چند خطای رایج که بین والدین مشترک است بپردازیم. شما هم با ما باشید و بررسی کنید که آیا تا به حال ناخواسته مرتکب این اشتباهات در تربیت فرزندتان شده‌اید یا خیر.
همه هزینه‌ها با من
در تمام دنیا، گویا تبدیل به رسم شده است که والدین و بزرگ‌ترها کار کنند و بچه‌ها مصرف کنند. پدر و مادرها وظیفه خود می‌دانند که تمام مایحتاج مادی را برای کودک فراهم کنند که البته به هیچ عنوان در دنیای امروزی کار راحتی نیست. همچنین در تلاش‌اند که روح کودک را نیز از هر گزندی در امان بدارند. در مقابل از فرزندانشان چه می‌خواهند؟ تقریبا هیچ! آیا این روال درستی است؟
اگر به والدین بگوییم که در قبال کاری که برای فرزندتان انجام می‌دهید از او چه می‌خواهید، آن‌ها به سرعت دچار عذاب وجدان می‌شوند و می‌گویند: هیچ! ما او را به این دنیا آوردیم و وظیفه داریم که همیشه مراقبش باشیم و احتیاجاتش را برآورده کنیم و بهترین آینده را برای او رقم بزنیم.
اما نکته اینجاست که تبدیل کودک به یک مصرف کننده صرف و خوش‌گذران بی‌خیال که تصوری از دنیای واقعی، مسئولیت و تلاش والدینش ندارد، تا چه اندازه تربیت صحیحی است؟
ما نمی‌خواهیم بگوییم که بخشی از تأمین مایحتاج زندگی را به عهده کودک یا نوجوانتان بگذارید. نمی‌گوییم او را تبدیل به یک کودک کار کنید. فقط می‌خواهیم بگوییم که کودک و نوجوان شما باید با واقعیات هم آشنا شود و مسئولیت‌پذیر بار بیاید و تبدیل به یک مصرف کننده تمام و عیار و تنبل نشود.
سمیرا، دختر 12 ساله ایست که تمام مدت مشغول وقت‌گذرانی‌های بی‌هدف است. گفتگو با دوستان، وقت‌گذرانی با فامیل، چرخیدن در فضای مجازی، سفارش محصولات غیرضروری و خرید از فروشگاه‌های مجازی! او حالا روی کاناپه خوابیده و دارد با دوستش چت می‌کند، مادر سمیرا پس از یک روز سخت کاری، تازه از سر کار برگشته و به سرعت در آشپزخانه مشغول به تدارک ناهار شده است. او از سمیرا می‌خواهد که میز ناهار را آماده کند، ظرف‌ها را بچیند و غذا را سر میز ببرد. سمیرا چه می‌گوید؟ نمی‌تونم، دارم حرف می‌زنم با دوستم!
مادر شاکی می‌شود و از خستگی روزانه‌اش می‌گوید، سمیرا فریاد می‌زند که وظیفه‌تونه! می‌خواستید بچه نیازید، ناهار درست کردن که وظیفه من نیست!
اگر یک نوجوان در اطرافتان داشته باشید، حتما یک‌بار «وظیفه‌تونه» را از او شنیده‌اید. او یاد گرفته است که مسئولیت کل زندگی‌اش را به دوش والدینش بیندازید و آن را وظیفه آن‌ها بداند.
اگر می‌خواهیم در آینده با کودکانی به این حد حق به جانب و طلبکار روبرو نشویم و آینده‌شان را بابت این حجم از خودخواهی و دوری از واقعیت، تباه نکنیم، لازم است از همان کودکی به آن‌ها مسئولیت‌هایی را بسپاریم.
منظورمان مسئولیت‌های خارج از توان کودک نیست. همین که بدانند باید به دیگران کمک کنند و در کارهای خانه شریک باشند، کافی است. آب دادن به گلدان‌ها، جمع کردن سفره، خاموش کردن لامپ‌ها و...
نوجوانان بیکار
نوجوانان ما تا قبل از دانشگاه هیچ تصوری از کار بیرون از خانه ندارند. والدین گمان می‌کنند نوجوانشان نباید تابستان‌ها را به کاری مشغول شود! در حالی که همین چند دهه قبل، نوجوانان اگر کل سال را مشغول یاد گرفتن یک فن و کار و پول درآوردن نبودند، قطعا تابستان را ور‌دست یک استادکار مشغول می‌شدند. این تابوی ذهنی را بشکنید و اجازه دهید فرزندتان با نظارت و هماهنگی شما، تابستان‌هایش را کار کند و پول دربیاورد.
من با فرزندم دوستم
«من با فرزندم دوستم» این جمله خبری، می‌خواهد به ما بگوید که من از روانشناسی و تربیت مدرن چیزهای خوبی می‌دانم و آدم سخت‌گیری نیستم و همه چیز در خانه‌مان با توافق و گفتگو پیش می‌رود. اما همین اصل بسیار مهم و دوست داشتنی ممکن است تبدیل به یک خطای تربیتی شود. شما دوست فرزندتان نیستد، مادر یا پدر او هستید و باید اقتدارتان را حفظ کنید. جایگاه شما همان قدر که می‌بایست صمیمیتش را حفظ کند، باید اقتدارش را هم در نظر بگیرد.
چطور می‌توانیم والدین صمیمی و مقتدری باشیم؟
شاید گمان کنید که صمیمیت با اقتدار در تضاد است. اما این‌طور نیست. قرار نیست مدام به کودک «نه» بگویید تا اقتدارتان حفظ شود. کافی است کاری را که درست نمی‌دانید، بدون عصبانیت و با آرامش اعلام کنید و بر سر حرفتان بمانید. همچنین اجازه ندهید احترام شما در خانه خدشه‌دار شود. صمیمیت نباید احترام والدین را از بین ببرد.
برای این‌که صمیمیتان هم حفظ شود، سعی کنید از پرخاشگری دوری کنید. وعده‌های غذایی را با هم بخورید و در مورد مسائل مختلف از فرزندتان نظرخواهی کنید. با کودک وقت‌گذرانی کنید و به علایق مشترکتان برسید.
هیچ وقت راضی نمی‌شوم
در مقابل والدین کم اقتدار و سهل‌گیر، والدینی قرار دارند که هرگز راضی نمی‌شوند. این والدین گمان می‌کنند که اگر رضایت خود را از کار، فعالیت و شخصیت کودک و نوجوان اعلام کنند، او در همان سطح متوقف می‌شود و برای بهتر شدن هیچ تلاشی نمی‌کند. این والدین اغلب ایده‌آل‌گرایان ناراضی هستند که بالأخره جایی فرزندانشان را ناامید و خسته می‌کنند.
گاهی لازم است تلاش اندک کودک را هم مورد توجه و تشویق قرار دهیم. اگر فرزندتان نمره 12 ریاضی‌اش به 15 رسیده است، تشویقش کنید، منتظر نمانید تا 20 بگیرد. نقطه ایده‌آل برای هر کودکی متفاوت است.
این روحیه باعث می‌شود که مدام از کودکمان انتظارات غیرواقعی و غیرمنطفی که هیچ سنخیتی با توانایی و استعداد او دارد، داشته باشیم. چنین کودکانی همیشه بسیار تلاش می‌کنند اما هرگز پاداش درستی دریافت نمی‌کنند. دیدن نیمه خالی لیوان و غافل شدن از جنبه مثبت ماجرا، باعث می‌شود که آن‌ها نیز تبدیل به چیزی بشوند شبیه به والدینشان که هرگز احساس رضایت در آن‌ها دیده نمی‌شود.
بنابراین کودکتان را بابت کارهای ریز و درشتش تشویق کنید. اما رشوه ندهید. بابت پیشرفتش تشویقش کنید و برای ادامه راه به او کمک کرده و ترغیبش کنید.
دعوا بر سر تربیت
طبیعی است که والدین بر سر تربیت کودک با هم اختلاف نظر داشته باشند. اما فراموش نکنید که تماشای این اختلافات در قالب دعوا، توسط کودک، اثری به مراتب بدتر بر روی کودک می‌گذارد. دعواهای تربیتیتان را بگذارید زمانی که کودک خواب باشد، یا نباشد. خلاف هم کاری را انجام ندهید.
نیکی، دخترک همسایه، صدای گریه‌اش به وضوح در خانه ما شنیده می‌شود، صدای فریاد‌های پدرش هم از توی اتاق دیگری می‌آید که از مادر می‌خواهد بچه را ساکت کند. بچه فریاد می‌زند و می‌گوید دلش پفک می‌خواهد اما مادر سعی دارید راضی‌اش کند که پفک برایش خوب نیست. چند دقیقه نمی‌گذرد که بچه ساکت می‌شود و صدای پدر می‌آید که می‌گوید: «بیا این پفک بده بهش دیگه، مگه نمی‌بینی خسته و کوفته می‌خوام یه دقه بخوابم»
شاید در نگاه اول کار عجیبی نباشد. اما کودک فراموش نمی‌کند این اختلاف تربیتی را. خطای دوم این است که مادر به خاطر این کار پدر شروع کند به بحث و دعوا!
در تربیت هماهنگ باشید و اگر ناهماهنگی پیش آمد، پیش چشمان کودک بحث و دعوا نکنید.