ماه‌منیر داستانپور

باید به دنبال لقمه‌ای نان هم که شده، از اتاقک اجاره‌ای که با آن حال و هوا، برایم بی‌شباهت به گور نبود؛ بیرون زده و می‌رفتم دنبال یک کاسبی نان و آب‌دار، که هم جور سیر کردن شکم خودم را می‌کشید؛ هم دهان پرگوی این پیرزن را می‌بست. گرچه نه حوصله‌ای برای برخاستن داشتم و نه دلخوشی و امیدی برای کار کشیدن از این دست‌های پینه بسته، که سال‌ها در دکان آق‌ابرام اره کشیده و آن‌قدر الوار رنده کرده بودند؛ که به کل از ریخت و قیافه در آمده و چندان فرقی با سمباده نمی‌کردند. گرچه، دست‌های امثال من شکل و شمایل می‌خواستند چه بکنند؟ همین که همت می‌کردند به کار، و خجالت زده این و آن نمی‌شدم؛ از سرم هم زیاد بود. باید بلند می‌شدم و دنبال کاری می‌رفتم؛ گرچه با این حال و اوضاع خراب و افکار آشفته، اگر از خودم می‌پرسیدند؛ همان یک لقمه نانی که توی سفره قلمکار قدیمی‌ام مانده و خرده پنیری که نیمش را هم کپک به فساد کشانده بود؛ برای زنده ماندن کفایتم می‌کرد تا زمانی که ملک‌الموت بیاید و هم مرا از شر این دنیا خلاص کند؛ هم این دنیا را از شر من راحت! یا شاید هم بخت آن‌قدر یارم نبود و مجبور می‌شدم؛ چند روز بعد که رو به راه شدم و حالم به قاعده آمد؛ بروم سراغ یک کار و کاسبی جدید. اما چه چاره داشتم که نه غیرتم قبول می‌کرد؛ پیرزن یک‌بند پشت سرم، و پیش این و آن، مسلسل غیبت به آبرویم ببندد که غلامرضا ال است و بل، و نه آن‌قدر چشم سفید شده بودم که رخ به رخش بایستم و چنان جوابش را بدهم که نه حرمتی برای گیس سفید او بماند و نه شرم و حیایی برای من! من اگر داد و بیداد کن و پرده در بودم؛ ابرام که با آن چک آبدارش مستحق‌تر از این بیچاره بود!

یا علی محکم و مصممی زیرلب گفتم و عزمم را جزم کردم به شروع یک زندگی تازه که شاید اگر از قبل سخت‌تر نبود؛ دردسرهایش هم، کم و کسری از گذشته نمی‌آورد! اما دست کم خیالم جمع بود که نه دیگر جوش و جلای گفتن، نگفتن راز دل به ابرام را دارم و نه کج خیالی، عین خوره روحم را می‌خورد که اگر دختر بشنود؛ چه جوابی خواهد داد و نکند تا قبل از این‌که من دست به کار شوم؛ یک مدعی دیگر برایش پیدا شود!؟ اصلا چه کسی گفته، همیشه بی‌خبری خوش خبریست؟! گاهی همین خبر نیم بند و دل‌خوش‌کنکی که من الان از رفتار سرد او با پدرش دارم؛ می‌ارزد به یک وضع بی‌مثال شیراز و ارگ کریم‌خانیش که دو سال پیش وقتی برای کاری با ابرام رفته بودیم؛ دیدم و یک دنیا حظ بردم از جاه و جلالش، و چه بسا حسرت خوردم به حال و احوال خوش شاه آن زمان! که الحق زندگی کردن پادشاهان کجا و ما رعیت بیچاره کجا! لابد او هم یکی بوده لنگه همین پهلوی‌ها که در سعدآباد عشق دنیا را می‌کنند؛ آن هم وقتی رعیت برای یک لقمه نانش باید منت هزارتا مرد و نامرد را بکشد. یادش بخیر! آق‌ابرام همیشه می‌گفت: «آخر این لغزخوانی‌ها پشت سر اعلی‌حضرت کار دستت می‌دهد». و من هیچ‌وقت عبرت نمی‌گرفتم انگار.

کت نیم دارم را روی شانه انداختم و قدم زنان خود را به درب حیاط رساندم تا بروم دنبال کار و کاسبی. اما یکدفعه یادم افتاد هنوز خیلی حرف‌ها هست که در گوش ابرام نخواندم. شاید اگر بیش از عشق، حرف از تعهد و وفاداری می‌زدم و به مخش فرو می‌کردم که من یکی عین آقاجان خدابیامرزش نیستم که زن پا به ماهم را بگذارم و بروم دنبال یللی تللی خودم، و اولاد هشت ساله‌ام را تنها بگذارم با خرج دادن چند سر عائله، دیگ رحمتش به جوش می‌آمد و تیر به هدف می‌نشاندم. بالأخره او هم با همه کج خلقی‌هایش پدر بود و نگران آنچه ممکن بود از ازدواج با چون منی بر سر دخترکش بیاید. باید می‌رفتم و این بار هر چه در چنته داشتم رو می‌کردم؛ شاید کار، کارستان شد و زندگی من باغ نارنجستان.

نمی‌دانم چطور خود را به دکان نجاری آق‌ابرام سنگلجی که خودم تابلوی سر در مغازه را به نامش حکاکی کرده بودم؛ رساندم. در میانه راه تا برسم به دکان، یک‌بار که چه عرض کنم؛ صد نوبه حرف‌هایم را با خود مرور کردم که نه کم بگویم؛ نه زیادی از دهانم بیرون بیاید. اما تا چشم‌هایم نگاه محبت بارش به جوانک روبرو را دید؛ دلم عین اشک شمع پایین ریخت و سرد شد. با خودم گفتم: «حالا که من آن دیلاق را پر دادم؛ رفته سراغ خواستگار بعدی». می‌دانستم از قدیم‌الایام بدش نمی‌آمد ابوالقاسم‌خان پا پیش بگذارد برای پسرش که می‌گفتند کارمند دولت است و دستش به دهانش می‌رسد. وقتی نگاه راضی ابوالقاسم‌خان را که بین صورت پسرش و ابرام در رفت و آمد بود؛ دیدم؛ ترسیدم نکند قول و قسم بسته باشند به این‌که دختر خواب و خیال من، بشود تاج سر آن خانواده و همای سعادت، الی‌الابد از روی شانه‌ام پر بکشد؟! که اگر چنین می‌شد؛ خودم و عروس را جلوی حجله به آتش می‌کشاندم اما محال بود بگذارم، آن‌قدر راحت از چنگم درش بیاورند.

بی‌مهابا و بدون معطلی رفتم داخل و صدای داد و هوارم را جوری که فضای کوچه را بردارد؛ بلند کردم. حشمت، پسر ابوالقاسم‌خان که نمی‌دانستم چطور یکهو سر و کله‌اش در زندگیم من پیدا شده؛ بی‌آنکه فحش و ناسزایی بارم کند و کشیده‌ای نثار، خواست ختم قائله کنم. ولی من که در کشاکش دعوا با ابرام، خاطر جمع شده بودم کار را با آن‌ها به انجام رسانده؛ به تلافی سیلی آبداری که از ابرام نوش‌جان کرده بودم؛ با سر ضربه محکمی حواله صورت جوانک کردم و آخش را بدجور درآوردم. هنوز از دیدن دماغ شکسته‌اش، درست و حسابی قند در دلم آب نشده بود که کار بالا گرفت و ابرام خودش را انداخت وسط و با رنده کوبید روی ملاجم. یکی من می‌زدم و دو تا آن‌ها تا این‌که یکدفعه صدای ناله یکی بلند شد. تا آمدم به خودم بیایم که چه شده و این آه دردآلود از کدام مصدر سرزده؛ ابرام بینوا عین لاشه بی‌جان مرحب، نقش زمین شد. صدای ابوالقاسم در گوشم پیچید که فریاد زد: «کشت! کشت! این جوانک وحشی ابراهیم بیچاره را کشت!» با ناباوری به اطراف و بعد به دست‌هایم نگاه کردم. کی این اِسکِنه (1) پا گذاشت کف دست من که خودم نفهمیدم! من کی فرو کردمش در پهلوی ابرام بینوا؟ آن هم بی‌قصد و غرض!؟ باید فرار می‌کردم یا می‌ماندم به ابراز بی‌گناهی؟! اما واقعا این دست‌های خونی و آلت‌قتاله که در دستم از آفتاب وسط روز، روشن‌تر بود؛ گواهی به جنایتم نمی‌داد؟!

تا بخواهم خودم را جمع و جور کنم که بمانم یا فرار کنم؛ چیزی عین پتک بر سرم کوبیده و پیش چشم‌هایم مثل ظلمات قبر کافر، سیاه شد. نمی‌دانم چقدر بعد، اما وقتی بیدار شدم؛ دست بسته افتاده بودم در اتاقکی کوچک‌تر از غربیل با یک در آهنی و بدون هیچ روزنه‌ای به آسمان، که با دیدنش فهمم شود روز است یا شب!

سرم بدجور درد می‌کرد و لباس‌هایم خونی بود. باید آه و فریادی می‌کردم؛ شاید از نسل آدم کسی در آن بیغوله پیدا می‌شد تا بگوید آن بخت برگشته را کشته و مغضوب خدا شدم یا هنوز می‌توانستم امید به رحمتش داشته باشم تا از آن دخمه نجاتم دهد! صدایم به زور از حلقوم بیرون می‌آمد و هر کلمه چنان باعث زق زق سرم می‌شد که مرگ را جلوی چشم‌هایم می‌دیدم. اما نه مهلت داشتم برای هدر دادن، نه جرأت برای سکوت! که اگر حرفی نمی‌زدم، خفقان می‌گرفتم از حجم این وحشتی که سینه‌ام را فشار می‌داد. ترسم بیشتر از لحظه‌ای بود که به افسانه‌خانم می‌گفتند غلامرضای از خدا بی‌خبر، جگر پدر عزیزتر از جانت را پاره کرده و شده نامرد بدتر از شمر! چطور باید به صورتش نگاه می‌کردم اگر ابرام را فرستاده بودم پیش اجدادش؟! با همان دست‌های بسته می‌کوبیدم به درب زندان و به اهل عالم التماس می‌کردم کسی خبر دهد از مصیبتی که نمی‌دانستم بر سرم آمده یا نه! یکدفعه دریچه کوچکی که روی درب آهنی اتاقک تعبیه شده بود؛ باز، و صورت عین شمر سربازی از وسط آن روزنه مربعی شکل پیدا شد. دوباره التماسم را تکرار کردم و در عوض با یکباره باز شدن درب، سه تا قلچماق به جان نداشته‌ام افتادند و حالا نزن، کی بزن که خفه شوم و من هیچ چیز نمی‌فهمیدم غیر از سرگیجه‌ای که داشت دیوانه‌ام می‌کرد و می‌خواست دل و روده‌ام که یکجا از گلویم بیرون بریزد. آخر وقتی تمام دل اندرونم را روی زمین و پوتین‌هایشان بالا آوردم؛ ضربه‌ای دیگر زدند و با کلی فحش که نثار مادر بیچاره‌ام می‌کردند؛ از دخمه بیرون رفتند. باز من ماندم و این خیال آشفته‌ام که نمی‌دانستم کجا هستم و باید از این پس با داغ قتل روی پیشانی، میان یک مشت قاتل و دزد گردنه بگیر روزگار بگذرانم تا موعد‌الوداع و چوبه دار؟! یا امیدی می‌توانستم داشته باشم به رهایی و توبه و جبران! گرچه هر قدر بیشتر فکر می‌کردم؛ بیشتر مشکوک می‌شدم به این‌که کی دستم رفت سمت اسکنه که می‌دانم همیشه روی دیوار آویزان بود و نمی‌دانم آن روز دم درب دکان چطور به دست من چسبید و آلت قتاله شد و سبب خجالت ابدی من از افسانه‌ای که داشت کم کم برایم خیال محال می‌شد!؟.....

«پایان قسمت دوم»

1ـ ابزار نجاری، قلم درز