سونامی دیدن

باران زعیمی

چشم‌ها وسیله دیدن هستند اما گاهی لازم است خود جنابش را هم ببینیم. منظورم رفتن پیش چشم پزشک جهت چکاپ یا مراجعه به آرایشگر برای افزایش زیبایی و شهلایی آن نیست، بلکه توجه به کاری است که چشم انجام می‌دهد و اصلا هم بابت آن پاسخگو نیست! دائما در حال چرخیدن و دیدن است. از ویترین رنگارنگ مغازه‌ها و پاساژها گفته تا صفحات رنگارنگ آخرین اخبار مربوط به عروس دسته دیزی ملکه و ژله هشتاد رنگ و ایونت لباس‌های پاره پوره و جدیدترین ژست کج و کوله فلان سلبریتی و غیره در فضای مجازی. ماشاءالله خسته نمی‌شود و همیشه هم حق با دیدن است نه ندیدن!

این عضو فعال که در عصر اطلاعات به شکلی عجیب بیش‌فعال شده مهلت فکر کردن و پرداختن به عملکرد و اهمیت کار چشم را نمی‌دهد. اما گاهی باید به زور هم که شده، چراغش را خاموش و کمی فکر کرد، به رابطه عجیبی که بین چشم و احوالا‌تمان وجود دارد، به رابطه چشم و دل. رابطه‌ای که یک‌طرفه نیست و مسیر اثرگذار طرفینی دارد. از یکسو چشم هر چه ببیند و خوشش بیاید دل طلب می‌کند و هر چه بر دل بنشیند چشم به دنبال آن می‌گردد.

رابطه عمیق این دو عضو در بزنگاه‌های عشق و نفرت بیش از پیش واضح می‌شود. وقتی عاشق شوی دیگر هیچ ضعف و بدی از معشوق نمی‌بینی و بالعکس، هنگام نفرت تمام بدی‌ها به چشم می‌آید گویی که هیچ نقطه قوت یا خوبی وجود ندارد. این ارتباط تنگاتنگ در همه خواستن‌ها و نخواستن‌ها، دیدن‌ها و ندیدن‌ها وجود دارد.

اما اگر قرار بود کار مملکت بدن، فقط به این دو قوه سپرده شود که دیگر نام و نشانی از انسانیت نمی‌ماند. خداوند قوه‌ای دیگر آفرید تا افسار آن دو دیگر را بکشد. تنها قوه عقل است که می‌تواند در اتوبان میان چشم و دل، عوارضی و ایست بازرسی بگذارد تا این دو با خودسری‌های خود، نظام وجود را به لجن نکشند. مانع شود از این‌که این دو قوه با وجود ظاهر دوستانه، به یکدیگر خیانت کنند. این‌که واردات دیداری شکل سونامی به خود بگیرد و عقل و دل را با هم کور کند، مگر غیر از خیانت است؟ دروازه دل را به روی هر خس و خاشاکی باز کردن مگر جز خیانت است؟ قطعا چشم دریده نمی‌گذارد دل بینا شود و دل هرزه نیز نمی‌گذارد چشم، پاک بماند.

روزگار خیام و سعدی و امثالهم که آن‌قدر تنوع تصویر و تصویرسازی نبود این همه توصیه به ندیدن تا حد فرو کردن خنجر فولادین در چشم و دل کندن بوده، حالا نمی‌دانم اگر در روزگار ما بودند حکمشان چه می‌شد!

وقتی عقل از گردونه عملکرد این دو عضو خارج شود تمام مهمات زندگی می‌شود؛ داشتن ماشین قرمز، دیوار صورتی راهرو، رنگ موی کنفی و سلفی با موگرینی و خوردن صبحانه در پالادیوم و غیره. پس برای آن ممکن است به هر جنایتی دست زده شود. دیدن و خواستن جزو ذات انسان است اما عقل نباشد چیزهایی را که نباید، می‌بینی و می‌خواهی. بالعکس اگر عقل حاکم شود سلوک این دو به سمت تعالی صاحبش آغاز می‌شود. کنترل شدنی است.