مامان جدید
مریم جهانگیری‌زرگانی
نشسته‌ام پشت میز و دارم سعی می‌کنم روی پایان‌نامه نفرین شده‌ام کار کنم. خدا می‌داند چند ماه است گرفتارش هستم و هر چه بیشتر تحقیق و پژوهش می‌کنم و می‌نویسم انگار ابعاد فاجعه گسترده‌تر می‌شود! روزی نیست از خودم نپرسم بالأخره می‌توانم پایان‌نامه‌ام را به موقع به دفاع برسانم یا نه. از دورها صدای جیغ و ضجه بچه کوچکی می‌آید. نمی‌دانم ساعت سه بعد از ظهر آن هم توی گرمای خرداد یک بچه چه دلیلی برای گریه کردن دارد، یا اصلا چرا بیدار است! من اگر جای او بودم دراز به دراز می‌افتادم جلوی کولر و از یک و نیم ظهر تا خود اذان مغرب می‌خوابیدم. پنکه سقفی بالای سرم بی‌حال می‌چرخد و تِرتِر صدا می‌دهد. خنکایی هم ندارد. تنها خاصیتش این است که هوای گرم اتاق را گلوله کند و بکوبد توی فرق سر آدم! اتاقم کانال کولر ندارد. اگر در اتاق را باز بگذارم که باد کولر از پذیرایی وارد شود، سر و صدای تلویزیون دیدن پدر و مادرم حواسم را پرت می‌کند. وقتی هم در را می‌بندم، اتاق می‌شود حمام! پدرم گفته حقوق تیر ماهش را که گرفت برای اتاقم یک کولر آبی کوچک می‌خرد. نیمه‌های خرداد است و برای تحقق وعده خوش پدر روزشماری می‌کنم، حتی با وجود آن‌که حکم نوش‌دارو پس از مرگ سهراب دارد! لیوان بزرگم را برمی‌دارم و یک جرعه از معجون ضد گرمایم می‌خورم. ترکیبی از گل پنیرک‌های آبی و بریده‌های لیمو و رنده خیار درست کرده‌ام و ریخته‌ام توی لیوان بزرگ آبم. برای خودم یک نی عروسکی زرد خوشگل هم خریده‌ام. گذاشته‌ام کنار دستم و هرازگاهی برای رفع عطش و البته ایجاد تنوع از آن می‌خورم. باشد که بهانه‌گیری‌های ذهن بازیگوشم تمام شود و بنشینم سر درس و مشقم! چشمم می‌افتد به صفحه لپ‌تاپم که از بس منتظرم مانده تا بروم سر وقتش، حوصله‌اش سر رفته و خاموش شده! آهی می‌کشم و افکار مزاحم را که مثل بچه‌های بازیگوش به همه جای مغزم آویزان‌اند از بخش مخصوص پایان‌نامه بیرون می‌اندازم و در را به رویشان می‌بندم! موس لپ‌تاپ را تکان می‌دهم. صفحه روشن می‌شود. چشم می‌دوزم به جدولی که روی صفحه است. مشغول وارد کردن اعداد و ارقام داخل خانه‌های جدول می‌شوم. تازه حواسم جمع پایان‌نامه شده که صدای نوه کوچک همسایه کناریمان از توی کوچه توجهم را جلب می‌کند:
ـ من دارم میرم... خدافظ...
لحظه‌ای گوش می‌سپارم به پنجره بالای سرم. کسی جوابش را نمی‌دهد. یا لااقل من نمی‌شنوم کسی جوابش را بدهد. دوباره می‌گوید:
ـ من دارم میرما... راست می‌گم! خدافظ...
باز هم نمی‌شنوم کسی جوابش را بدهد. کمی بعد صدای ساییده شده چرخ‌های سه‌چرخه پلاستیکی‌اش را روی آسفالت داغ کوچه می‌شنوم. سهچرخهاش را دیده‌ام. به نظر می‌آید مال یک سالگیش بوده که شصت هفتاد سانتی‌متر بیشتر قد نداشته! نه حالا که چهارساله است و قدش رسیده به یک متر. وقتی روی زین سه‌چرخه می‌نشیند زانوهایش زیر چانه‌اش است! صدای چرخ‌های سهچرخهاش دور می‌شود. یک دقیقه نمی‌گذرد که دوباره برمی‌گردد. داد می‌زند:
ـ من می‌خوام برای همیشه برم... راست می‌گم. خدافظ!
خنده‌ام می‌گیرد. توی ذهنم می‌گویم:
ـ اگه جایی که داری میری خبری از درس و مشق و پایان‌نامه نیست، بذار منم باهات بیام!
صدای چرخ‌های سه‌چرخه دوباره دور می‌شود. بعد نزدیک می‌شود. همین‌طوری دور نزدیک، دور نزدیک... کوچه‌مان خیلی بزرگ نیست. تهش می‌رسد به خیابان. معلوم است دارد توی کوچه دور می‌زند. همین‌طوری نصف حواسم پیش پایان‌نامه است و نصف دیگرش پیش نوه همسایه که یک‌دفعه با صدای ترمز ماشینی توی خیابان از جا می‌پرم. یا خدا... نکند طفل معصوم را ماشین زده باشد. بچه مظلوم، بی‌مادر... می‌پرم روی صندلی‌ام و دست‌هایم را می‌گذارم لب پنجره. تا جایی که دزدگیر پنجره اجازه می‌دهد گردن می‌کشم که کوچه را بهتر ببینم. خبری از ماشین و تصادف و این حرف‌ها نیست. پسرک هم سر کوچه روی فرمان سهچرخهاش لم‌داده و دارد گفتگوی دو مرد درشت هیکل غریبه را که زیر سایه درختی گوشه پیاده‌رو ایستاده‌اند، تماشا می‌کند. نفس راحتی می‌کشم. برمی‌گردم و می‌نشینم روی صندلی‌ام. جدول را که کامل کرده‌ام ذخیره می‌کنم و شروع می‌کنم به طراحی یک جدول تازه. صدایی از بیرون اتاق پایان‌نامه مغزم شروع می‌کند به نجوا کردن:
ـ نکنه این دو تا غول بیابونی غریبه که زیر درخت ایستادن بچه رو به دزدن! اگه به دزدنش می‌برن ناکجاآباد کلیه‌ها و قلب‌شو در میارن می‌برن می‌فروشن! جنازه‌شو هم می‌ندازن توی بیابون، خوراک سگای وحشی می‌شه. هیچ وقتم پیداش نمی‌کنن. بدبخت پدرش! اون از زنش که هنوز یه سال نیست مرده، اینم از بچه‌اش. دق نکنه خوبه!
نچی می‌کنم و نفسم را تند بیرون می‌دهم. لااله‌الاالله... اگر گذاشتند من این پایان‌نامه را به سرانجام برسانم. آخر آدم‌های حسابی این وقت روز، توی این گرما و خلوتی کوچه و خیابان چرا به بچه اجازه می‌دهید از خانه بزند بیرون. دوباره از جا بلند می‌شوم و می‌پرم روی صندلی. بیرون را نگاه می‌کنم. غول بیابانی‌های بچه‌دزد رفته‌اند! پسرک هم از سهچرخهاش پیاده شده و سر پا نشسته کنج دیوار و دارد با تکه‌ای چوب چیزی را سُک می‌دهد. شاید یک سوسک چندش‌آور یا دستهای مورچه زحمت‌کش! دوباره نجوای ذهنی‌ام می‌گوید:
ـ شایدم یه‌جور هزارپا یا عقرب خطرناک که نیشش در جا آدم رو می‌کشه!
خدا این فامیل بی‌خیالت را نکشد بچه! ببین چطوری این وقت ظهر من را از کار و زندگی انداخته‌اند. سرم را می‌چسبانم به دزدگیر پنجره. آرام صدا می‌زنم:
ـ امیرمحمد...
بچه از جا می‌پرد. در خانه‌شان را نگاه می‌کند. می‌گویم:
ـ نه... این‌جا...
دستم را از لای دزدگیرها بیرون می‌دهم و برایش تکان می‌دهم. بالأخره من را می‌بیند. لبخند می‌زند. با چوب توی دستش به کنج دیوار اشاره می‌کند:
ـ سارا جون، نگاه! مورچه‌ها دارن زنبوره رو تیکه تیکه می‌کنن می‌برن خونه‌شون!
می‌گویم:
ـ می‌آیی خونه ما؟
طوری سریع چوب را می‌اندازد و می‌دود طرف خانه‌مان که جا می‌خورم. فوری می‌گویم:
ـ سه‌چرخه... سه‌چرخه تو جا نذاری.
برمی‌گردد و سه‌چرخه را دنبال خودش می‌کشد. من هم از اتاق می‌دوم بیرون که قبل از این‌که زنگ بزند، در را برایش بازکنم. حوصله غرغرهای مادرم را ندارم. ده دقیقه بعد نشسته روی صندلی جلوی میز تحریرم و لیوان بزرگ شربت آلبالو را بین دستهای کوچکش گرفته و دارد با لذت از نی عروسکی خوشگل من می‌نوشد! نمی‌خواستم نی‌ام را بدهم او هم استفاده کند. اما از در که تو آمد اولین چیزی که توجهش را جلب کرد همان نی بود. هنوز ننشسته گفت:
ـ از اینا میدی منم بخورم؟
رنگ بنفش معجونم توجهش را جلب کرده بود. کمی که خورد چهره در هم کشید و گفت مزه سالاد می‌دهد! برایش شربت آلبالو درست کردم. اما دوست داشت شربت را با نی عروسکی بخورد. من هم دل‌نازک، گفتم دل بچه بی‌مادر را نشکنم. نزدیک یک سال است که عروس همسایه‌مان فوت شده. زن بیچاره می‌خواست گواهینامه رانندگی بگیرد. روز قبل از امتحان رانندگی‌اش همراه برادرش رفت که برای آخرین بار تمرین کند. اما کنترل ماشین از دستش خارج شد و ماشین را با سرعت کوبید به تیر چراغ‌برق. ضربه مغزی شد و در دم جان سپرد. از آن موقع تا الان امیرمحمد و پدرش ساکن خانه مادربزرگش شده‌اند. می‌پرسم:
ـ خب امیرمحمد، چه خبر؟ پیش مامان‌بزرگ خوش می‌گذره؟
پسرک محکم سر تکان می‌دهد. باز می‌پرسم:
ـ این‌جا بهتره یا خونه خودتون؟
چشم‌هایش برق می‌زند!
ـ این‌جا!
بعد فوت محکمی توی نی عروسکی می‌کند. شربت توی لیوان قل‌قل می‌کند و می‌پاشد توی صورتش. بدجنسی می‌کنم و می‌پرسم:
ـ پس مامانت چی؟!
شانه بالا می‌اندازد و بی‌خیال می‌گوید:
ـ مامان دیگه خونه نیست. مرده! گذاشتنش توی زمین، خاک ریختن روش که نتونه در‌بیاد!
بی‌اختیار به خنده می‌افتم. قربان خدا بروم. همین بچه که روز اول گریه می‌کرد و مدام سراغ مادرش را می‌گرفت حالا چه راحت درباره‌اش حرف می‌زند. باز توی نی فوت می‌کند و قل‌قل می‌کند. بعد می‌پرسد:
ـ توپم رو پیدا نکردی؟
چه خوب هنوز یادش است! یک توپ پلاستیکی بنفش داشت که روزی بیست بار می‌انداختش توی حیاط ما. بعد می‌آمد در می‌زد در خانه‌مان و مظلومانه می‌گفت:
ـ توپمو میدی؟
یک‌بار خانم همسایه آمد در خانه‌مان و بعد از کلی عذرخواهی به مادرم گفت امیرمحمد عمدا توپ را می‌اندازد توی خانه ما که به این بهانه بیاید من را ببیند! گفت نوه‌اش تنهاست و حوصله‌اش سر می‌رود و البته از من هم خوشش می‌آید. گفت اگر باز هم این کار را کرد توپش را جلوی چشمش پاره کنیم تا درس عبرت بگیرد! مادرم جلوی همسایه کلی قربان‌صدقه امیرمحمد رفت و توصیه کرد بیشتر با دل بچه راه بیایند و ناراحتش نکنند که وقتی بزرگ شد روحیه‌اش خراب نشود. اما بعد از رفتن او به من هشدار داد:
ـ به اینا رو ندی‌ها... حتی به نوه‌شون. اصلا خوشم نمیاد. من دختر به مرد بیوه نمیدم، اونم بچه‌دار!
و من تازه آن موقع فهمیدم قضیه چیست! البته هیچ وقت دلمان نیامد توپ بچه را پاره کنیم. اما یک‌بار که آمد دم در و گفت توپش افتاده توی حیاطمان، هر چه گشتم پیدایش نکردم. تا این‌که همین چند هفته پیش پدرم وقتی می‌خواست کولر را سرویس کند، از بالای پشت‌بام جنازه توپ را روی سقف دستشویی گوشه حیاط دید. بیچاره آن‌قدر توی سرما و گرما مانده بود که خود به خود پاره شده بود. می‌گویم:
ـ شاید افتاده یه جایی که هیچ‌کس نتونسته ببیندش، بعدشم پاره شده.
برای آن‌که حواسش را پرت کنم می‌پرسم:
ـ تنهایی کجا می‌خواستی بری امیرمحمد؟
لحظه‌ای نگاهم می‌کند. بعد کمی شربت می‌خورد و کمی هم قل‌قل می‌کند.
ـ می‌خوام برم توی جنگل بچه حیوونا بشم، مث پسر جنگل!
ـ اوا چرا!؟ تو که بابای به این خوبی داری... مامان‌بزرگ... عمه‌ها... عموها...
ابروهای نازک و کم پشتش را چند بار بالا می‌دهد.
ـ باهاشون قهرم!
ـ چرا؟
ـ می‌خوان یه مامان جدید برام بخرن! من مامان نمی‌خوام.
عجب... پس این‌طور. خاله‌زنک‌بازی‌ام گل می‌کند:
ـ مامان جدیدت رو دیدی؟
لحظه‌ای متعجب نگاهم می‌کند. بعد لب ورمی‌چیند و می‌رود توی فکر. لابد دارد به فلان زن غریبه‌ای که یک‌بار آمده خانه‌شان و لپش را کشیده و گفته چه پسر بامزه‌ای فکر می‌کند! یا فلان دختر جوان فیس و افاده‌ای که وقتی با پدرش رفته بودند پارک، آمده کنارشان نشسته و آرام زیر گوش پدرش زمزمه کرده بچه باید پیش مادربزرگش بماند! لحظه‌ای نفسم بند می‌آید. سینه‌ام سنگین می‌شود. نجوای ذهنی‌ام پیشاپیش یک لیست کامل از همه خبرهای تلخی که درباره آزارهای نامادری‌ها شنیده‌ام و خوانده‌ام برایم آماده کرده! نکند این مامان جدید بچه معصوم را کتک بزند، یا قاشق داغ بگذارد پشت دستش، یا فلفل بریزد توی دهانش... با صدای امیرمحمد از فکر درمی‌آیم:
ـ بابا دلش نمی‌خواد مامان جدید بخره. دیشب سر عمه داد زد، گفت ولم کنین... نمی‌خوام... نمی‌خوام!
سعی می‌کند ادای پدرش را دربیاورد. بغضم را قورت می‌دهم. از طرز ادا درآوردنش به خنده می‌افتم. می‌پرسم:
ـ چرا دوست نداری مامان جدید داشته باشی؟
فوری می‌گوید:
ـ اگه مامان جدید بخریم دیگه باید برگردیم خونه خودمون! خونه‌مون خوب نیست، حیاط نداره.
جوابش می‌زند توی ذوقم. شانه‌هایم می‌افتد پایین. واقعا که! حقا که این پسرها به جای قلب، کاه توی سینه‌شان دارند. اصلا همین که فکر می‌کند مامان خریدنی است معلوم می‌کند چه بچه بی‌احساسی است! انتظار داشتم مثلا بگوید مامان خودش را می‌خواهد یا نمی‌تواند کسی را جای مامانش ببیند. نجوای ذهنی‌ام پوزخند می‌زند:
ـ این بچه فقط چهار سالشه! اونم پسر که خود به خودی رشد عقلیش کُند‌تره!
ناگهان بُعد طنز ماجرا می‌آید جلوی چشمم. بلند می‌خندم. امیرمحمد هم بی‌آن‌که دلیلش را بداند همراهم می‌خندد. می‌خندد و شربت می‌خورد و قل‌قل می‌کند. هنوز نیشم باز است که سؤال بی‌مقدمه‌اش مثل سیلی می‌خورد توی صورتم.
ـ سارا‌جون تو گرونی؟!
لب‌هایم را به پایین چین می‌دهم.
ـ گرونم؟! یعنی چی؟
پسرک نفسش را تند بیرون می‌دهد.
ـ من به بابا گفتم تو رو برام بخره! گفتم دلم می‌خواد تو مامانم بشی.
دوباره نفسم بند می‌آید. ابروهایم بی‌اختیار بالا می‌رود.
ـ خب؟!
ـ بابا گفت پولش به تو نمیرسه! تو گرونی! راست می‌گه؟
با دهان بسته می‌خندم. انگار پدرش هم در رشد عقلی خیلی موفق نبوده! می‌گویم:
ـ خب... ببین...
نمی‌دانم چه جوابی بدهم.
ـ بابات راست می‌گه... آره... اما...
دست چپم را بلند می‌کنم و انگشترم را نشانش می‌دهم.
ـ یکی زودتر از شماها اومد من رو خرید!
نیمه شعبان عقد کردیم. بی‌سر و صدا. به قول عمه‌ام که بغض کرده بود و آن‌قدر عصبانی بود که می‌خواست سر از تن پدر و مادرم جدا کند، مثل بیوه‌زن‌ها! همکلاسی دانشگاهم بود. پسری نجیب و باغیرت و کاری. خودش می‌گفت از اولین باری که من را دیده به دلش نشسته‌ام. اما صبر کرده بود درسش تمام شود، برود سر کار، پول جمع کند، بعد پا پیش بگذارد. مادرم جفت پایش را کرد توی یک لنگه کفش و گفت احترام همسایه عزادارمان باید حفظ شود. بیشتر فکر می‌کنم به این خاطر که حدس می‌زد همسایه هم من را برای بیوه پسرش زیر سر گذاشته و منتظر سال عروسش بود. نمی‌خواست تا کار از کار نگذشته بویی ببرند. امیرمحمد همان‌طور که زل زده به حلقه ساده بی‌نگینم سر تکان می‌دهد.
ـ می‌دونم... مامان‌بزرگ بهم گفته. گفته زشته از این حرفا بزنم.
عجب... پس فهمیده‌اند عقد کرده‌ام. چقدر زشت شد! من هی به مامان گفتم بی‌خبر عقد کنیم بد است. گفتم برو در خانه‌شان به بهانه اجازه گرفتن برای برگزاری مراسم، خبر را هم بده. این‌طوری مراسممان هم بی‌سر و صدا نمی‌شود. اما گوش نکرد. پس بگو چرا تازگی‌ها کم محلمان می‌کنند. غرق فکرم که در اتاقم با ضرب باز می‌شود. من و امیرمحمد از جا می‌پریم. لیوان شربت از دست امیرمحمد سر می‌خورد و می‌افتد زمین. شربت توی لیوان پخش می‌شود روی قالی کرم رنگ کف اتاقم. دارم به لکه بزرگ قرمزی که دارد روی فرشم نقش می‌بندد نگاه می‌کنم که مادرم رو به امیرمحمد می‌گوید:
ـ عزیزم تو اینجایی؟! مامان‌بزرگ و بابات دارن در به در دنبالت می‌گردن.
بعد با حرص می‌گوید:
ـ واسه چی بچه مردم رو بی‌اجازه آوردی توی خونه؟ نمی‌گی دلشون هزار راه میره؟ باز خوبه سهچرخهاش دم در خونه ما بود، فهمیدن اومده این‌جا.
لحظه‌ای انگار برقم می‌گیرد. خاک برسرم! این وقت روز بچه مردم را آورده‌ام خانه‌مان، آن‌هم بی‌خبر از کس و کارش. نجوای ذهنی هم وسط دعوا نرخ تعیین می‌کند:
ـ رشد عقلی خودتم باید اندازه‌گیری بشه!
مادرم با دست به امیرمحمد اشاره می‌کند.
ـ پاشو خاله... پاشو عزیزم... مامان‌بزرگت دم در منتظرته.
امیرمحمد فوری از صندلی پایین می‌پرد. پا می‌گذارد روی لکه قرمز بزرگ شربت‌ها که هنوز به طور کامل توی پرزهای قالی فرو نرفته‌اند. می‌دود طرف در. مادرم دستش را می‌گیرد. می‌روند بیرون. لحظه‌ای سر برمی‌گرداند:
ـ سارا‌جون نی خوشگلت رو میدی واسه خودم باشه؟
یک نی چهار هزار تومانی آن‌قدری برایم ارزشمند نیست که دست رد به سینه‌اش بزنم اما می‌ترسم مامان‌بزرگش خوشش نیاید. ناچار می‌گویم:
ـ نه... این مال خودمه! به مامان‌بزرگ بگو یکی برات بخره.
بچه معصومانه می‌پذیرد و سر تکان می‌دهد. نجوای ذهنی‌ام می‌گوید:
ـ حالم ازت بهم می‌خوره!
سر جایم خشکم زده. به صدای گفتگوهای نامفهوم مادرم و خانم همسایه گوش می‌دهم. کمی بعد صدای بسته شدن در می‌آید. مادر دوباره در آستانه در اتاقم ظاهر می‌شود.
ـ صد بار بهت گفتم این بچه رو تحویل نگیر! همین رو می‌خواستی؟
شانه بالا می‌اندازم.
ـ حالا مگه چی شده!
اخم می‌کند و چشم غره می‌رود.
ـ خانم گله داره که داریم نوه‌شو هوایی می‌کنیم! می‌گه می‌خوان برای پسرش زن بگیرن. نمی‌خوان امیرمحمد همین اول کاری با مامان جدیدش چپ بیفته.
ابرو بالا می‌اندازم.
ـ آها...
مادر راهش را می‌کشد که برود. آرام می‌گویم:
ـ لطفا در اتاق رو ببند.
برمی‌گردد. نگاهم می‌کند.
ـ نمی‌میری از گرما؟!
دستگیره در را می‌کشد طرف خودش. لحظه‌ای مکث می‌کند.
ـ نمی‌دونم کی به گوش‌شون رسونده که تو عقد کردی. تبریک گفت، ولی ازقیافه‌اش معلوم بود دلخوره...
بی‌تفاوت شانه بالا می‌اندازم. در اتاق بسته می‌شود. می‌نشینم پست میز تحریر و لپ‌تاپم را روشن می‌کنم. چشمم می‌افتد به لیوان شربت و نی عروسکی‌ام که روی زمین ولو شده‌اند. خم می‌شوم برشان دارم. رد پاهای شربتی امیرمحمد از کنار لیوان تا دم در اتاقم کشیده شده. آه می‌کشم. در اتاق پایان‌نامه مغزم را به روی همه افکار مزاحم می‌بندم. باید تا قبل از عروسی تمامش کنم.