همه چیز درباره مشورت کردن
بیا با هم تصمیم بگیریم
یاسمین رضوی
همه ما در موقعیتهای متفاوت زندگی نیاز به تصمیمگیری داریم. طبعا میدانیم که همه چیز را همگان دانند و ما به قدر همه آدمها تجربه نداریم که بتوانیم به پشتوانه و آگاهی نامحدودمان بهترین تصمیم را بگیریم، پس نیازمندیم به مشورت کردن و تلاش میکنیم با مشورت احتمال خطا را کاهش داده و میزان موفقیت را بالا ببریم. در متون دینی ما هم به مشورت کردن توصیه شده است که اهل ایمان در مورد تصمیمهای بزرگشان حتما شور میکنند. سؤالی که اینجا مطرح میشود این است که چه کسی مناسب مشورت کردن است و با چه کسانی نباید مشورت کنیم؟ با ما باشید تا خصوصیات افرادی را که برای مشورت کردن نباید سراغشان بروید، بررسی کنیم و بگوییم در عوض مشاوران خوب چه ویژگیهایی دارند.
تجربه
اولین نکتهای که باید به آن توجه کنید، تجربه است. به فراخور موضوع مشورت، توجه کنید که فرد مورد نظر در آن زمینه تجربهای دارد یا نه. اگر موضوع کاری است، بهتر است مشاور شما، هم رشتهتان باشد و زمینهکاری یکسانی داشته باشید. نکته دوم این است که دقت کنید فرد مورد نظر در زندگیاش تجربه موفق مشورت دادن داشته باشد. هر کسی که زمینه کاری یکسانی با شما دارد، مناسب مشورت نیست.
آدمهای نادرست
یعنی چه کسانی؟ برای پاسخ به این سؤال حدیثی از امام صادقعلیهالسلام را میآوریم که به خوبی تشریح کردهاند؛ امام صادقعلیهالسلام میفرمایند: آنان در امانت خیانت میکنند، در مشورت دروغ میگویند و انسان را به خواری و پستی میکشانند. در واقع این افراد به منفعت، موفقیت و سر و سامان دادن به زندگی شما توجهی ندارند و حتی تلاششان را میکنند که زمین بخورید. برخی دشمنان دوستنما چنین خصوصیاتی دارند.
فقط حرف نزند
مشاور اولین و بزرگترین خصوصیاتش، خوب گوش دادن است. اگر فردی را مدنظر دارید که بدون خوب گوش دادن به شرایط و موضوع شما شروع به سخن گفتن میکند و مدام از واژه «باید» استفاده میکند، دور او را برای مشورت خط بکشید. چون این فرد درست متوجه مسأله شما نشده است پس نمیتواند مشاور خوبی هم باشد.
فقط گوش دادن هم، کافی نیست. بلکه مشاور خوب باید شنوای فعال باشد. یعنی در حین اینکه کاملا به حرفهای شما گوش میدهد سؤالات روشن کنندهای از شما بپرسد. سؤالاتی که هم موضوع را برای شما واضح و روشنتر میکند و هم برای مشاور. چه بسا که در همین مرحله سؤال، به جوابهای خوبی که راهتان را روشن میکند برسید.
آنهایی که به جایتان تصمیم میگیرند
فراموش نکنید که در نهایت این شمایید که باید تصمیم بگیرید نه مشاورتان. نه شما باید چنین توقعی داشته باشید که کسی به جای شما تصمیم بگیرد و رهایتان کند از فشار تصمیمگیری و نه مشاور حق دارد که چنین کاری بکند. او نباید فقط به نتیجه کار متمرکز شود بلکه باید شما را در پروسه تصمیمگیری کمک کند. خوب و بد و موانع و تواناییها را برایتان ترسیم کرده و در نهایت شما تصمیم نهایی را بگیرید.
احساسی که هست
مشورت دهنده نباید درگیری احساسی با موضوع مورد نظر شما داشته باشد. مشاور باید بیطرفانه موضوع را تحلیل کرده و بسنجد و نظر منطقی بدهد نه احساسی.
ترسوها
ترسوها شما را از راه باز میدارند چون همیشه زیر سایه ترسشان زندگی میکنند. شما قرار است کار روتین و روزمرهای که به آن علاقه چندانی هم ندارید اما حقوق خوبی نصیبتان میکند را رها کنید و کسب و کار خودتان را راه بیندازید. قطعا مشاوران ترسو به شما خواهند گفت که بیخیالش شوید و خدا را هم شکر کنید که حقوق خوبی دارید و البته این افراد صلاحیت مشورت گرفتن ندارند. نشانه افراد ترسو این است که موانع را بزرگتر از آن چیزی که در واقع هست، میبینند و از کاه کوه میسازند.
ترسو، حریض، بخیل
روشنتر از کلام پیامبر اسلامصلیاللهعلیهوآلهوسلم برای برشمردن خصوصیات افرادی که نباید با آنها مشورت کنید، وجود ندارد.
«رسول خداصلیاللهعلیهوآلهوسلم در حدیثی جامع میفرمایند: با ترسو مشورت نکن، زیرا چنین شخصی راه موفقیت تو را تنگ میکند. با بخیل مشورت نکن، زیرا تو را از دستیابی به اهدافت بازمیدارد. با شخص حریص مشورت نکن، حرص خود را برای تو تزیین میکند؛ ترس، بخل و حرص غرایزی هستند که جامع آنها سوءظن به خداست»
دانش
فردی که برای مشورت کردن در نظر میگیرید باید دانش کافی را در مورد مسأله مورد نظر شما داشته باشد. زمانی که در مورد یک مسأله پزشکی نیازمند مشورت هستید، با خیاط مشورت نمیکنید، پس مسائل روحی را هم با کسی در میان بگذارید که دانش لازم را داشته باشد و فراموش نکنید که مسائل زندگی زناشویی، تربیت کودک و مسائلی از این دست هم نیازمند دانش لازم است که همه دوستان و آشنایان و رفقای ما آن را ندارند و البته صلاحیت نظر دادن دربارهاش هم ندارند.
دیر فهمیدم؟
اگر در میانه راه متوجه شدید که فردی که به عنوان مشاور در نظر گرفتهاید تا به حال مشورتهای ناصحیحی به شما داده است و یا جزء کسانی بوده که نباید به عنوان مشاور انتخابش میکردید و یکی از این خصوصیاتی که در بالا اشاره شد را دارد، لازم نیست حتما همه چیز را خراب کنید و فورا او را ترک کنید. میتوانید به بقیه سخنانش گوش کنید، شاید در همین پروسه، چیزهایی درباره خودتان و مسأله مورد نظرتان متوجه شدید. اما همین که فهمیدید فرد مورد نظر مشورت خوبی به شما نداده و مشاور درستی نیست، دیگر تحت تأثیر حرفهایش قرار نخواهید گرفت و بر اساس سخنان و رهنمودهای او تصمیم نخواهید گرفت و این یعنی نتیجه مثبت در راه شناخت خصوصیات مشاور.
دلم یه چیز دیگه میگه
اگر مشورتی که دیگران به شما میدهند با ندای درونی و خواست قلبی شما مغایرت داشت باید چه کنید؟ به نتیجه مشاوره گوش دهید یا به ندای درونیتان؟ این خودش یک تصمیم مهم است. شما میبایست اول در مورد صلاحیت فردی که به عنوان مشاور انتخاب کردهاید به نتیجه برسید و بعد اگر به اطمینان رسیدید و نتیجه مشورت با خواست قلبیتان همسو نبود، این مسأله را با مشاور در میان بگذارید و راهی تازه برایش پیدا کنید. در عین حال ندای درونیتان را دست کم نگیرید. بسیاری از اوقات آنچه خودمان میگوییم درستتر است چرا که هیچ کسی ما و تواناییها و خصوصیاتمان را بهتر از خودمان نمیشناسد.
و اما سخن آخر
امام رضاعلیهالسلام میفرمایند:« اگر با گروهی به مسافرت رفتی، در امورتان زیاد مشورت کنید. در برخوردت خندهرو باش. در وسایل مثل خوراک و... میان همسفرانت کریم و بخشنده باش. اگر تو را دعوت کردند اجابت نما و اگر یاری طلبیدند به کمک آنها بشتاب. کمتر حرف بزن و بیشتر شنونده باش. نماز زیاد بخوان. در ارتباط با وسایل نقلیه و آب و خوراک بخشنده و سخیالنفس باش. اگر برای شهادت حقی از تو خواستند به نفع آنها شهادت بده و در مقام مشورت تمام فکرت را به کار بگیر تا رأی بهتری بدهی. تصمیم به انجام کاری نگیر، مگر آنکه خوب فکر کنی و ثابت قدم شوی. در راهنمایی و مشورت جازم و قاطع نشوی مگر آنکه در همه حالتها قیام و قعود و خواب و بیداری و خوردن و نماز خواندن به آن فکر کنی، چون کسی که در خیرخواهی فکر حق را خالص نمیکند و حقیقتا برای مشاور خیرخواهی ندارد، خداوند فکر صائب و روحیه امانتداری را از او خواهد گرفت. »