شقاق مقعد؛ علل و درمان
شقاقشناسی!
شقاق مقعد به عنوان یک پارگی در پوست پوششی کانال مقعد یا آسیب مقعد و کانال مقعد تعریف میشود. آسیب به طور معمول در زمان اجابت مزاج یا هنگام ابتلا به یبوست رخ میدهد.
کانال مقعد آخرین بخش از روده بزرگ و مسیر دسترسی به محیط خارج از بدن است. این کانال بسیار کوچک است ـ تقریبا دو تا پنج سانتیمتر طول دارد ـ و دارای دو ماهیچه مدور است که به کنترل عبور مدفوع کمک میکنند. اسفنکتر داخلی مقعد یک عضله با قابلیت کنترل ارادی نیست و همواره منقبض است تا به جلوگیری از نشت مدفوع کمک کند. اما اسفنکتر خارجی مقعد یک عضله با قابلیت کنترل ارادی است.
شقاق مقعد حاد به عنوان پارگی در لایه سطحی پوست تعریف میشود. در صورتی که لایه سطحی پوست بهبود نیابد، شقاق مقعد مزمن با گذشت زمان شکل میگیرد. در این حالت پارگی هر چه بیشتر عمیقتر شده و به بخش مخاطی یا بافتی که مرز عضله اسفنکتر داخلی مقعد را مشخص میکند، میرسد.
شقاق مقعد در نوزادان
وقوع شقاق مقعد در نوزادان شایع است و شایعترین دلیل وجود خون در پوشک نوزاد محسوب میشود. دلیل اصلی شکلگیری شقاق مقعد در نوزادان عبور مدفوع سفت و سخت است. نوزاد ممکن است هنگام دفع مدفوع سفت، بیقراری از خود نشان داده و گریه کند و امکان دارد چند قطره خون در پوشک دیده شود. در این شرایط خون با مدفوع مخلوط نیست.
مشاهده خون در مدفوع یا پوشک نوزاد نباید نادیده گرفته شود، زیرا شقاق مقعد تنها دلیل این مسأله محسوب نمیشود و بر همین اساس مراجعه به پزشک برای بررسی دقیق شرایط ضروری است.
علائم شقاق مقعد
درد شدید هنگام اجابت مزاج که به دنبال آن دردی مداوم شکل میگیرد، نشانه کلاسیک یک شقاق مقعد است. یک دور باطل یبوست موجب درد میشود که عضلات اسفنکتر مقعد را دچار اسپاسم میکند. این شرایط، درد و اسپاسمهای بیشتر را موجب میشود که اجابت مزاج را دشوارتر ساخته و وضعیت یبوست وخیمتر میشود. افراد مبتلا به شقاق مقعد هنگام نشستن نیز درد بیشتری را احساس میکنند.
روش تشخیص شقاق مقعد
تشخیص شقاق مقعد با بررسی سابقه بیماریهای فرد و یک معاینه جسمانی صورت میگیرد. سابقه یبوست که با دفع مدفوع دردناک و پس از آن احساس درد در ناحیه مقعد دنبال شده است اغلب برای تشخیص اولیه کافی هستند.
معاینه جسمانی به طور معمول بررسی ناحیه مقعد و جستجو برای شکاف یا پارگی در پوست اطراف مقعد را شامل میشود. با توجه به میزان درد و ناراحتی ممکن است معاینه رکتومی صورت بگیرد که شامل ورود یک انگشت به رکتوم برای بررسی ناهنجاریها و وجود خون در مدفوع میشود. اگر پارگی مشاهده نشود و همچنان درباره تشخیص بیماری شک وجود داشته باشد، ممکن است سیگموئیدوسکوپی انعطاف پذیر در نظر گرفته شود. به طور معمول از پماد لیدوکائین برای کاهش ناراحتی هنگام انجام این کار استفاده میشود.
شقاق مقعد که به واسطه یبوست شکل گرفته است به طور معمول در خط میانی یافت میشود. اگر پارگی در کنارهها شکل گرفته است، بیماریهای دیگر از جمله بیماری کرون، عفونت HIV و سرطان ممکن است عامل آن باشند.
درمان خانگی شقاق مقعد
درمانهای اولیه برای شقاق مقعد که اغلب موفقیتآمیز هستند بر اساس نرمتر کردن مدفوع، عبور راحتتر آن و پیشگیری از یبوست شکل گرفتهاند. در همین راستا، نوشیدن مایعات بیشتر و مصرف مواد غذایی با محتوای فیبر بالا توصیه میشود. گاهی اوقات ممکن است استفاده از مسهلها برای بهبود اجابت مزاج مدنظر قرار بگیرد، اما استفاده بلندمدت از آنها همواره مناسب نیست.
دومین رویکرد برای درمان شامل کاهش اسپاسم اسفنکتر مقعد میشود. اغلب کاری که باید انجام دهید نشستن در وان آب گرم است که به آرامش عضلات کمک میکند. پمادهایی نیز در دسترس هستند و اگر درمانهای پایه ناموفق باشند، ممکن است برای کمک به کاهش اسپاسم اسفنکتر تجویز شوند. اما در کنار این موارد مراجعه به متخصص ضروری است.