بیا بریم آب بازی

مریم کمالی نژاد

ترس‌های متفاوتی برای کودکان وجود دارد که برخی از بچه‌ها گرفتارشان می‌شوند. ترس از تاریکی، ترس از حیوانات، ترس از حمام، ترس از دکتر و... ترس زمانی برای کودک پیش می‌آید که نتواند شرایط را کاملا درک و پیش‌بینی کند. بهتر است بچه‌ها را تا زمانی که بتوانند شرایط را درک کنند از موقعیت که ممکن است ترس را برانگیزد، دور نگه داریم. اما «حمام کردنی» ضروری است و نمی‌توانیم بگوییم بچه حمام نرود تا زمانی که بزرگ شود و بتواند درک کند. بلکه باید راهکارهایی برای درمان این ترس در نظر بگیریم. اگر می‌خواهید بدانید چرا بچه‌‌ها از حمام رفتن می‌ترسند و جیغ و فریاد راه می‌اندازند و چطور باید در برابر این ترس، رفتار کرد، با ما همراه باشید.

چرا می‌ترسی؟

علت ترس همه بچه‌‌ها از حمام، یکی نیست و دلایل متفاوتی دارد.

ترس از شست و شوی سر: برخی کودکان از این‌که روی سرشان کف و آب باشد و بخشی از این آب به درون بینی و د‌هانشان برود یا شامپو چشمشان را بسوزاند، می‌ترسند و در این حالت مجبور می‌شوند چشمشان را ببندند و همین بستن چشم ترس را دو برابر می‌کند، چون بخشی از درک محیط با نگاه کردن و دیدن حاصل می‌شود و وقتی چشم‌‌هایمان را می‌بندیم، گویا درک و قدرت پیش‌بینی را از دست می‌دهیم.

ترس از آب ریختن روی صورت: برخی کودکان تنها از ریختن آب روی صورتشان واهمه دارند، اگر از نقاب‌های حمام هنگام شستن سر استفاده کنید می‌توانید جلوی این مسأله را بگیرید و کف و آب روی صورت بچه روان نشود که حالش را بد کند.

حمله با دوش آب: برخی دیگر از بچه‌ها از دوش حمام می‌ترسند. در واقع بلندی دوش، فشار زیاد آب، کودک را می‌ترساند و گویا احساس می‌کند به او حمله شده است.

درد سر: شستن موها و چنگ زدن به آن، باعث کشیده شدن یا حتی توهم کشیده شدن و درد می‌شود و همین کودک را می‌ترساند.

فضای بسته‌ و نمناک: قرار گرفتن در یک فضای بسته با بخار و رطوبت، باعث ترس برخی کودکان می‌شود.

حمام دست جمعی: برخی بچه‌ها از این‌که با دیگران در یک حمام باشند، دچار عدم امنیت و ترس می‌شوند، این معمولا مربوط به کودکان بزرگ‌تر است که اغلب حاضر به استخر رفتن هم نمی‌شوند، چون احساس از بین رفتن حریم خصوصی دارند.

چه کنیم؟

بستگی دارد که فرزند شما در چه سنی است. نوزاد است و از حمام می‌ترسد، یا دوره نوزادی را پشت سرگذاشته و همچنان ترس از حمام گریبان‌ گیرش است.

در هر دو وضعیت سعی، ترس کودک را جدی بگیرید و کودک را مجبور به حمام رفتن نکنید. برخی نوزادان آنقدر دچار گریه‌های شدید می‌شوند که کنترل وضعیت برای والدین سخت می‌شود، همچنین کودک بزرگ‌تر است ممکن است با اجبار به حمام رفتن، تا بزرگسالی این ترس را با خود همراه داشته باشد. در عوض می‌توانید راهکارهای دیگر را امتحان کنید که از ترس او کم می‌کند.

نوزاد

در مورد نوزادان ترس از کودک بسیار شایع است. اغلب آن‌ها با گریه‌های شدید اعتراض خود را نشان می‌دهند. لازم نیست او را حتما در حمام و فضایی ناآشنا ببرید. می‌توانید فضای اتاق که برای کودک آشناست را مهیا کنید. دمای اتاق را مناسب کرده و دمای آب را نزدیک به دمای بدن کودک نگه دارید. شستشو را تکه به تکه انجام داده و با یک کاسه کوچک آب را به آرامی روی تنش بریزید. برای حمام دادن نوزاد از کمک همسر یا مادر خود استفاده کنید.

حمام کردن کودکان

اگر فرزند شما دوره نوزادی را پشت سر گذاشته و همچنان ترس از حمام را دارد، باید دقیقا متوجه شوید علت ترسش چیست. علت را که پیدا کنید، درمان سریع‌تر پیش می‌رود. همان‌طور که در ابتدای یادداشت اشاره کردیم، دلایل متفاوتی است که باعث ترس کودکان می‌شود. ما در اینجا برای هر کدام راهکاری را پیشنهاد می‌کنیم:

ترس از شست و شوی سر:

اگر ترس کودک شما از شست و شوی سرش است و از سوختن چشم می‌ترسد و از زمانی که مجبور است چشم‌هایش را ببندد واهمه دارد می‌توانید مراقب باشید که حتما از شامپوهای بچه که چشم را نمی‌سوزانند استفاده کنید یا از نقاب و کلاه و عینک مخصوص استفاده کنید که اتفاق بچه‌ها به خاطر وضعیت ماجرجویانه‌ای که دارند، از آن استقبال می‌کنند.

حمله با دوش آب: کودک را سریعا به زیر دوش حمام منتقل نکنید. ابتدا یک وان کوچک را با کمی آب پر کنید، کاملا پر آب نکنید که حس غرق شدن داشته باشد. دمای آب را با بدن کودک تنظیم کنید، نه زیادی داغ و نه زیادی یخ. آب را زیادی کف آلود نکنید که کودک از لیز خوردن بترسد. او را تشویق کنید که به درون آب برود و آب بازی کند. بعد با کمی شامپوی بدن و یک اسفنج بدنش را درون وان بشویید. برخی از کودکان هم هستند که به طور کلی از وان حمام واهمه دارند. برای این بچه‌ها می‌توانید از یک صندلی کوچک استفاده کنید و با یک کاسه آب، تکه تکه بدنش را خیس کنید.

ترس از فضای بسته و نمناک: ممکن است کودک از فضای بسته و مرطوب حمام بترسد. قبل از ورود بچه به حمام، آب گرم را باز نکنید که حمام پر از بخار آب شود و جایی دیده نشود، این فضا را برای کودک وهمناک‌تر می‌کند. همراه با کودک به درون حمام بروید، او را در آغوش بگیرید و روی صندلی بنشینید و به او بگویید که کاملا مراقبش هستید و اجازه نمی‌دهید لیز بخورد یا اتفاقی برایش بیفتد.

ترس از حمام دسته جمعی: اگر کودکتان خواهر و برادری دارد، از حمام بردن هر دو با هم اجتناب کنید. برخی والدین حتی کودکان را با دوستان یا بچه فامیل ممکن است حمام بدهند که باید گفت این کار هم به احساس عدم امنیت کودک دامن می‌زند.

کمی به کودک اختیار بدهید

اگر تمام جریان حمام کردن را به دست والدین انجام شود و کودک کمترین نقش و اختیاری نداشته باشد، دچار ترس می‌شود. دو لیف مشابه هم تهیه کنید و یکی را به دست کودک بدهید تا خودش دست و پایش را لیف بکشد. هنگام استفاده از شامپو می‌توانید کمی از شامپو را کف دستش بریزید و بگویید روی سرش بمالد. سر دوش حمام را دست کودک بدهید و بگویید خودش هم در حمام کردن شریک شود. شراکت و اختیار داشتن باعث می‌شود ترس کودک کمتر شود.

حمام با عروسک‌ها

بچه‌‌ها با عروسک ارتباط خوبی برقرار می‌کنند. شاید عجیب به نظر بیاید ولی یک موش عروسکی، یک پاندای پشمالوی خزی و یا یک عروسک چشم درشت، می‌تواند شما را از جیغ و فریاد کودک به وقت حمام کردن نجات دهد. عروسک‌ها را با خودتان به حمام ببرید و بگویید کودک او را حمام دهد، سرش را بشوید و کاملا تمیزش کند. این کار باعث می‌شود هم کودک مشغول شده و حواسش پرت شود و کمتر دچار ترس و وحشت بشود و هم بتواند با شما همدلی کند.

همزمانی‌‌های ترسناک

تصور کنید که کودک شما هر بار که می‌خواسته سرش را بشوید، چشم‌‌هایش سوخته، یا این‌که هر دفعه در حمام چنان مو‌هایش را چنگ زده‌اید که دچار درد شده، یا این‌که به خاطر آورید که او را به خاطر حمام کردن از تماشای کارتون مورد علاقه‌اش، محروم کرده‌اید، یا زمانی که خواب آلود بوده، زیر دوش حمام قرارش دادید. این همزمانی‌‌ها می‌‌تواند کودک شما را از حمام کردن بترساند. در واقع این ترس از حمام و جریان حمام کردن نیست، بلکه ترس همزمانی است.

شادسازی فضای حمام

می‌‌توانید از کتاب‌های مخصوص حمام که جنس پلاستیکی دارند استفاده کنید، از عروسک‌‌هایی که در حمام حضور دائمی دارند کمک بگیرید، مثل اردک‌‌های پلاستیکی که روی آب شناور می‌مانند. می‌توانید کل پروسه حمام کردن را به یک نمایش تبدیل کنید. همچنین راهی وجود دارد که جو فراست آن را پیشنهاد می‌دهد: «یکی از والدین با گذاشتن ظرفی بزرگ در حمام که آن را پر از آب کرده است با همان لباس راحتی که در خانه پوشیده است در حالی که در حمام نیز باز است به حمام رفته و بدون آن‌که فرزند خود را صدا کند تا او را تماشا کند، خود به درون تشت رفته و برای خودش آب‌بازی ‌کند. او باید به صورت نمایشی از آب‌بازیش لذت ببرد و این لذت را با خنده‌‌ها و شادی‌‌های کلامی‌اش طوری به نمایش بگذارد که کودک اگر از ترسش از آن موقعیت دور هم شده باشد از سر کنجکاوی پیگیر صدا‌ها و خنده‌‌های والد شود. زمانی که والد، کودکش را نزدیک در حمام و در حال تماشای خود دید نباید از کودکش بخواهد که به او ملحق شود بلکه به تنهایی به آب بازی خودش ادامه داده و پس از نیم ساعتی جلوی چشم کودک زیر دوش رفته و پس از آن با خرسندی و شادی از حمام خارج شود. تکرار این آب بازی در دو یا حداکثر سه‌بار دیگر کودک را مشتاق ملحق شدن به او می‌کند. اتفاقا در چنین شروعی، یک یا دو بار اول این شرایط باید به همین آب‌بازی خلاصه شود و از آب ریختن روی سر کودک خودداری شود و زمانی هم که در دفعات بعد قرار شد آب روی سر کودک ریخته شود، با در اختیار قرار دادن کاسه‌ای به کودک و نیز کاسه‌ای برای خود، آب ریختن روی سر را والد و کودک به شکل بازی، هر یک برای خودشان انجام دهد. اختیار در عمل، کودکان را از بحرانی و ترس‌آور تلقی‌کردن موقعیت‌ها یا محرک‌های ناشناخته دور کرده و استقلال عمل آنان باعث تسلط ایشان بر محرک‌های ترس‌آورشان می‌شود»