اتفاقات زیرزمینی عرصه مد
مانکن یا مترسک؟
نیلوفر حاج قاضی
این روزها کاسبی برای برخی هیچ حد و مرزی نمیشناسد و برخی کاسبها گاهی پا را فراتر از ارزشهای انسانی و اخلاقی میگذارند و با حراج اخلاقیات دنبال سود بیشترند. چند وقت پیش بود که جنجال استفاده ابزاری از یک خانم در بیلبوردی تبلیغاتی واکنشهای منفی زیادی را در سطح جامعه برانگیخت تا با آن برخورد شود. اما این یک روی قضیه است و انگار زیر پوست شهر اتفاقات تلخ دیگری در جریان است.
اگر دنبال کار باشید و مجبور شوید نیازمندیهای رسانهای را زیر و رو کنید معمولا به آگهیهای عجیبی هم برخورد خواهید کرد. یکی از آنها آگهی استخدام برای مانکنهای جانداری است که به عنوان مدل انسانی و متحرک برای فروشنده و خریدار جذابیت ایجاد میکند.
در بالای شهر تهران مانکنهای زنده هستند که به داخل ویترین بوتیکها میروند و مثل مترسک ثابت میایستند و گاهی برای غافلگیر کردن مشتری به خود تکانی میدهند یا لبخند میزنند. از ویترین مغازهها که بگذریم در سطوح بالاتر پدیده لاکچری «ایونت» به تقلید از فشن شوها و افتتاحیههای برندهای غربی اتفاق دیگری است که میان لایههای اعیاننشین و کیسه شمال تهران جا خوش کرده است.
یکی از بازدیدکنندگان ایونت یا افتتاحیه برند میگوید: «از ایونت یک برند ایتالیایی سر درآوردهام. رویدادی که شاید نمونهاش را پیش از این تجربه نکرده بودم. مدلهایی با صورتهای آرایش شده، موسیقی و گلآراییهای آنچنانی. مانکن زنده دستش را در هوا میچرخاند و فیگوری گرفته و نگرفته ثابت میماند و عکاسها پشت سر هم فلاش میزنند. قرار است نظرمان به لباسهایی که تن کرده جلب شود. اینجا یکی از برجهای الهیه است و در افتتاحیه یا به قول اهالی مد و لباس به ایونتی دعوت شدهایم که همه چیز از جمله سبک زندگی آدمها بین برندهای خارجی، خود را به راحتی از خیابانهای تهران جدا کرده است. اینجا همه چیز بینهایت شیک و لاکچری مینماید؛ تاج گلهای چند طبقه، پذیرایی از مهمانان توسط گارسونهای فیلیپینی، حضور چهرههای مشهور سینمایی و مد، موسیقی زنده و... مانکنها در ویترین برای عکاسان ژست میگیرند و واردکننده این برند ایتالیایی، مهمانان خارجیاش را برای پذیرایی سر میزها دعوت میکند. قیمت روی لباسها به دلار نوشته شده و مشخصه این لباسها با دیگر لباسهای بازار در این است که کاملا طراحی شده و دستدوز هستند و پشت هر لباس نمونهای از امضای طراح یا صاحب برند دوخته شده است. مهمانان هیچکدام برایشان شرکت در چنین برنامهای عجیب نیست. شاید هم تعمدا طوری رفتار میکنند که انگار به یک مهمانی معمولی دعوت شدهاند.»
کارآفرینیهای کاذب برای رواج ابتذال
در این عرصه صفحات اینستاگرام و افراد با نفوذ یا همان اینفلوئنسرها نقش مهمی ایفا میکنند و درآمدهای میلیونی هم دارند.
شاپرک میگوید که در یکی از این ایونتها چهار میلیون دریافت کرده، این برای آن است که در آن مهمانی دو بار لباس آن برند مشخص را پوشیده است. البته گاهی برای افتتاح نمایندگی این برندها در شهرستان نیز به شهرهای دیگر رفته و قیمتهای پایینتری مثلا یک میلیون تومان دریافت کرده است: «به استثنای هزینه اسکان و بلیت و... دستمزدم برای رفتن به شهرستان یک تومان بود. این بسته به توافق من با کارفرماست. در ایونتهایی که در شهرستان هستند، هزینههای رفت و آمد و سکونت در آن شهر با کارفرما خواهد بود. او معتقد است در هر بازاری قیمتها میتوانند متفاوت باشند: معمولا کسانی که در اینستاگرام بیش از 100 کا یعنی 100 هزار نفر فالور یا دنبالکننده دارند، قیمتهای 10 میلیونی برای خود در نظر میگیرند. البته این هم رقمی است که بلاگرها برای پستهای اینستاگرامی خود قیمتگذاری میکنند و عرف خاصی ندارد. اما این قیمتگذاری هم درست یا غلط جا باز کرده است. بلاگرها معمولا به ازای هر کایی که دارند 100 هزار تومان از مشتری برای تبلیغ دریافت میکنند.
امکاناتی که شاپرک و دیگر استایلیستها برای چنین برنامههایی میتوانند در اختیار مشتریان خود قرار دهند از اسپانسرهایی که هزینه افتتاحیه را تقبل خواهند کرد تا دعوت بلاگرها و عکاس و فیلمبردار، فوتکرن و شیرینی و کیک و گلآرایی و ارسال دعوتنامه برای مدعوین از جمله طراحان مد، صنعتگران، بلاگرهای معروف و خبرنگاران و... است. ولی برای هر شروع او میگوید که ابتدا باید تشکیل گروه داد و جلسه برگزار کرد تا همه امور به درستی برنامهریزی شود.
این اتفاقات زیرزمینی در حالی است که طبق قوانین کشورمان، نمایش زنده، تقلید و استفاده از شیوههای اجرا به سبک غربی ممنوع است و مجری نمایش باید نسبت به طراحی و اجرای نمایش به سبک ایرانی (متناسب با هویت ملی و اسلامی) عمل کند. براساس قانون، بازدید از نمایش زنده لباس بانوان برای آقایان و بالعکس ممنوع نیست، اما قیودی دارد. این بازدیدها فقط مخصوص متخصصان در سئانسهای محدود، مشخص و از پیش اعلام شده مجاز است. این نیز با رعایت مواردی چون نمایش داده نشدن برجستگیهای بدن مانکن، تنگ یا چسبان نبودن لباس و نمایش موی مانکن و یا هرگونه آرایش غیرمتعارف و نامتجانس با فرهنگ اسلامی و ایرانی در نمایشگاه است.
سردار حسین رحیمی فرمانده انتظامی تهران بزرگ نیز در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی باشگاه خبرنگاران جوان، در واکنش به فعالیت مانکنهای زنده در برخی از فروشگاههای لباس در پایتخت اظهار کرد: قطعا این موضوع تخلف است و با اعلام گزارشهایی مبنی بر فعالیت این گونه افراد در پاساژهای تهران به پلیس، با افراد متخلف در راستای قانون برخورد خواهد شد.
برخورد برای مقابله با یک فرهنگ جدید خرید؛ فرهنگی که نه تنها از نظر کارشناسان باعث کاهش منزلت انسان میشود که حتی در بلندمدت، باعث تخریب عزت نفس این افراد میشود و ممکن است به نتایجی برسند که هیچ گاه این افراد فکرش را هم نمیکردند.
جاهلیت مدرن
در ارتباط با چگونگی بروز و ظهور پدیدههای اینچنینی که در تقابل با شرع و عرف جامعه ماست نظریات مختلفی وجود دارد. برخی تکلیف را به گردن خانواده میگذارند و معتقدند اگر از ابتدا فرزند مورد توجه تربیت دینی و اخلاقی والدین خود قرار گیرد به سوی این جریانات کشیده نخواهد شد و طبیعتا خلق اینگونه اتفاقات از استقبال کمتری برخوردا خواهد بود و به انزوا کشیده خواهد شد. از سویی به نظر میرسد این قبیل اتفاقات جریانات از پیش تنظیم شدهای است که جامعه و هویت اسلامی ایرانی را هدف قرار داده و به جای عروسکهای خیمهشببازی، با عروسک گردانها مقابله شود.
فرهنگ پوششی هر جامعه بیانگر هویت شخصی و جمعی فرد و جمعیت است و اهمیت آن به قدری است که هر آیین دستوراتی خاص در این زمینه را بیان کرده است. پوشش مجمعی است از چارچوبهای اصولی عرفی ـ عقیدتی؛ که اگر این ارتباط هر چه پایدارتر باشد میتواند بسترساز و تشکیل دهنده لایه محتوایی جامعه شود.
حال در میانه پیچ و خمهای درهم تنیدگی جامعه اسلامی با جامعه غربی و تداخل مصادیق حق و باطل، پدیده مد نیز در این عرصه به صورت ناپایدار و موجگونه وارد جامعه میشود و با نهادینه شدن اثراتش و کسب منافع اقتصادی خود جای خود را به مد دیگر میدهد. به عبارت دیگر اصولا پدیده مصرفگرایی به معنای اعم آن و پدیده مصرف به معنای اخص آن ریشه در منافع گسترده اقتصادی کارتلهای اقتصادی و در پی آن نفوذ فرهنگی و بسط سبک زندگی مطلوب آن مؤلفههای فرهنگی اقتصادی غرب است.
پایان سخن
مدگرایی تا آنجا که در راستای تأمین تمایلات فطری انسان و آراستگی است مقبول بوده، مدخواهی و مدگرایی و دامن زدن به جلوهنماییهای رفتاری آن تا جایی مجاز است که به اصالتیابی و رجحان ارزشی بدن بر روح، ترجیح ابعاد مادی و گذرای زندگی بر ابعاد معنوی و ارزشی آن، اسراف و تبذیر، هدردادن امکانات و سرمایههای مادی و معنوی، خودآرایی و جلوهنمایی افراطی، تظاهر و تفاخر، رقابت و چشم و همچشمی با دیگران، برانگیختن رشک و حسادت دیگران، تشبه و تقلید کورکورانه از فرهنگهای بیگانه، خودباختگی فرهنگی، نقض شئونات فرهنگی و اعتقادی، نقض هویت و اصالت فرهنگ دینی، تثبیت و تقویت سلطه فرهنگی و اقتصادی دشمن منجر نشود.
یادمان باشد که به نظر استاد مطهری عامل عمده از هم گسیختگی نظم خانوادگی در اروپا دو چیز است:
یکی رسوم و عادات و قوانین ظالمانه و جاهلانهای که قبل از قرن بیستم در میان آنها درباره زن جاری بوده است و دیگر اینکه کسانی که به فکر اصلاح اوضاع زنان افتادند، خواستند ابروی زن را اصلاح کنند، ولی چشمش را کور کردند. به عبارت دیگر بدبختیهای قدیم غالبا معلول این جهت بود که انسان بودن زن به فراموشی سپرده شده بود و بدبختیهای جدید از آن است که عمدا یا سهوا زن بودن زن و موقعیت طبیعی و فطریاش، رسالت، تقاضاهای غریزی و استعدادهای ویژهاش به فراموشی سپرده شده است. بنابراین پیشگامان نهضتهای اجتماعی در غرب معتقد شدند همه مشکلات خانوادگی، ناشی از عدم آزادی زن و عدم تساوی حقوق او با مرد است. اتفاقی که کورکورانه در سرزمین اصیل و ما نیز در حال تسری است و رسالت سنگین زنان به عنوان نقش مادری و رکن اساسی نظام خانواده زیر سایه شوم بزکهای آنچنانی جلوهگری و نقشآفرینیهای ابزاری در حال فراموش شدن است.