علامه دهر
فاطمه قهرمانی
پلک‌هایم انگار با چسب به هم چسبیده بود و باز نمی‌شد. نگاهم که به ساعت افتاد با وحشت از جا پریدم. حسابی دیر شده بود. با سرعتی فراتر از سرعت نور آماده شدم. یک خرما از یخچال برداشتم و همانطور که می‌خوردمش پله‌ها را دوتا یکی پایین آمدم. پشت ماشین نشستم و استارت زدم اما روشن نشد. خدایا چرا وقتی می‌خواست ببارد از همه جا می‌بارید؟ تنها راه باقی مانده آژانس سر کوچه بود. نمی‌دانم خودم را چگونه تا آنجا رساندم. نگاهی به ساعت انداختم. حتما الان شاگردانم تمام مدرسه را روی سرشان گذاشته بودند. داخل تاکسی دو سه تا از برگه‌های بچه‌ها که وقت نشده بود دیشب تصحیح کنم تصحیح کردم. وارد مدرسه که شدم برخلاف همیشه سلام و احوالپرسی خیلی کوتاهی با آقا رحمان کردم و به سمت دفتر روانه شدم. خانم ملکی مدیر مدرسه مشغول حرف زدن با خانم صانع معاون مدرسه بود. با آمدن من خنده‌شان را جمع کردند. سلامی کردم و به سمت دفتر معلم‌ها رفتم و حضور زدم. خانم صانع در حالی که پوزخندی بر لبانش جا خوش کرده بود گفت:
ـ به به خانم محمدی عزیز! یه کم دیر شده‌ها! صدای شاگرد‌هاتون گوش دنیارو کر کرد!
شرمنده جواب دادم: ببخشید خواب موندم!
این را گفتم و از نگاه سنگین خانم ملکی به سمت کلاس فرار کردم. وای خدایا راست می‌گفت. چه ولوله‌ای به راه انداخته بودند این وروجک‌ها! صدای انواع و اقسام موجودات از پشت در شنیده میشد! عصبانی‌ترین چهره ممکن را به خودم گرفتم و در کلاس را باز کردم. صدا‌ها ناگهان فروکش کرد. بچه‌ها که انگار به دلشان صابون زده بودند که من قرار است نیایم لب و لوچه‌شان آویزان شد. چند ثانیه‌ای همانجا ایستادم، زل زدم در چشمان تک تک‌شان. با همان نگاه انگار حساب کار دستشان آمد و فهمیدند چه بی اندازه خشمگین هستم. پشت میزم نشستم و حضور غیاب کردم. مشغول درس دادن شدم اما فقط خدا می‌دانست که چقدر دلم می‌خواهد سرم را روی میز بگذارم و یک دل سیر بخوابم! از دست این فامیل‌های بی فکر که همیشه خدا مهمانی‌شان را می‌اندازند وسط هفته و آدم را زا به راه می‌کنند. حالا کی حوصله داشت تمرین عربی حل کند؟ داشتم یکی درمیان به همراه بچه‌ها تمرین‌ها را حل می‌کردم که رسیدم به یک سوال چهار گزینه‌ای نگاهی گذرا به سوال انداختم و گفتم:
ـ بچه‌ها جوابش مورد الف
بچه‌ها با تردید نگاهم کردند و با صدای ضعیفی کنند: نه خانم جواب مورد ب
به گوشم رسید آخر هم یکی‌شان دلش را به دریا زد و صراحتا گفت که اشتباه می‌کنم! من اما قبول نکردم و حتی توبیخ‌شان کردم که چرا جواب نادرست می‌دهند ولی وقتی با دقت یکبار دیگر آن را خواندم فهمیدم بله! اشتباه کردم! فقط خدا می‌داند که چقدر خجالت کشیدم... این تمرین‌ها را سال‌ها بود داشتم حل می‌کردم مگر میشد جواب غلط بدهم؟ از این که جلوی شاگردانم بد جلوه کنم، متنفر بودم. مگر نه این که آن‌ها همیشه فکر می‌کردند معلم‌هایشان علامه دهر هستند؟ نگاهی به دور تا دور کلاس انداختم روی لب‌های دخترها پوزخند به چشم می‌خورد حتی بعضی‌هاشان علنا داشتند می‌خندیدند. با اخم نگاهی به برگه انداختم، سعی کردم به روی خودم نیاورم و مشغول حل تمرین‌های باقی مانده شدم اما هرچه می‌کردم این یکی را دیگر نمی‌توانستم ندیده بگیرم. نرگس و سارا برخلاف همه نه تنها خنده‌هاشان قطع نشده بود بلکه مدام به من نگاه می‌کردند و یک چیزهایی در کتاب‌های همدیگر می‌نوشتند. حتما داشتند من را مسخره می‌کردند! حتما می‌گفتند دیدی چطور ادعایش میشد که من درست می‌گویم اما اشتباه می‌کرد؟ نه واقعا این را دیگر نمی‌توانستم تحمل کنم! اجازه نمی‌دادم یک الف بچه به خاطر اشتباهی که همه ممکن است انجامش دهند، اینطور من را به سخره بگیرد. با قدم‌های بلند خودم را به میز آن دو که تقریبا انتهای کلاس بود رساندم و بالای سرشان ایستادم. نرگس که متوجه آمدن من نشده بود داشت با آرامش چیزی را که سارا برایش نوشته بود پاک می‌کرد. در یک حرکت ناگهانی کتاب را از زیر دستان او بیرون کشیدم و زل زدم به آن. اما چیزی جز چند کلمه نا واضح از طومار آن‌ها باقی نمانده بود. چیز زیادی دستگیرم نشد با عصبانیت کتاب را روی میز کوبیدم و از میان فک منقبض شده‌ام، غریدم: خجالت نمی‌کشین؟
نرگس در حالی که سرش را به زیر انداخته بود شرمنده گفت: ببخشید خانم!
من که حسابی گر گرفته بودم، فریاد زدم: همه کار‌های خودتون درست و بی نقصه که اشتباه کوچیک معلمتونو بزرگش می‌کنین و برای هم تو کتاباتون می‌نویسین و من مسخره می‌کنین و می‌خندین؟ فکر کردین کی هستین؟
هر دو بهت‌زده خیره شده بودند به من. سارا گفت: اما خانم اونطوری که شما فکر می‌کنین نیست ما...
داشتند گناهشان را کتمان می‌کردند و این عصبانی‌ترم می‌کرد. دیوار حاشا همیشه بلند است! در حالی که دندان‌هایم را به هم می‌فشردم در میان حرفشان پریدم و گفتم: به جای اینکه من متهم کنین، برین و ادب رفتار با معلمتون رو یاد بگیرین.
نرگس خواست چیزی بگوید که امانش ندادم و دستم را به نشانه سکوت بالا بردم. صدای زنگ تفریح مرا از آن جو متشنج خلاص کرد. آن روز اصلا نفهمیدم کلاس‌ها را چطور یکی پس از دیگری گذراندم و با دنیایی خستگی وارد خانه شدم. معده‌ام ضعف می‌رفت اما حوصله غذا درست کردن نداشتم. تخم مرغی نیمرو کردم و غرغر کنان مشغول خوردن شدم: نمیدونم کی این ده ساله باقی مونده تمام میشه تا از شر این وروجک‌ها خلاص بشم... یه روز درس نمی‌خونن، یه روز کلاس میزارن روی سرشون، یه روز تصمیم میگیرن همه با هم غیبت کنن، حالا هم که به خودشون جرئت میدن معلمشونو مسخره کنن! ای خدا ده سال یه عمره! چطوری تمومش کنم آخه؟
بعد ناهار روی تختم دراز کشیدم. آنقدر خسته بودم که سرم به بالش نرسیده خوابم برد. با صدای اذان مغرب از خواب پریدم. وای خدای من، چقدر خوابیده بودم. بدنم از خواب زیاد کرخت شده بود. از جا بلند شدم و وضو گرفتم. وسط نماز بودم که چشمان مظلوم سارا جلوی چشمانم نقش بست و صدای نرگس که بهت‌زده می‌گفت خانم اونطوری که شما فکر می‌کنین نیست! نفهمیدم نمازم را چطور به پایان رساندم. اگر اشتباه کرده بودم چه؟ اگر آن‌ها در نامه‌نگاری‌شان واقعا درمورد من ننوشته باشند چه؟ بر سر خودم فریاد زدم که مگر می‌شود بعد از این همه سال تدریس از حرکات آن‌ها نفهمم که داشتند مرا مسخره می‌کردند؟ خنده‌هایشان، نگاه‌هایشان همه رنگ و بوی تمسخر داشت. آن شب هرچه از این پهلو به آن پهلو شدم خوابم نبرد. نمی‌دانم این بی‌خوابی به خاطر خواب ظهر بود یا فکر و خیال؟ شاید هم هر دو! از ترس این که سجاد از تکان خوردن‌های من از خواب بیدار شود به پذیرایی رفتم. کلافه شده بودم. سرم را در میان دستانم گرفتم و مدام اتفاق امروز صبح را در ذهنم مرور کردم. در این چند سال سابقه کارم، تمام سعی‌ام بر این بود که شاگردانم را در حضور دوستان و همکلاسی‌هایشان مؤاخذه نکنم. نمی‌گویم همیشه موفق بودم بالأخره گاهی لازم بود که جواب گستاخی‌هاشان را در جمع بدهم تا حساب کار دست همه بیاد. قانون اول کلاسم ادب بود نه درس! اما هیچوقت نشده بود مثل امروز از دعوا کردن بچه‌ها حالم بد بشود. حسابی درمانده شده بودم، نمی‌دانستم حق با چه کسی است و این بیشتر آزارم می‌داد.
ـ زهره تو اینجایی؟ چرا نخوابیدی؟
سجاد بود که با صدایش غافلگیرم کرد. چقدر نیاز داشتم با او حرف بزنم. حتما او به عنوان کسی که از بیرون به قضیه نگاه می‌کند، بهتر می‌تواند قضاوت کند که حق با کیست. ماجرا را که برایش تعریف کردم. در سکوت زل زد به من، حتی در آن تاریکی هم می‌توانستم ملامت را از چشمانش بخوانم.
ـ تو از کجا فهمیدی که اون‌ها تو نامه‌نگاری‌شون دارن تو رو مسخره می‌کنن؟
ـ داشتن به من نگاه می‌کردن و می‌خندیدن. اون هم درست بعد از اشتباه من تو حل تمرین‌ها.
ـ خب به نظرت این دلیل قانع کننده‌ای؟!
ـ نیست؟!
ـ آخه عزیز من حتی وقتی یک نفر مرتکب قتل عمد میشه هم قاضی بهش اجازه میده از خودش دفاع کنه. اونوقت تو به اون دوتا طفل معصوم اجازه ندادی حرفشونو بزنن؟ شاید می‌تونستن قانعت کنن.
ـ آخه سجاد همه چیز دست به دست هم داد تا منو به جنون برسونه. خواب موندم، دیر رسیدم، خسته بودم، جلوی بچه‌ها ضایع شدم! بعدشم که...
ـ اما زهره جان اینا هیچکدوم دلیل بر این نمیشه که زود قضاوت کنی و یه طرف به قاضی بری. اگه واقعا اشتباه کرده باشی، می‌دونی چه دلی از اون دوتا شکوندی؟ می‌دونی چه آهی دنبالته؟
ـ تو میگی من چیکار کنم سجاد؟ واقعا چیکار کنم؟
ـ هیچی برو کلاس ازشون بخواه که برات توضیح بدن که دقیقا چه اتفاقی افتاده و اگر زود قضاوت کرده بودی جلوی همه ازشون معذرت بخواه!
ـ جلوی همه؟!
ـ بله جلوی همه، تو جلوی همه قضاوتشون کردی و باید جلوی همه هم از دلشون دربیاری.
ـ اما... اما... من معلمشونم سجاد! اون‌ها یه حساب دیگه روی من باز می‌کنن. اگه معذرت خواهی کنم، جلشون خرد میشم!
ـ اشتباه تو اینجاست که فکر می‌کنی معلم‌ها باید علامه دهر باشن! نه عزیزم، همه ممکن خطا کنن و معلم هم از این قاعده مستثنی نیست! تو با اعتراف به اشتباهت نه تنها کوچیک نمیشی که بزرگتر هم میشی. همین که فهمیدی و جسارت معذرت‌خواهی داری خودش یک دنیا ارزش داره زهره.
کلافه دست در موهایم کردم و آن را آشفته‌تر کردم. واقعا نمی‌دانستم چکار باید بکنم. سجاد شانه‌ام را فشرد و زمزمه کرد: تو می‌تونی خانمی! محکم باش.
واقعا می‌توانستم؟!
**
نفس عمیقی کشیدم و وارد کلاس شدم. این حجم از استرس را حتی روز اول تدریس هم تجربه نکرده بودم! پشت میز که نشستم نگاهم بچه‌ها را دور زد و روی سارا و نرگس ثابت ماند. اخم‌هایشان درهم بود و نگاهم نمی‌کردند. خدایا چه می‌کردم؟ اگر واقعا مجبور می‌شدم معذرت‌خواهی کنم چه میشد؟ کاش آن روز آنقدر تند نرفته بودم که حالا به این وضعیت دچار شوم. چند دقیقه‌ای که گذشت دلم را به دریا زدم و بی مقدمه گفتم: نرگس میشه برام توضیح بدی جلسه قبل دقیقا درباره چه موضوعی داشتین نامه‌نگاری می‌کردین؟
نرگس شوک‌زده نگاهم کرد. انگار اصلا انتظار این سؤال را از جانب من نداشت. سارا هم دست کمی از او نداشت و با چشمانی گرد شده خیره شد بود به من. کمی طولی کشید تا نرگس افکارش را مرتب کرد با لحنی که دلخوری در آن موج می‌زد گفت: اون روز صبح سارا پاش پیچ خورد و افتاد تو چاله آبی که به خاطر بارون تو کوچه کناری درست شده بود. قیافش خیلی بامزه شده بود. سر تا پاش گلی شده بود و صورتش مثل لبو قرمز! داشتیم اون اتفاق مرور می‌کردیم و می‌خندیدیم.
وای خدایا انگار واقعا یک طرفه به قاضی رفته بودم و حسابی خراب کرده بودم! باید معذرت می‌خواستم و این چقدر برایم سخت بود. با صدایی که سعی کردم نلرزد در حالی که نگاهم را از بچه‌ها می‌دزدیدم گفتم: بچه‌ها من اون روز حالم خوب نبود زود قضاوت کردم. معذرت می‌خوام. حلال کنید.
تا آن چند کلمه را بگویم جان دادم! اما انگار که وزن سنگینی را از روی دوشم برداشته باشند احساس سبکی می‌کردم. سرم را که بلند کردم، با لبخند رضایت‌بخش آن دو غرق آرامش شدم.