چگونه خود و زندگی‌مان را تغییر دهیم؟
پیش به سوی زندگی دیگر
یاسمین رضوی
هیچ انسانی بی‌نیاز از تغییر کردن نیست. این یعنی اینکه برای هیچ کسی، همه‌چیز آن‌قدر خوب پیش نمی‌رود که هرگز احساس نیاز به تغییر نداشته باشد و به نظرش همینی که هست صد در صد عالی است. همه ما گاهی نیاز به تغییر را احساس می‌کنیم. تغییر در اخلاق، تغییر در وضعیت کار، تغییر در اندیشه، تغییر در سبک فرزندپروری، تغییر در ارتباطات، تغییر در سبک تغذیه و...!
نیاز به تغییر‌کردن به وسیله یک هدف کامل‌تر پشتیبانی می‌شود و آن هدف افقی بهتری را به انسان نشان می‌دهد. افقی که به آن حسابی فکر کرده‌ایم و حالا قرار است برایش تصمیم بگیریم. یک مثال می‌زنم. تصور کنید که یک روز با مادرتان بگو مگو می‌کنید. شما سعی می‌کنید از رفتارتان دفاع کنید و مادر با تمام دلسوزی و حساسیتش می‌خواهد شما را راضی کند که اشتباه می‌کنید. بالأخره بحث، جایی تمام می‌شود. ساکت و تنها به اتاق‌تان پناه می‌برید و تمام آنچه درباره احترام به والدین خوانده‌اید و می‌دانید به یادتان می‌آید. همه فداکاری‌ها و مهربانی‌های بی‌دریغ مادرتان از خاطرتان می‌گذرد و شرمنده می‌شوید. حالا دیگر خواسته‌ای که برایشان ساعت‌ها از خودتان دفاع کرده‌اید به نظرتان بی‌ارزش می‌آید. با خودتان فکر می‌کنید که باید تغییری در رابطه با مادرتان اتفاق بیفتد، باید از این به بعد «چشم» گفتن به مادر را تمرین کنید. باید یاد بگیرید چطور هم او را بدون مشاجره و ناراحتی، راضی و قانع کنید، هم خودتان به برنامه‌ای که گمان می‌کنید درست و لازم است برسید. نیاز به تغییر در مختصات رابطه با مادر خودش را نشان می‌دهد. اما به محض تصمیم گرفتن، تغییرات خود به خود حاصل نمی‌شوند. اگر در مسیر تغییر کردن مصممم و جدی هستید باید کارهایی هم برای عملی کردن آن انجام دهید. که این کارها، موضوع بحث این هفته ماست.
تغییر بزرگ
«تغییر بزرگ»! این عبارت همه را سر ذوق می‌آورد. همین که می‌گویی تغییری بزرگ باید در زندگی‌ام اتفاق بیفتد، تصویر موفقیت‌ها جلوی چشمت رژه می‌رود. من در حال یک تغییر بزرگ در زندگی‌ام هستم و می‌خواهم طی سه ماه ده کیلو از وزنم را کم کنم؛ چه عالی! خودم را با لباسهایی که آرزوی پوشیدنشان را دارم تصور می‌کنم و حسابی انگیزه و ایده دارم! اما هنوز دو هفته نگذشته است که تمام آن تغییر و برنامه به شکستی بزرگ پیوند می‌خورد! چه اتفاقی برای تصمیمات بزرگ ما به تغییرات بزرگ می‌افتد؟
اهداف بزرگ، برنامه‌های تخیلی
اینکه اهداف متعالی و عظیم برای خودمان انتخاب کنیم، بسیار عالی است. همه‌مان باید هدف‌های بزرگ در زندگی داشته باشیم چرا که باعث رشد و پیشرفتمان می‌شود. نداشتن هدف بزرگ و باری به هر جهت زندگی کردن، هرگز ما را به سمت موفقیت پیش نخواهد برد؛ اما اینکه برنامه‌ای دست‌نیافتنی و تخیلی تعیین کنیم و بر اساس آن به سمت هدف حرکت کنیم باعث شکست و نابودی می‌شود. اولین قدم این است که برنامه تغییر واقعی و دست یافتنی باشد و توانایی، امکانات و نیازهای‌مان را در نظر بگیرد.
هدف یا برنامه
هدف‌ها غالبا برای انسان دست‌یافتنی هستند. یعنی کمتری کسی پیدا می‌شود که هدفی در زندگی داشته باشد که تحت هیچ شرایطی دست بشر نتواند به آن برسد. معمولا افراد هدف‌هایی دارند که کاملا دست یافتنی و واقعی است. پس این همه شکست نتیجه چیست؟ درست است! مشکل از برنامه است نه هدف. پس بیاید روی برنامه‌هایمان کار کنیم.
روش کایزن:
برای رسیدن به یک برنامه درست، روش‌های گوناگونی وجود دارد. اما به نظر می‌رسد روش «کایزن» نتایج بهتر و پایدارتری به همراه دارد. در این روش ما به سمت یک تغییر خوب حرکت می‌کنیم اما مستمر و تدریجی. در واقع اصل اول این روش همان «رهرو آن است که آهسته و پیوسته رود» خودمان است.
«زمان» مسأله مهمی است. هرگز توقع نداشته باشید که در یک بازه زمانی خیلی کوتاه به نتایج بزرگ برسید. چاقی‌ای که در طول سی سال نصیب‌تان شده، سه ماه از آن خلاص نمی‌شوید. اخلاقی که از کودکی در شما نهادینه شده، تنها با گرفتن تصمیم به تغییر، محو نابود نمی‌شود. روابط کاری شما یک ماهه دگرگون نمی‌شود. پس منطقی و واقع‌بین باشید و زمان مناسب را پیدا کنید.
در روش کایزن به گونه‌ای آرام و تدریجی، تغییر ایجاد می‌شود که حتی خود ما هم متوجه این تغییرات نمی‌شویم و فقط از نتایج باورنکردنی و شگفت‌انگیز آن که در زندگی‌مان رخ می‌دهد لذت می‌بریم.
محدودیت‌های درونی و بیرونی
از نظر ناخودآگاه، آنچه آشناست، بهتر است! یعنی چه؟ یعنی ناخودآگاه ما دربرابر افکار و انگیزهای ناآشنا مقاومت می‌کند، بنابراین مثل یک «کِش» که رهایش کرده باشند، تمایل دارد دوباره به سرجای اولش برگردد. باید به این نکته واقف باشید، به این مقاومت درونی در برابر تغییر که مختص فقط من و شما نیست. بلکه همه آدم‌ها با آن دست و پنجه نرم می‌کنند. دوایش چیست؟ استمرار. آن‌قدر استمرار داشته باشید که ناخودآگاهتان آنچه جدید است را بپذیرید و درونی کند.
موانع بیرونی هم، اتفاقات و آدم‌های اطرافمان هستند که معمولا نمی‌توانند ما را با تغییرات جدیدمان بپذیرند. آن‌ها هم ترجیح می‌دهند آنچه از قبل می‌شناختند را دوره کنند. تحمل شکست و اشتباه ما را ندارند. اما ما دیگر آن بچه دبستانی‌ای که از توبیخ معلم و تمسخر همشاگردی‌ها می‌ترسید، نیستیم. ما به خودمان حق اشتباه، زمین خوردن، شکست و دوباره برخواستن را می‌دهیم و آن‌قدر ادامه می‌دهیم تا به هدف اصلی برسیم.
فردا دیر است
از فردا، از شنبه، از اول ماه آینده، از اول زمستان، از وقتی که بچه‌ام به دنیا آمد، وقتی که بچه را فرستادم مدرسه... این‌ها زمان‌هایی هستند که ما به خودمان وعده می‌دهیم برای ایجاد تغییر کردن و همه آن‌ها هر چقدر که نزدیک باشند، دورند! زمان تغییر همین الان و همین لحظه است. به آن فکر کنید و روی آن تمرکز کرده و برایش برنامه داشته باشید. تمام وقتتان را به آن نپردازید که خسته و دلزده می‌شوید. اما به خودتان بگویید از امروز، روزی پنج دقیقه برایش وقت می‌گذارم، هفته آینده روزی ده دقیقه و هفته بعدتر، روزی پانزده دقیقه. اما مستمر و پایدار.
یک قهرمان پیدا کنید
این الگو و قهرمان می‌تواند هر شخصی باشد: جوان‌تر یا پیرتر از شما، یک دوست، یکی از اقوام و یا یک فرد مشهور. او همان شخصی است که می‌خواهید مثل او باشید. درباره او تحقیق کنید و ببینید برای این که شبیه او شوید چه کارهایی را باید از او تقلید کنید. اما حواستان باشد که او فقط در زمینه‌ای که می‌خواهید تغییر کنید الگوی شماست و نه در تمام زندگی!
تغییراتتان را ارزیابی کنید
بنویسید. با نوشتن بیگانه نباشید. هم برنامه‌تان را بنویسید و هم تغییراتتان را روی کاغذ ارزیابی کنید. تغییرات کوچک را اگر ثبت نکنید به چشم‌تان نمی‌آید و این از انگیزه‌تان کم می‌کند.
اهداف جدید تعیین کنید. وقتی به هدف‌تان رسیدید متوقف نشوید و از موفقیت برای این که فرد بهتری شوید انگیزه بگیرید. مثل قبل یک هدف بزرگ تعیین کنید و آن را به اهداف کوچک‌تر تقسیم کنید. در اینصورت یک فرد هدفمدار می‌شوید.
حضور در محیط‌های جدید
حالا که هدف و برنامه‌ای دارید باید حضور در محیط‌های جدید را هم تجربه کنید. محیط‌هایی که شما را در مسیرتان ثابت قدم و پرانگیزه نگه داشته و برایتان الهام‌بخش باشد. فرضا اگر قرار است سبک تغذیه‌تان را به سمت تغذیه سالم سوق دهید، با افرادی که چنین‌اند رفت و آمد کنید.
تغییر ظاهر همگام با تغییر باطن
اگر قرار است تغییری در باطن‌تان رخ دهد، با این تغییر اثری بر ظاهرتان هم بگذارد. آدمی که تصمیم گرفته، خشم و پرخاشگری را کنار بگذارد، باید لبخند زدن را هم تمرین کند و خودش را از ابروهای درهم گره شده مدام، نجات دهد. لباسهایی با رنگ‌های روشن‌تر و پرانرژی‌تر بپوشد و روی زبان بدنش هم کار کند.