عشق نوجوانی
عشق سال‌های جنگ
مریم کمالی‌نژاد
زن، نگران است، مرد نچ‌نچ می‌کند و حسابی غیرتی شده. تلفن همراه دخترک دبیرستانی‌شان و صحبت‌هایش با دوستش را خوانده‌اند که از فرد سومی گفته، فردی که دخترک ادعا کرده عاشقش است و از قضا زن و مرد، آن فرد را می‌شناسند. نمی‌دانند باید چه کنند. چطور با این مسأله کنار بیایند. هزار فکر و خیال به ذهنشان رسیده است. نمی‌توانند تخمین بزنند که رابطه‌ای هم شکل گرفته است یا فقط در حد حرف است. هرچه زمان می‌گذرد حس بدبینی و فاجعه بودن بیشتر می‌شود. زن و مرد مدام هم را متهم می‌کنند. مرد می‌گوید: «دختر شماست دیگه، به قدر کافی مراقبش نبودی خانم» و زن می‌گوید: «تو پدرشی، هیچ وقت براش وقت نگذاشتی، اصلا میدونی کلاس چندمه» تا دخترک از راه برسد، فضای خانه لحظه به لحظه غمگین‌تر، خاکستری‌تر و عصبانی‌تر می‌شود.
از این جا به بعدش را می‌توانید حدس بزنید که والدین تا از حس پنهان نوجوانشان باخبر شوند، ممکن است دست به چه رفتارها و کارهایی بزنند. البته می‌توانید هم خطاهای این والدین را در برخورد با این مسأله یکی یکی بشمارید. اما بسیاری از ما فقط می‌دانیم خطا چیست و کجاست، اما به وقتش، خودمان نمی‌توانیم بری از این اشتباه و خطا باشیم و هیجان، نگرانی و خشم‌مان را کنترل کنیم.
عشق مسأله انسان است. سن و سال هم نمی‌شناسد. آدم‌ها نیاز به دوست داشتن و دوست داشته شدن دارند. همین انسان در برخی از برهه‌های زمانی و سن و سال‌های خاص حس متفاوتی از عشق را تحت تأثیر شرایط خاص جسمی و محیطی تجربه می‌کند. از جمله این زمان‌ها، دوره نوجوانی است. با عشق‌های دوره نوجوانی باید چه کنیم؟ چه برخوردی با فرزندمان داشته باشیم؟ چه اندازه آن را جدی بگیریم؟ در ادامه به این سوالات پاسخ می‌دهیم.
سال‌های جنگ
نوجوانی، دوره‌ای است که فرد در حال گذر از دوره کودکی به بزرگسالی است، همان که بهش می‌گوییم«بلوغ» تغییرات فیزیکی، احساسی و عقلی عمیقی در نوجوان در حال رخ دادن است. هورمون‌ها به شدت و ضعف متفاوت در بدن شروع به کار می‌کنند و تغییرات جسمی را به وجود می‌آورند و کشش و تمایل به سمت جنس مخالف را دامن می‌زنند. از نظر روانی فرد به هویت‌یابی، استقلال طلبی، مالکیت‌خواهی، صمیمیت توجه ویژه دارد. همین است که نوجوان در آستانه بلوغ و در گذر از این سرزمین طوفانی عشق‌های بسیار پرشور و هیجانی را تجربه می‌کند که می‌توان آن را به دو دسته تقسیم کرد؛
الف: عشق و دوست داشتن افراطی همجنس؛ مثل عشق به معلم و همکلاسی
ب: عشق به جنس مخالف
که ما در این نوشتار به مورد دوم خواهیم پرداخت.
چرا عشق؟
اینکه چرا نوجوان به این سرعت و شدت عاشق می‌شود دلایل متفاوت دارد. اما عمده آن مربوط است به میزان هیجان و شور عاطفی و جنسی‌ای که در این سن و سال تجربه می‌کند. همچنین نیاز به تعلق داشتن، حسی است که او را به عاشق شدن فرامی‌خواند. البته اینطور نیست که تمام نوجوانان به عشق‌های آتشین دچار شوند، بسته به سیستم و نظام تربیتی، اشتغالات و تمایلات نوجوان و محیط رشد وی، احتمال عارض شدن عشق کم و زیاد می‌شود.
معضلات عشق نوجوانی
معمولا در دوره نوجوانی اولیه، یعنی بین 12 تا 16 سالگی عشق به جنس مخالف کمتر رخ می‌دهد و احساس دوست داشتن با عشق به همکلاسی، معلم، آدم‌های معروف و... معطوف می‌شود. بعد از شانزده سالگی احتمال گیر افتادن در عشق به جنس مخالف بیشتر است که اغلب مشکلاتی را هم به همراه دارد؛
چرا عشق نوجوانی را باید جدی‌تر بررسی کنیم؟
الف: نوجوان هنوز آمادگی ازدواج را ندارد و به بلوغ عاطفی، جنسی، اقتصادی و فکری کافی نرسیده است.
ب: عشق نوجوانی معمولا خالی از تفکر بوده و عقلانیتی در کار نیست، یعنی نوجوان معیارهای عقلانی‌ای برای انتخابش نداشته است چرا که تحت تأثیر هورمون‌ها، احساسات و تمایلات بلوغ به سمت اولین نفری که به او ابراز عشق و علاقه کند یا نکند و فقط جذابیت‌های ظاهری خاص داشته باشد، گرایش پیدا می‌کند. همچنین به دلیل فقدان بلوغ فکری نکات و مسائل و ظرایف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در این انتخاب در نظر گرفته نشده است.
ج: سومین معضلی است که امکان دارد نوجوان در پی عاشق شدن به آن گرفتار شود؛ افسردگی است. کدام عشق نوجوانی را سراغ دارید که به وصال رسیده باشد؟ معمولا آن‌قدر این انتخاب غیرعقلانی و آمخیته با تخیلات غیرواقعی است که آخر و عاقبتی ندارد، بنابراین فرد دیر یا زود باید با احساس شکست رو‌به‌رو شود. کنار آمدن با خاطرات و دل کندن از آن احساسات پرشور و رو به رو شدن با شکست عشقی، بسیار سخت است و ممکن است نوجوان، خاصه دختران نوجوان را دچار افسردگی کند.
د: در شرایط پیشرفته و پیچیده‌تر اگر نوجوان با عدم آگاهی و نظات والدین به چنین روابطی وارد شود بسیار محتمل است که به روابط نامشروع جنسی، بیماری‌های مقاربتی و مسائلی از این دست گرفتار شود.
چه کنیم؟
دست و پایتان را گم نکنید و آمادگی وجود چنین اتفاقی در زندگی نوجوانتان را داشته باشید، چرا که او هم انسان است. اما کاری که از دستتان برمی آید این است که:
پای تخیل درمیان است
اول مطمئن شوید که ماجرا واقعی است یا در حد تخیلات نوجوانی است. باور کنید که نوجوان‌های زیادی داستان‌ها و سناریوهای عاشقانه فراوانی می‌نویسند و روزانه برای همکلاسی‌هایشان تعریف می‌کنند تا از هم عقب نمانند و حرف هیجان‌انگیزی برای گفتن داشته باشند.
با او صحبت کنید
گرم و صمیمانه با او صحبت کنید. طوری رفتار نکنید که از روی ترس، همه چیز را از شما پنهان کرده و به یک رابطه مخفیانه وارد شود. زمانی که با او صحبت می‌کنید سعی کنید علاوه بر درک حس و حال و احساساتش او را به سمت درست فکر کردن و تجزیه و تحلیل مناسب اوضاع راهنمایی کنید. مثلا از او بپرسید:
زمانی بگذار و خوب فکر کن که این حس و حال و احساساتت نتیجه یک اتفاق است یا از روی عقل و فکر گرفته شده است. اگر همین اتفاق در جای دیگر و با شخص دیگری می‌افتاد، ممکن بود تو عاشق فرد دیگری شوی؟
آیا قبل از اینکه عاشق این دختر خانم، یا آقا پسر شوی، او را می‌شناختی؟ علاقه‌ات از روی شناخت است یا ناگهانی و حاصل عشق در یک نگاه است؟
در مرحله سوم سعی کنید کاملا آرام و منطقی شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خانوادگی‌تان را یک دور با فرزندتان مرور کنید و تفاوت‌های احتمالی را به او گوشزد کنید.
قبل از تمام این‌ها به او این اطمینان را بدهید که در صورتی که انتخابش درست باشد، شما مخالفتی نخواهید کرد و آرزویتان خوشبختی است، تا با خیال راحت و بدون ترس از قضاوت شدن با شما به صحبت بنشیند.
مشاوره
شاید نوجوان به هزارویک دلیل مثل عدم اعتماد یا شرم و حیا نخواهد با شما صحبت کند، او را به یک مشاور یا فرد عاقل و معتمدی که فرزندتان هم به او علاقه و اعتماد دارد معرفی کنید تا مسائل را از زبان فردی دیگر که از نظر نوجوان بی‌طرف است و ذی‌نفع نیست، بشنود و بهتر مسائل را تحلیل کند.
ما خانواده‌ایم
فرزندتان را چنان لبریز از عشق و محبت پرورش دهید که با ابراز علاقه دیگری عنان از کف ندهد. معمولا نوجوانانی که تجربه محیط گرم خانوادگی، تفریح، دورهمی فامیلی، جمع‌ها و وقت گذرانی‌های سالم با والدین را دارند کمتر به سمت عشق کور کشیده می‌شود.
اما اگر بعد از عاشق شدن نوجوان به این نتیجه رسیدید که باید دست به کاری بزنید، پس از طی کردن مراحل بالا، سعی کنید نوجوان را به حال خود رها نکنید. در عین حال که تمام وقت و به شکل آزاردهنده‌ای حریم خصوصی او را نشانه نمی‌روید و خلوتش را نادیده نمی‌گیرد، برنامه‌های تفریحی، خانوادگی، آموزشی و... در نظر بگیرید.
سعی کنید میزان ارتباط نوجوان با آن فرد به حداقل برسد، رفت و آمد و دید و بازدید به ماجرا دامن می‌زند.
با انتقاد، سرزنش و مقایسه، با پرخاشگری و خشم، با تعصبات غیرعقلانی، روان نوجوان را زخمی نکنید و مدام این مسأله را توی سرش نکوبید که مثلا او را پشیمان و دلزده کنید چون نتیجه عکس می‌دهد و او به سمت معشوق کشش بیشتری پیدا خواهد کرد و حتی ممکن است به او به چشم یک منجی نگاه کند.
در عوض او را غرق در مهر و محبت و تشویق و تعریف کنید تا کمتر نیازمند دریافت این احساسات مثبت از سوی دیگری باشد.
شرایطی را ترتیب بدهید که فرزندتان درگیر یک فعالیت خاص شود، چیزی که به آن علاقه زیادی دارد، مثل موسیقی، کلاس زبان، ورزشی خاص؛ یادگیری و درگیر شدن با این فعالیت‌ها هم زمان و فکر فرد را درگیر می‌کند و هم اعتماد به نفسی ارضاء کننده به او می‌دهد.