یلدایی متفاوت رقم بزنیم!
طعم گس یلدا
طیبه رسول‌زادگان
شب یلدا هم عالمی دارد برای خودش، نه؟ یک دورهمی سالانه پر و پیمان فامیلی که با طعم انار و هندوانه و خرمالو، همراه با حضور همیشگی سیب و پرتقال و نارنگی و شاید هم ازگیل و انگور و کیوی و موز! و با مشارکت تخمه‌های آفتابگردان و کدو و ژاپنی... به اتفاق یک ظرف کوچک یا شاید هم در بعضی خانواده‌های نجومی‌بگیر! با یک ظرف بزرگ آجیل شیرین یا شور در هم آمیخته. شبی که خوردن و خوراندن در آن بهانه‌ای بیش نیست برای با هم و در کنار هم بودن و لذت بردن از همنشینی و شب‌نشینی. شبی برای یادآوری خاطرات گذشته و بازآفرینی دوستی‌ها و صمیمیت‌های سابق که ممکن است کمی تا قسمتی در روزمرگی‌های ناگزیر روزگار، رنگ باخته باشند و لازم باشد در شبی استثنایی، دوباره رنگ بگیرند و از اعماق قلب‌هایمان رو بیایند.
وقتی دخل و خرج‌ها نمی‌خوانند
در زندگی امروز، جفت و جور نبودن دخل و خرج، اتفاق نادری نیست. به‌خصوص اگر یهویی و ناغافل با تورم بالا مواجه شده باشیم و دم‌دمای شب یلدا به خودمان بیاییم و ببینیم ای دل غافل! حالا میوه و شیرینی به کنار! چه جوری آجیل شور یا شیرین تهیه کنم برای مهمان‌ها؟ اگر بخواهم دست‌کم نیم کیلو پسته بگیرم که می‌شود صدهزار تومان! پس باقی خریدها را چطور سر و سامان بدهم؟! آن هم با این وقت نامناسب همیشگی یلدا! که درست آمده و نشسته آخرِ آخرِ پاییز که هنوز نه حقوقی واریز شده و نه پولی در بساط است و دست‌ها خالی‌تر از همیشه به انتظار نشسته‌اند!
در چنین مواقعی بهترین کار این است که اولا خونسردی خودمان را تمام و کمال حفظ کنیم و به عبارتی دیگر، خودمان را نبازیم و در مقابل این عمل انجام شده، ما هم یهویی و ناغافل فکر بکرمان را به کار بیندازیم و راه چاره درست و درمانی برای حل این معضل نسبتا پیچیده و بغرنج پیدا کنیم!
چه راه حلی؟ خب معلوم است. یکسان‌سازی دخل و خرج آخر پاییز. و باز هم معلوم است دیگر. چون دیگر فرصت چندانی تا رسیدن یلدا نداریم که برویم سراغ افزایش درآمدهای حلال و مشروع، ناچاریم عجالتا برویم سراغ ساده‌ترین راه حل که چیزی نیست جز کم کردن هزینه‌ها. به همین راحتی.
باور بفرمایید هزار هزینه زائد و غیر زائد در زندگی هست که می‌شود مدیریتش کرد. البته که شب یلدا و خریدهایش دلچسب هستند و ما هم بنا نداریم شما را به ریاضت‌کشی دعوت کنیم ولی همین شب عزیز را می‌شود جوری رقم زد که به همه خوش بگذرد و فشار مالی زیادی هم به کسی وارد نیاید. البته واضح و مبرهن است که قرار نیست سبد رایگان مخصوص یلدا بین هشتاد میلیون ایرانی توزیع شود. ولی می‌شود و می‌توانیم خودمان سبدی برای هر دورهمی یلدایی فراهم کنیم و کاری کنیم که همه، شب زیبایی را بگذرانند. درست همان نسخه‌ای که امسال جوان‌ترین زوج فامیل یعنی ناهید و همسرش برای کل فامیل پیچیدند.
ماجرا از آن‌جایی شروع شد که شب یلدای گذشته، خیلی بی‌روح و کم‌جمعیت برگزار شد و اکثر اعضای فامیل به بهانه‌های مختلف از حضور در این دورهمی سالانه انصراف دادند. چرا؟ دقیقا معلوم نیست.
ولی هر چه که بود امسال ناهید و همسرش، از هفته‌ها قبل برای این شب خاص برنامهریزی کردند و ضمن دعوت تک به تک از خانواده‌ها، سهم هر کدام از اعضا را هم مشخص کردند. چه سهمی؟ سهم مشارکت در هزینه‌ها. بله. البته مشارکت‌ها همگی غیر نقدی بود و مثلا یک خانواده مسئول تهیه نارنگی، یکی دیگر مسئول تهیه انار، آن یکی مسئول تهیه برگه زردآلو، چند تا خانواده هم دسته‌جمعی مسئول خرید پسته! یکی مسئول نخودچی، دیگری مسئول کشمش و همین‌طور الی آخر.
جوری که همه سهم داشته باشند و به کسی هم فشار زیادی نیاید. آن کسی که داراتر است در خرید آجیل مشارکت بکند و آن کسی هم که کم‌درآمدتر است در مشارکت اقلام ارزان‌تر. قرار هم نبود اعلام عمومی بکنند که کدام قلم را چه کسی خریده، تا موضوع اصلی که همان دورهمی و لذت بردن بود، تحت‌الشعاع مسأله کم‌اهمیتی مثل این قرار نگیرد و احیانا کرامت انسانی هیچ کدام از اعضای فامیل هم صدمه نبیند.
این برنامه با مشارکت و همدلی اکثر اعضای فامیل عملیاتی شد و شب زیبایی را در کنار هم گذراندند. ضمن این‌که باعث تشکیل هسته‌های حرکت‌های مشابهی در میان دوستان و آشنایان هم شدند و به نوعی فکر بکرشان تکثیر شد.
هدیه شب چله‌ای
بین خیلی از خانواده‌ها رسم است که شب چله برای نوعروس خانواده، هدیه می‌برند. خیلی هم خوب. هدیه دادن رسم نیکویی است به شرطی که زحمت‌آفرین نشود و تبدیل به رسمی خانه‌برانداز نگردد؛ که گویا در برخی موارد این‌چنین شده و درد و غم تعدادی از خانواده‌ها شده این: «حالا که عروس گرفته‌اند یا می‌خواهند بگیرند، در کنار مهریه سنگینی که به دوش پسرشان افتاده، باید راه و بیراه به فکر کادو دادن‌های آنچنانی هم به عروس خانم باشند. آن هم با این گرانی سرسام‌آوری که همه اجزاء ریز و درشت بازار را در بر گرفته!»
پس چه باید کرد؟
ـ کادو ندهند و خودشان را به آن راه بزنند و بگویند ما اصلا از این رسم‌ها نداریم؟
ـ یا بدتر از آن از اول به فکر عروس گرفتن نیفتند؟!
این‌که نمی‌شود.
سمیرا که می‌دانست خانواده داماد با چنین مشکلی دست به گریبان هستند، پیش از هر اقدامی از جانب آن‌ها، خودش دست به کار شد و مدتی قبل از شب یلدا، یکی یک روسری حریر زییا به مادر شوهر و خواهرشوهرهایش هدیه داد و گفت: «می‌دونید که من اهل بریز و بپاش نیستم. کادو هم که میدم دوست دارم مثل همون رو کادو بگیرم نه بیشتر.» و به این ترتیب، خیال چند بنده خدا را راحت کرد و در مقابل هم در شب یلدا چند روسری و شال زیبا به سلیقه خواهرشوهرهایش گرفت و البته یک مانتوی زمستانی از طرف مادرشوهرش. هر چه که بود مانتو و شال و روسری خیلی کاربردی‌تر از زیورآلاتی بود که قیمت‌هایش این روزها سر به فلک کشیده بود و بیشتر جنبه تزئینی و ظاهری داشت تا استفاده مفید دیگر.
از همسرجان هم با آن وضعیت مالی نه‌چندان خوب، انتظار کادو نمی‌رفت و یک شاخه گل هدیه داد که قابل تقدیر بود. ولی البته در یک غافلگیری پیش‌بینی نشده از طرف پدر همسرجان، یک بلیط دوسره دونفره زیارتی به زوج جوان هدیه شد که باعث گردید حلقه اشکی بر چشمان زوج جوان بنشیند و محبت در قلب‌ها به اوج برسد.
چطور شب یلدایی رویایی رقم بزنیم؟
شاید بعضی‌ها پیدا بشوند که در فراق امثال پسته و بادام در بساط شب یلدای‌شان، کارشان حتی به مرثیه‌سرایی هم بکشد و آشکارا زانوی غم بغل بگیرند؛ ولی یقینا افراد بیشتری پیدا می‌شوند که جای خالی چنین تنقلات بالانشینی را با انواع ارزان‌تر و دم دست‌تری پر می‌کنند و غم به دل راه نمی‌دهند و بود و نبود یا کمبود پسته و بادام برایشان اهمیت چندانی ندارد. چون اصولا این آدم‌ها برای شب یلدا ماهیت دیگری غیر از خوردن و آشامیدن قائلند و راستش را بخواهید، درست فکر می‌کنند.
هستند کسانی که در این دنیای ماشین‌زده و موبایل و اینترنت‌زده، در یک شب به‌خصوص و فقط به‌خاطر دور هم بودن و یادآوری صفا و صمیمیت‌ها، از هر چه که رنگ و بوی غیر خودی دارد دل می‌کَنَند!
بله. نه‌تنها وای‌فای را خاموش می‌کنند و موبایل‌ها و تبلت‌ها را در آن سبدی که کنار درب ورودی خانه یا آپارتمان بزرگتر فامیل، گذاشته شده، قرار می‌دهند و تا پایان شب‌نشینی هم احوالی ازش نمی‌گیرند بلکه در اقدامی متهورانه و خودجوش، حتی تلویزیون را هم خاموش می‌کنند. بله. تلویزیون! این ماشین برقی یکه‌تاز سخنگوی حراف که همه توجهات را به طرف خودش جلب می‌کند و نمی‌گذارد آدم‌ها حواس‌شان به همدیگر باشد. در آن شب به‌خصوص، دور این یک قلم سرگرمی را هم خط می‌زنند و به جایش می‌نشینند دور هم. روبروی هم. کنار هم. با هم حرف می‌زنند. از خوشی‌ها می‌گویند، از ناخوشی‌ها می‌گویند. چه بسا در همان گفت و شنودهای کوتاه دو سه‌نفره یا دسته‌جمعی، چاره‌هایی برای دردها و گره‌های همدیگر پیدا کنند یا از شنیدن خوشی‌ها و موفقیت‌ها، دل‌شان بیشتر به زندگی و حل مشکلات گرم شود.
ولی آیا فقط همین؟ نه. معلوم است که نه. یلدا شبی است که می‌توان در آن سرگرم بود. چه اشکالی دارد نگاهی به گذشته‌ها بیندازیم و مثلا اسم فامیلی به وسعت کل فامیل حاضر در مهمانی، بازی کنیم؟ هم یلدا به یادماندنی می‌شود و هم آن اسم فامیل، خاص. یک بازی همگانی با مشارکت بزرگترها و کوچکترها. و البته سرگرم کردن بچه‌ها هم یکی دیگر از سرگرمی‌های مخصوص بزرگترهاست!
یلدا شبی است که می‌شود در آن، زندگی جمعی و صمیمیت خانوادگی و فامیلی را به بچه‌ها آموخت و آن را برای همه، شبی به یادماندنی کرد؛ همان‌طور که در پیشینه تاریخی‌اش، چنین بوده و ثبت شده.