پسرک کوچه امیری
صدیقه شاهسون
بعد از صدای انفجار، عرق سردی بر ستون فقرات گرده عبدالله می‌نشیند. پسرک با چشمهایی وهم‌زده و صورت آفتاب سوخته که دانه‌های درشت عرق هر دم بیشتر بر آن می‌روید، به تیر چراغ برق تکیه می‌دهد. چند دقیقه‌ای طول می‌کشد تا صدای انفجارهای دیگر و گرد و خاک‌ها بخوابد. همین که عبدالله موقعیت و حال خودش را می‌یابد دست توی جیبش شلوار کردی‌اش می‌کند و از وجود ساز دهنی‌اش مطمئن می‌شود. سرش را برمی‌گرداند. خمپاره چند خانه پایین‌تر سقف خانه‌ای را شکافته و با تلی از خاک و خاکستر یکی کرده است. هنوز کاملا گرد و خاک و دودش فروکش نکرده که مردم مثل مور و ملخ می‌ریزند روی آوارها. هر کسی سعی می‌کند چیزی را جابجا کند تا دست و پا برای یافتن قربانی‌های احتمالی خانه باز شود. دختر جوانی که مانتو و مقنعه خاک‌آلودی به تن دارد به سمت خانه و مردم می‌دود. با تردید داد می‌کشد: «دیروز سه نفر تو این خونه بودن که قرار بود دیشب برن آبادان... ولی شاید نرفته باشن.»
مستأصل آوارها را دور می‌زند. گاه‌گاهی خم می‌شود و سرش را روی کپه خاک‌ها می‌چسباند.
ـ این‌جا یه زن و شوهر جوون بودن که یه نوزاد چند روزه هم داشتن. گوش بدین ببینین صدای گریه بچه نمی‌یاد؟
دختر جوان با آن دمپایی‌های لاستیکی روی آوارها بالا و پایین می‌رود. نگاهش می‌چرخد روی بند رختی که تا ساعتی پیش وسط حیاط خانه آویزان بود اما حالا رخت‌هایش گوشه‌ای ریخته بود. چند تکه لباس کودکانه که هر کدام جایی افتاده بودند. بند دل دختر جوان پاره می‌شود، داد می‌کشد: «گمونم هنوز اینجان. یا خدا... بگردین... عجله کنین... آوارها رو بردارین... شاید هنوز زنده باشن.»
پسرک اما به تن تیرک چوبی چراغ برق چسبیده و زل زده است به مردمی که مثل مورچه‌ها روی آوارها راه می‌روند و دنبال سوراخی برای ورود به زیرزمین می‌گردند. دختر جوان زبان خشک شده در کامش را جابجا می‌کند.
ـ خدا خیرتون بده. عجله کنین. شاید بچه‌شون یه گوشه خواب بوده.
پسرک مثل فنر از جا در‌می‌رود و به طرف آوارهای خانه می‌دود. ساز‌دهنی را از جیبش بیرون می‌آورد و به لبانش می‌چسباند. خم می‌شود و هر سوراخی را به زیر تل آوارها می‌یابد با تمام توان در سازش می‌دمد. صدای ساز دهنی که بلند می‌شود همه سرها به طرفش می‌چرخند. دختر جوان که از این کار او کفری شده است به سمتش می‌دود.
ـ دیوونه شدی پسر. سر و صدا نکن ببینیم شاید صداشون بیاد.
پسرک قیافه حق به جانبی به خود می‌گیرد و با همان لهجه دزفولی جواب می‌دهد: «خو مگه نمی‌گی شاید بچه یه گوشه خوابش برده باشه. خو می‌زنم شاید صدای ساز بیدارش کنه.» دختر چشمانش را زیر برق آفتاب تنگ می‌کند.
ـ بد نمی‌گی. خب گاهی بزن گاهی گوش بده ببین چه خبر میشه.
دختر جوان دوباره به سمت جمعیتی که خاک‌ها را می‌کاوند می‌رود. دقایقی به همین منوال می‌گذرد که یکدفعه صدای یکی از مردها که در حال آواربرداری است، توجه همه را به خود جلب می‌کند.
ـ یا خدا یا سِد عباس... خو ایجا یه گهواره پیدا کردم.
همه دورش جمع می‌شوند. آوارها به سرعت کنار می‌رود و طولی نمی‌کشد که گهواره در هم مچاله شده و قنداقه کبود طفلی را از زیرش بیرون می‌آورند. پسرک حیران، دستش بر ساز‌دهنی و ساز‌دهنی بر لبش خشک می‌شود. صدای شیون زن‌ها بلند می‌شود. مردها قنداقه له شده نوزاد را چون عروسکی بی‌جان لای پتو می‌گذارند و حالا دیگر که مطمئن شدند مادر نیز این‌جاست با همت بیشتری می‌کاوند. دختر جوان پتو را که سنگین‌تر از وزن طفل است در آغوش می‌کشد و از آوارها دور می‌شود. خودش را به سایه دیواری که تا همین چند دقیقه پیش حریم خانه و کوچه را مشخص می‌کرد، می‌رساند. دیواری که نصف بیشترش فرو ریخته و بقیه‌اش مثل مردم شهر دزفول هنوز مقاومت می‌کند. پتو پیچ را کنار دیوار روی زمین می‌گذارد. هر چه می‌کند زانوهایش رمقی برای برگشتن و گشتن نمی‌یابد. خودش هم کنار پتو می‌نشیند. صدای زن این خانه که همین دیروز جلوی در عاجزانه از او تقاضا کرده بود تا قوطی شیری برای طفلش تهیه کند، در گوشش می‌پیچد.
ـ بفرمایین تو.
ـ سلام. من در خونه‌هایی رو که موندن یک به یک می‌زنم تا اگه طفل زیر دو سال دارن واکسنشونو بزنم. تو این خونه کودک زیر دو سال دارین؟
ـ ها بله. خوبشم داریم. بفرمایین تو. فقط تو رو خدا اگه می‌تونی یه قوطی شیر خشک برام جور کن. به خدا بچه یه ماهم خیلی گشنس. شیر کافی ندارم. یعنی اول بچه سیر می‌شد؛ ولی میگن از صدای خمپاره و اضطراب و ترسه که شیرم پس رفته. تو ای شرایط جنگم که اصلا شیر‌خشک گیرم نمی‌یا. آقامون اصرار داره من برم آبودان پیش فامیلام. اما من دلم دزفوله. تا وقتی ای مردم دارن ایجا با روحیه مقاومت می‌کنن من نمی‌رم. ایجا خونمه. کلی سختی، تنگی کشیدیم تا ساختیمش حالا بذاریم بریم که بیفته دس عراقی‌یا!
ـ به نظر منم حرف آقاتون رو گوش بگیرین بهتره. یه چن وقتی برین آبادان، اوضاع که آروم شد برگردین. اون‌جا حتما شیر‌خشکم گیر میارین.
ـ حالا آقامون آدرس یه کسی رو پیدا کرده که میگن شیر‌خشک داره. اگه گیرش نیومد مجبورم همی امشب یه چن روزی برم آبودان.
انگار همین یک ساعت پیش بود که جلوی در این خانه واکسن بچه را در میان ناز و نوازشهای مادرش زده بود تا هیچ ویروسی چهره ناز نوزاد را پژمرده نکند. اما حالا طولی نکشیده که آفتی به نام جنگ، باغ این خانه را خشکانده بود. این را از جسدهای دیگری که از زیر خاک بیرون می‌آید، می‌شود فهمید. ریحانه هنوز در خیالش گم شده که با صدای غم‌زده پسرک به خود می‌آید.
ـ آجی کلمن براتون آوردم. اگه کاری غیر آواربرداری برا من سراغ دارین بگین خو انجام میدم.
دختر جوان تا می‌آید آب دهانش را قورت بدهد و خودش را از تن دیوار جمع کند، صدای شیون مردی که به سمت این کوچه و این خانه می‌دود توجه‌اش را جلب می‌کند. مرد نایلونی توی دستش دارد و با فریاد به آنها نزدیک می‌شود. وقتی جلوتر می‌رسد صدای برخورد قوطی شیر خشک با کف خاک‌آلوده کوچه غم ریحانه را بیشتر می‌کند. مرد ضجه‌زنان روی آوارها می‌دود.
ـ ابوالفضل، بابا... شیر‌خشک برات آوردم. چقد گفتم یه چند وقت برید آبادان تا صدام دس از دزفول برداره، بعد برگردین.
مردم زیر بغل پدر داغدار را می‌گیرند و گوشه‌ای می‌برند. اما او تاب نمی‌آورد و روی خاک‌ها می‌رود. مشتی خاک بر سر می‌ریزد. رو به آسمان فریاد می‌کشد: «به امام نگید دزفول چقد شهید داد، نگید چند تا قنداقه مثل ابوالفضل مو تو بغل ننه‌هاشون جون دادن. نگید دخترا و زنای بیگنا چه جوری پرپر شدن... بگید هنوزم جوانای زیادی آماده شهادت هستن... خانه زندگیم فدای میهن... فدای امام...» صبر زن لبریز می‌شود. با این‌که از آغاز جنگ نا برابر بین ایران و عراق، صحنه‌های زیادی از این دست دیده است اما تحملش دارد تمام می‌شود. به خانمی که آن سوتر ایستاده پتو را نشان می‌دهد. کلمن حاوی واکسن را توی دست می‌گیرد و به سمت تنها بیمارستان شهر به راه می‌افتد. صدای مردم که دور آوارها را گرفته‌اند شعار می‌شود و جو حاکم را عوض می‌کند.
ـ می‌جنگیم می‌میریم سازش نمی‌پذیریم... مرگ بر اسرائیل... مرگ بر منافق...
دختر همان‌طور که آرام آرام راه می‌رود، تصویر مردمی که هر کدام مشغول کاری هستند از جلوی نگاهش می‌گذرد، زنان و مردانی که در حال آواربرداری و بازسازی خانه‌ها هستند. کنار دیوار فرو ریخته‌ای دو زن روی ساج تند تند نان می‌پزند. ماشین پیکان باری در حال عبوری که پشتش چند رزمنده اسلحه به دست ایستاده‌اند... ریحانه همان‌طور که راه می‌رود متوجه صدای لخ لخ دمپایی‌هایی که پشتش می‌آید می‌شود، برمیگردد.
ـ پسر مگه تو کار و زندگی نداری. برا چی هر جا من میرم میای؟
ـ خو گفتم که آجی اگه کاری تو درمانگاه هس که من می‌تونم انجام بدم بگین.
ریحانه بغض می‌کند.
ـ این همه کار صدام برامون جور کرده. خب برو کمک این مردم آوار بردار. گچ و خاک بده دس اوسا بنا تا دوباره بسازه. فرداش هواپیماهای جنگی بیان خراب کنن، باز روز از نو روزی از نو... اصلا برو جنازه جابجا کن...
به این‌جای حرفش که می‌رسد دیگر نمی‌تواند ادامه بدهد. یاد برادرش مهدی که همین چند روز پیش جنازه‌اش را از خط مقدم جبهه خرمشهر برایش آوردند و به آغوش قبری در بهشت شهدای دزفول سپردند، می‌افتد. اشکش سرازیر می‌شود. از حرفهای نا‌امید‌کننده‌ای که زده پشمان می‌شود. خودش را سرزنش می‌کند. این پسرک هم اهل همین شهر است. چند بار او را جلوی مسجد جامع دیده بود که با ساز‌دهنی‌اش آهنگ‌های حماسی می‌زد و به رزمنده‌ها و رهگذران روحیه می‌داد. حتما او هم در این مدت مصیبتهای زیادی کشیده بود. بعد از این همه بمباران به جرأت می‌شد گفت کسی داغی روی سینه ندارد.
ریحانه همان‌طور که راه می‌رود اشکهایش را به خورد مقنعه می‌دهد و می‌پرسد: «خانوادت کجان؟! تو همین شهرن؟»
ـ خانوادم؟!
پسرک مِن و مِن‌کنان ادامه می‌دهد: «برادرم... مر...تضی که تو خط مقدم در حال جنگه و خواهرم معصومه...»
دختر دیگر صدایی از او نمی‌شنود، برمیگردد. پسرک اشکهایش را با پشت دست‌های آفتاب سوخته و لاغرش پاک می‌کند.
ـ چی شد ناراحت شدی؟
پسرک سرش را بلند می‌کند و به صورت او زل می‌زند.
ـ آجی معصومه همه دار و ندارم بود. مثل خیلی از این مردم مظلوم شهید شد. داشت پیرهنم رو می‌دوخت که نامردا خونمون رو هدف کردن... تو خیلی شبیه آجی معصومه منی. از وقتی تو رو دیدم انگار آجی معصومه رو پیدا کردم. خو من میدونم می‍ری در خونه‌ها واکسن می‌زنی. می‌خوای برات هر روز آمار بیارم؟
دختر می‌ماند که در جواب او چه بگوید. بدون هیچ حرفی دوباره راهش را به طرف بیمارستان از سر می‌گیرد. لخ لخ دمپایی‌ها باز هم پشتش شنیده می‌شود و تن صدای آرام پسرک که می‌گوید: «چند بار زدم رفتم خط مقدم ولی باز برگردوندنم. گفتن سنی نداری. کسی ندارم که پا بند بشم. تو مسجد جامع هم بند نیسم. بذار از ای پرسه زندهای بی‌خودی تو شهر یه سودی در بیاد. مو برات هر روز آمار میارم. قبوله آجی؟»
ـ چرا نمی‌ذاری از این شهر بری پیش فامیلی کسی...
پسر قیافه جدی به خود می‌گیرید.
ـ خو مگه ای مردم گذاشتن رفتن. صدام کور خونده که زورش به مردم خرمشهر و دزفول و آبودان برسه. ایجا خونمه؛ آب و خاکمه. قبر بابا ننه‌م خواهرم معصومه ایجان. بذاریم بریم که دزفول دس عراقی‌یا بیافته. تا بیان با چکمه‌های کثیفشون رو سنگ قبرای ننه بابامون را برن. مگه مو بچه ترسویم که با چارتا تیر ترقه در بروم.
ریحانه سعی می‌کند خنده‌ای که بعد از شنیدن حرف پسرک روی لبانش پخش شده را جمع کند. پسرک انگار باورش شده با چند تار مویی که پشت لبش به سیاهی می‌زند بزرگ شده است.
ـ خب حالا. حرص نخور. می‌خواسم ببینم چقد جنم داری. اگه از صدای تیر ترقه ترس نداری با من بیا تا بهت بگم چکار کنی.
برق شادی در چشم‌های پسر می‌پرد. خودمانی‌تر می‌شود و کنار ریحانه پا به پا راه می‌رود. نگاهش پرنده می‌شود و روی نخل بی‌سری که از حیاط خانه‌ای پیدا است می‌نشیند. تپش قلبش بیشتر می‌شود. احساس می‌کند شقیقه‌هایش دارند داغ می‌شوند. ساز‌دهنی را به لبانش می‌چسباند. تا صدای ذقی از ساز در می‌رود ریحانه با صدای بلند می‌پرسد: «نگفتی اسمت چیه؟ مال کجای این شهری؟ چی صدات کنم؟» پسر با شادی جواب می‌دهد: «اسمم عبدالله‌س. عبدالله قمری. بچه کوچه امیری‌ام. شما به مو بگو بچه امیری.» ساز را روی لبش می‌چسباند و سرود خمینی ای امام را در سازش زیر و بم می‌دهد. نشاطی غریب چون بوی بهار میان کوچه‌هایی که گرد جنگ بر تنشان نشسته، می‌دود. مرد بنا که ریش بلند و جو گندمی دارد، استامبولی گل را روی دیوار خانه نیمه کاره‌ای پهن می‌کند و با هیجان از آن سوی کوچه داد می‌زند.
ـ ها بابا جان بزن که خوب می‌زنی. گور پدر صدام. اقد بکوبه تا جونش دراد. کور خونده که بتونه دزفولو خرمشهر... آبادان... غصب کنه. مگه ای مردم نباشن که همچین غلطی بکنه. بزن بابا جان.
حالا سال‌ها از روزهای خون و آتش گذشته است و صدام نه تنها غصب خرمشهر آبادان و دزفول را بلکه پیروزی در جنگ را با خود به گور برده است. این روزها همه جا حرف از مذاکرات هسته‌‌ای نفسگیر بین ایران و آمریکاست. دیگر همه مردم پیر و جوان فهمیده‌اند که آمریکا پنجه در پنجه ایران فرو برده و با اهرم تحریم سعی دارد مشتشان را بخواباند. زن روی مبل می‌نشیند. عینکش را روی چشم‌هایش جابجا می‌کند و لابهلای شبکه‌های تلوزیون دنبال شبکه خبر می‌گردد. تن صدای گوینده اخبار در خانه می‌پیچد.
ـ تیم مذاکره‌کننده برای مذاکرات بعدی تاریخی را تعیین کرده است. اوباما همچنان از گزینه‌های روی میزش حرف می‌زند. گزینه‌هایی مثل جنگ، تحریم‌های همه جانبه....
تا کلمه جنگ از تلویزیون شنیده می‌شود، پلکهای ریحانه پشت شیشه عینکش پایین می‌افتد. صدای صفیر گلوله‌ها و خمپاره‌ها در گوشش می‌پیچد. بوی دود باروت تا عمق نفسش بالا می‌رود. ویرانی و آوارگی، چهره‌های بی‌جان جنازه‌ها دست و پاهای از تن جدا شده، زخمهای دهان باز کرده، سوزن و نخ بخیه، واکسن، پسرک کوچه امیری همه و همه توی چرخ و فلک افکارش جان می‌گیرد. با فکر کردن به این چیزها درد شدید ترکش توی کمرش عود می‌کند. روی مبل خشک می‌شود. فریادش معصومه را به هراس می‌اندازد.
ـ معصومه... معصومه قرصای منو بیار. آخ کمرم.
معصومه دستکشهای ظرفشویی را به زحمت از تن انگشتانش می‌کند. قوطی قرصهای مادر را بر می‌دارد و به سمت حال می‌دود.
ـ باز نشستی پای این تلویزیون؟! چی دیدی مامان. تو رو خدا به فکر خودت نیستی لااقل به فکر من باش. دکتر چن بار به شما گفت ترکش نزدیک نخاع مونده. تیک عصبی براتون سم...
قرص را توی دستان مادر جا می‌دهد. پارچ آب را چنان با عجله توی لیوان کج می‌کند که نصف آب، باغ فرش را آبیاری می‌کند.
دقایقی می‌گذرد تا برق درد، تن رنجور ریحانه را رها کند. معصومه بال روسری شالی‌اش را به شانه می‌سپرد.
ـ بهتری مامان جان؟
ـ آره... عزیزم نگران نباش.
ـ مامان بازم زدی شبکه خبر. چرا ول نمی‌کنی. آخه یه طوری میشه دیگه. مردم که تا حالا با این همه تحریم کنار اومدن از چی می‌ترسین؟
ریحانه به کمک دخترش روی کاناپه دراز می‌کشد. چند تار موی سپیدی را که روی عرق پیشانی‌اش چسبیده را کنار می‌دهد.
ـ مردم پی همه چیز رو به تنشون مالیدن وگرنه با این همه تحریم و گرونی صورتشون رو با سیلی سرخ نگه نمی‌داشتن. اون زمان که همه دنیا یه طرف بود و ایران یه طرف تن به ذلت ندادن. همین مردم دزفول رو می‌بینی مامان. از کوچیک تا درشتشون خون غیرت تو رگ‌هاشون موج می‌زد. اون سال‌ها دزفول فقط مال مردم دزفول نبود از همه قشری رزمنده برای مقاومت به شهر اومده بودن و هر کمکی از دستشون میومد انجام می‌دادن. اوباما هم مثل صدام کور خونده. فقط بلدن رجز بخونن پهلوون پنبه‌ها!
زن آه سردی بیرون می‌دهد. به گوشه‌ای زل می‌زند.
ـ ولی جنگ خیلی تلخه معصومه جان. جنگ مثل یه ماشین آهنی همه چیز رو له می‌کنه. گرچه میدونم اینا فقط دارن با اسم جنگ بازی راه می‌اندازن که به هدفشون برسن وگرنه جرأتش رو ندارن... کاش مرعوب این حرفا نشن و حقمونو بتونن درست و حسابی بگیرن...
معصومه از جا بلند می‌شود. هنوز پایش به آشپزخانه نرسیده که برمیگردد. با خودش کلنجار می‌رود. این حالی است که از ظهر تا به حال دست از سرش بر نمی‌دارد. نمی‌داند خبری را که شنیده به مادر بگوید یا نه. می‌داند که این خبر داغ دست اول، تیتر همه شبکه‌های خبری خواهد شد. با اخلاقی که ریحانه دارد ترک خبر هم برایش ممکن نیست. معصومه برمیگردد دوباره روی کاناپه جلوی نگاه مهربان مادر می‌نشیند. ریحانه با همان لبخند کمرنگی که به لب دارد می‌پرسد: «چیه مامان جان از ظهر که اومدی یه چیزی می‌خوای به من بگی چی شده؟ خواستگاری چیزی...»
ـ نه مامان حرف این چیزا نیست. می‌ترسم براتون بد باشه. خواهش می‌کنم آروم باشین. قول می‌دین به خودتون فشار نیارین.
ـ بگو دخترم کار من از این حرفا گذشته.
ـ مامان فکر کنم پسر کوچه امیری رو که برام ازش خیلی تعریف کردین و این همه سال سراغش رو از این و اون می‌گرفتین پیدا شده باشه.
ریحانه به زحمت روی کاناپه نیم‌خیز می‌شود. برق هیجان را می‌شود از پشت شیشه عینکش دید.
ـ زهرا امروز تو دانشگاه این خبر رو بهم داد.
ـ همون دوستت که پدرش تو ستاد تفحص کار می‌کنه.
ـ آره. مامان قول بده آروم باشی.
ـ معصومه جان زودتر بگو خبرت چیه سعی می‌کنم آروم باشم.
ـ مامان شما گفتین پسر کوچه امیری اسم واقعیش چی بود؟ آخرین خبری که ازش داشتین کی بود؟
ـ از اولین روزای جنگ تا یکی دو ماه تو مقاومت شهر دزفول کنار من بود. یه جورایی مثل یه برادر کوچک‌تر باهاش اخت شده بودم. بچه زرنگ و فرزی بود، پادویی‌های زیادی برام کرد. از در‌آوردن آمار و تهیه دارو وسایل پانسمان از خونه‌های باقی مونده. اما از وقتی من مجروح شدم و به خاطر مداوای طولانی به بیمارستان تهران منتقل شدم دیگه ازش بی‌خبر بودم. تا چند سال بعد که شنیدم تو جبهه‌اس و جزو خط‌شکناس. بعدشم که هر جا سراغ کردم گفتن اسمش رفته تو لیست مفقودین. چی شده نکنه پیدا شده؟
ـ نمی‌دونم مامان شاید جزو اونا باشه. زهرا گفت استخوانهای یه عده از رزمنده‌های خط‌شکن غواص رو تو خاک عراق پیدا کردن.
معصومه هر چه می‌کند بقیه جمله را نمی‌تواند از قفس سینه‌اش رها کند. از جا بلند می‌شود. پشت پنجره می‌رود و به درخت نخل سرسبز توی باغچه چشم می‌دوزد. مادر متوجه حال او می‌شود در‌حالی‌که رگه‌هایی از درد و ناراحتی زیر پوست صورتش می‌دود، می‌پرسد: «معصومه جان تا آخر حرفتو درست بگو من حالم خوبه.» معصومه نزدیک می‌شود و سرش را روی شانه مادر می‌چسباند. بغضش چون اناری دانه دانه می‌شود و بر شانه مادر می‌ریزد.
ـ مامان صد و هفتاد و پنج شهید غواص خط‌شکن، با دست‌های بسته تو یه گور دسته جمعی...
چند روزی از منتشر شدن خبر صد و هفتاد و پنج شهید غواص با دست‌های بسته می‌گذرد. حالا دیگر کوچه امیری بعد از سال‌ها رنگ و بوی تازه‌ای به خود گرفته است. کوچه‌ای که پسرکش تا همین امروز مقاومت کرده و در این روزهای حساس همراه بقیه برادرهایش برگشته تا باز هم مثل آن وقتها صدای ساز‌دهنی‌اش به مردم روحیه بدهد. ریحانه کناری می‌ایستد به دریای دست‌های گشوده زل می‌زند، دست‌های گشوده‌ای که برای پسرک کوچه‌امیری با دست‌های بسته‌اش آغوش باز کرده‌اند. صدای پسرک که می‌گفت: «مگه مو بچه ترسویم که با صدای چند تا تیر ترقه در بروم!» توی گوشش می‌پیچد. از خودش خجالت می‌کشد. از خودش که آن روز حرف پسرک را مسخره گرفته بود. اما او در این شرایط با آمدنش ثابت کرد تا همیشه پای ایمانش ایستاده و استقامت را امروز هم به همه مردم شهرش دزفول و کشورش یادآور می‌شود. جمعیتی که پیر و جوان و از همه قشری برای بدرقه عبدالله آمده‌اند از کنار زن می‌گذرند. معصومه‌های زیادی برای پسرک کوچه امیری خواهری می‌کنند. ریحانه احساس رضایت می‌کند. دنبال پسرک که روزگاری دنبالش التماس‌کنان راه افتاده بود به راه می‌افتد. از دیدن مردمی که برای بدرقه عبدالله آمده‌اند دلش قرص می‌شود. یقین می‌کند که با وجود چنین ملتی دشمن همه گزینه‌های روی میزش را جمع خواهد کرد.