روزی‌رسان باقی است
در رمان‌های قدیم مردی عازم مسافرت بود، همسایگان به همسرش گفتند: چرا راضی شدی که او به مسافرت برود در‌حالی‌که خرجی و نفقه‌ای برای تو نمی‌گذارد؟ زن گفت: من از وقتی شوهرم را شناخته‌ام او را خورنده روزی یافته‌ام نه روزی‌رسان و من خدای روزی‌رسانی دارم. اکنون خورنده روزی به مسافرت می‌رود، اما روزی‌رسان باقی است.
شنیدنی‌های تاریخ، سیدمهدی شمس‌الدین
...............................
تو و همسایه گرسنه
یکی از شاگردان شیخ رجبعلی خیاط می‌گوید: از ایشان شنیدم که فرمود: شبی در عالم رؤیا دیدم مجرم شناخته شدم و مأمورانی آمدند تا مرا به زندان ببرند، صبح آن روز ناراحت بودم که سبب این رؤیا چیست؟ با عنایت خداوند متعال متوجه شدم که موضوع رؤیا به همسایه‌ام ارتباط دارد. از خانواد‌ه‌ام خواستم که جستجو کند و خبری بیاورد. همسایه‌ام شغلش بنایی بود، معلوم شد که چند روز کار پیدا نکرده و شب گذشته او و همسرش گرسنه خوابیده‌اند. به من فرمودند: وای بر تو! تو شب سیر باشی و همسایه‌ات گرسنه؟! در آن هنگام من سه عباسی پول نقد ذخیره داشتم. فورا از بقال سر محل، یکی عباسی هم قرض کردم و با عذرخواهی به همسایه دادم و تقاضا کردم هر وقت بیکار بودی و پول نداشتی مرا مطلع کن.
محمد ری‌شهری، کیمیای سعادت،ص 91
................................
پیلی بر سر چشمه
پیلی را آوردند بر سر چشمه‌ای، آب خورد. خود را در آب می‌دید و می‌رمید. او می‌پنداشت که از دیگری می‌رمد، نمی‌دانست که از خود می‌رمد. همه اخلاق بد، از ظلم و کین و حسد و حرص و بی‌رحمی و کبر، چون در توست نمی‌رنجی، چون آن را در دیگری می‌بینی، می‌رمی و می‌رنجی.
جلال‌الدین محمد بلخی (مولانا)، فیه ما فیه
.................................
حفظ آبروی مؤمن
از طلبه‌ای نقل شده که گفت: روزی به مغازه سبزی‌فروشی رفته بودم، دیدم مرحوم حاج میرزا علی قاضی (استاد عرفان علامه طباطبایی و خیلی از بزرگان) خم شده و مشغول جدا کردن کاهو می‌باشد، ولی برخلاف معمول کاهوهای پلاسیده و خشن را برمی‌دارد. بعد از خرید، به دنبال او رفتم و علت این کار غیرعادی را سؤال نمودم. مرحوم قاضی فرمودند: آقا جان! این مرد فروشنده انسان شریف و محتاجی است و من چون نمی‌خواهم چیزی بلاعوض به او بدهم تا عزت و شرف او پایمال شود و نیز برای این‌که به کمک بلاعوض عادت نکند از این کاهوهایی که خریداری تدارد و در نهایت برای فروشنده ضرر است برمی‌دارم تا هم از ضرر او جلوگیری کرده و هم بدین وسیله کمکی به وی نموده باشم. در ضمن برای ما هم فرقی ندارد که کاهوی لطیف و نازک بخوریم یا کاهوی پلاسیده و کلفت.
محمد رحمتی شهرضا، گنجینه معارف، ج 3
.....................
ملک یونان و سقراط
یکی از ملوک یونان بر سقراط حکیم گذر کرد و او را در خواب دید. سرپایی بر او بزد و گفت: برخیز! سقراط برخاست و از کوکبه شاهی پروا نکرده، التفاتی به وی ننمود! ملک گفت: مرا نمی‌شناسی؟ سقراط گفت: نه، ولیکن در طبع چهارپایان می‌بینمت! چرا که لگد زدن کار ایشان است. ملک گفت: این چنین گستاخانه سخن می‌گویی، حال که تو بنده و رعیت من هستی؟! سقراط گفت: چنین نیست، بلکه تو بنده منی. گفت: چطور؟ سقراط گفت: برای آن‌که شهوت‌ها و آرزوها تو را بنده و فرمانبردار خود ساخته‌اند و من آن‌ها را بنده و محکوم خود گردانیده‌ام. ملک از آن سخن خجل گشت، از آن مقام در گذشت.
محمد رحمتی شهرضا، گنجینه معارف، ج 3
....................................
انتخاب داماد
«نوح‌بن‌مریم» که قاضی مرو بود وقتی که می‌خواست دخترش را شوهر بدهد، با یکی از همسایگانش مشورت کرد که دختر به چه کسی بدهد و با که وصلت کند؟ او در جواب گفت: بسیار جای تعجب است، این‌که مردم پیرو نظر تو هستند و تو از من نظر می‌خواهی! قاضی اصرار کرد که باید نظرت را بگویی. همسایه گفت: نظر شخص اول ایران که «کسری» باشد در مقام ازدواج دختر، به مال و ثروت داماد است و نظر شخص اول کشور روم که «قیصر» باشد، در این مقام به زیبایی و جمال اوست و نظر شخص اول اسلام (بلکه بشریت) که «پیغمبر‌صلی‌الله‌علیه‌وآله» باشد معطوف به دین داماد است. حال، تو به خودت نگاه کن و ببین از چه کسی تبعیت می‌کنی، از همان پیروی کن! پس مدارج دین داماد، حتی عروس نماینده شخصیت اوست؛ یعنی شخصیت هر شخصی با معیارهای الهی سنجیده می‌شود.
آیینه ازدواج و روابط همسران، سید ضیاءالدین صدری