رحم دو شاخ؛ عامل نازایی یا دوقلوزایی؟!
رحم دو شاخ، نوعی ناهنجاری رحمی است که در زمان رشد جنین و قبل از تولد فرد اتفاق می‌افتد. در این شرایط، دیواره داخلی رحم یا سپتوم، از وسط به دو قسمت تقسیم می‌شود و رحم شکل قلب به خود می‌گیرد. این مشکل ناشی از نوعی اختلال در تکامل رحم است که در آن قسمت تحتانی رحم طبیعی ولی قسمت فوقانی آن غیر‌طبیعی است.
رحم دوشاخ، اختلالی ژنتیکی است که بسیاری از زنان مبتلا به آن، به دلیل انجام ندادن بررسی‌های تخصصی و نداشتن علایم واضح تا سال‌ها از وجود این مشکل بی‌خبر می‌مانند، اما متخصصان می‌گویند شکایت‌هایی از این دست، در میان آن‌ها شایع است:
ـ خون‌ریزی نامنظم واژینال
ـ سقط جنین مکرر
ـ قاعدگی دردناک و شدید
ـ درد در زمان تخمک‌گذاری
ـ درد در زمان مقاربت
گرچه دوشاخ بودن رحم تا سال‌ها از نظر بسیاری از زنان مبتلا پنهان می‌ماند، اما تشخیص این مشکل، نیازمند انجام بررسی‌های پیچیده و دشواری نیست. پزشکان با انجام یک سونوگرافی ساده دو بعدی، از قلبی شکل بودن رحم باخبر می‌شوند و حتی انجام MRI راه دقیقی برای تشخیص آن به نظر می‌رسد.
آیا رحم دو شاخ مانع بارداری است؟
زنانی که به این اختلال رحمی دچار هستند، برای باردار شدن با مشکلی روبرو نمی‌شوند چرا که شکل رحم، تأثیری بر قدرت باروری یک زن نمی‌گذارد. با وجود این، احتمال داشتن بارداری پرخطر و سقط جنین مکرر یا حتی بارداری خارج از رحم در آن‌ها کم نیست. رحم این زنان، بستر امنی برای رشد جنین نیست و احتمال این‌که آن‌ها در صورت تحمل بارداری مجبور به زایمان زودرس یا زایمان به شیوه سزارین شوند کم نیست.
آیا من مادر نمی‌شوم؟
حدود 10 تا 20 درصد زنان باردار، با احتمال سقط جنین روبرو هستند اما زنانی که رحم دو شاخ دارند، به احتمال 20 تا 25 درصد گرفتار سقط جنین می‌شوند و برخی از پژوهش‌ها، از آمار 40 درصدی سقط جنین در میان این زنان خبر می‌دهند. گذشته از این، موقعیت نامناسبی که جنین در رحم بسیاری از این زنان پیدا می‌کند می‌تواند سلامت و رشد طبیعی او را تحت تأثیر قرار دهد.
بارداری با رحم دو شاخ در برخی موارد با خطر کنده شدن زودرس جفت همراه است. چرا که جفت به دلیل نداشتن فضای کافی، نمی‌تواند جای مناسبی را در دیواره رحم برای خود پیدا کند و ناایمن بودن موقعیت جفت و جنین، باعث می‌شود متخصصان، زایمان زودرس در سی و هفتمین هفته بارداری را به آن‌ها توصیه کنند.
از طرف دیگر نشیمنگاه و پای فرزندی که این مادران در شکم دارند، گاهی زودتر از زمان طبیعی به پایین رحم کشیده می‌شود و پایین بودن بیش از اندازه نشیمنگاه جنین به جای سر او، احتمال زایمان زودرس و پرخطر را در این مادران افزایش می‌دهد.
درمان
انجام سونوگرافی‌های مکرر برای بررسی موقعیت جنین و انتخاب ایمن‌ترین و مناسبت‌ترین زمان برای زایمان، راهی برای تحت کنترل درآوردن حاملگی مادرانی است که به خاطر دو شاخ بودن رحم، در معرض سقط جنین قرار دارند. گذشته از این، زنان مبتلا به دو شاخ بودن رحم می‌توانند قبل از اقدام به بارداری، با انجام جراحی این اختلال را درمان کنند. درصورت تشخیص پزشک، امکان اصلاح این اختلال با انجام جراحی وجود دارد، اما این‌که جراحی رحم احتمال باروری زنان مبتلا به این مشکل را افزایش دهد، هنوز به اثبات نرسیده است.
دو‌قلوهای نادر از مادری با رحم دوشاخ متولد شدند
این‌که متوجه شوید دوقلو باردار هستید، همیشه جذاب است. اما برای برخی مثل خانم اشوود، این خبر آب و تاب بیشتری داشت؛ چرا که پزشکان متوجه شدند او دو رحم دارد و همزمان در هر دو رحم باردار است! احتمال چنین اتفاقی، یک در 500 میلیون است و تا به حال کمتر از 100 مورد از آن در کل دنیا و کمتر از 5 مورد در انگلستان ثبت شده است. بیشتر خانم‌هایی که مثل خانم اشوود با «رحم دو شاخ» باردار می‌شوند، در یک سمت رحمشان باردار شده‌اند و با مراقبت‌های خاص می‌توانند دوقلویشان را به دنیا آورند.