تابستان خوب
سحر طائر
جواد توی ماشین نشسته بود و غر می‌زد. البته توی مغزش. به این کار عادت داشت؛ وگرنه که توی ماشین تنها بود و اگر بلند هم غر می‌زد کسی نبود که بشنود. مدام یاد آن روز می‌افتاد و یاد آلواسفناج. به این فکر می‌کرد که همه این گرفتاری‌ها زیر سر آلواسفناج است. ولی بعد با خودش می‌گفت آلواسفناج فقط یک بهانه بود و سمانه بالأخره یک کاری دستشان می‌داد. به هر حال سمانه، سمانه بود و هیچ وقت نمی‌توانست دست روی دست بگذارد. یاد دوستانش می‌افتاد که حتما حالا جمع شده بودند در پاتوق همیشگی‌شان و خوش و بش می‌کردند و با گوشی‌هایشان سرگرم بودند. همیشه این جور مواقع، جواد هم مثل چند تا از بچه‌ها که گوشی لمسی نداشتند، فرصتی پیدا می‌کرد که به گوشی‌های دوستانش نگاهی بیندازد. خودش که فقط یک گوشی درب و داغان ساده داشت و آن را هم بیشتر وقت‌ها، جلوی دوستانش از جیب بیرون نمی‌آورد. مایه آبروریزی بود، ولی چه می‌شد کرد. وضعیت مالی‌شان تعریفی نداشت. حالا هم که باید می‌نشست توی ماشین و عرق می‌ریخت. انگار نه انگار که این همه برای تابستان صبر کرده. دوست داشت تا می‌توانست از تابستان لذت ببرد. حتی اگر جور می‌شد نقشه‌هایی داشت برای کار کردن. به یکی دو سال بعد و سربازی و این جور چیزها که فکر می‌کرد حسرتش بیشتر می‌شد. مگر چقدر فرصت داشت که باید به خاطر برنامه‌های سمانه آن‌ها را از دست می‌داد.
قبل از پایان امتحانات سمانه خودش به تنهایی دنبال کارها بود ولی تا امتحانات تمام شد امر و نهی‌هایش شروع شد. انتظار داشت جواد همیشه همراهش باشد و کمکش کند. جواد هم البته اول کار مقاومت کرد ولی یک تشر پدر کافی بود تا کوتاه بیاید.
ولی اصل این دردسرها به قبل از تابستان برمی‌گشت. روزی که به خانه خاله‌شان در شهر، رفته بودند. خاله آشپز قابلی بود و دستپختش حرف نداشت. روز مهمانی هم غذای مورد علاقه مادر را درست کرده بود، یعنی آلواسفناج. جواد خوب به خاطر می‌آورد که وقتی غذا آماده شد و همه دور سفره نشستند و خاله با بشقاب خورشت وارد شد، آهی از ته دل کشید و به مادر گفت:«می‌بینی خواهر، نصفِ بیشتر آلوها خراب بود، اینه که این آلواسفناج اونی نیست که باید باشه!» مادر هم یک فدای سرت گفت و بعد اضافه کرد که دستپخت خاله همیشه خوردن دارد و با چند دانه آلو کمتر از مزه نمی‌افتد. البته که تعارف می‌کرد و این را خودش بعد از چشیدن غذا خوب فهمید و همراه بقیه شروع کرد به بد و بیراه گفتن به از خدا بی‌خبرهایی که میوه‌های خراب و روی دست مانده را خشک می‌کنند و به مردم می‌فروشند. این میان سمانه هم لابه‌لای حرف بقیه از خاله پرسید:«چرا خودتون آلو خشک نمی‌کنین خاله؟» خاله خندید و خانه‌اش را نشان داد و گفت:«کجا خاله جون؟ تو این یه وجب جا؟ اصلا کو آفتاب؟» یکی از دخترخاله‌ها هم گفت:«سمانه‌جون! این‌جا با روستا فرق داره‌ها!» ولی سمانه از رو نرفت:« منظورم با دستگاهه، دستگاه خشک‌کن خونگی» و توضیح داد که با آن، به غیر از آلو میوه‌های دیگری هم می‌توانند خشک کنند و برگه میوه درست کنند که خیلی خاصیت دارد. خاله گفت که باید گران باشد. ولی شوهرخاله گفت که نه، قیمتی ندارد و بعد هردو حرفشان به این‌جا رسید که اصلا اگر میوه باشد بهتر است که تازه‌اش را بخورند و اصلا کو میوه و بعد حرف رفت به گرانی و قیمت‌ها و این‌جور چیزها. در حالی‌که تنها کسی که آن میان هنوز توی فکر خشک کردن میوه بود، خود سمانه بود. بله، جواد آن روز دلشوره کوچکی حس کرد ولی واقعا نمی‌توانست فکرش را هم بکند که این مسأله چقدر دامن خودش را می‌گیرد. تا اینکه به خانه برگشتند و سمانه یک مدت بالا رفت و پایین آمد و یک روز نشست جلوی پدر و مادر و فکرهایش را با آن‌ها در میان گذاشت. جواد خواست شروع کند به مسخره کردن که دید انگار، پدر و مادر از فکرهای سمانه خوششان آمده. این خیلی هم عجیب نبود. به هرحال سمانه درس‌خوانده بود و بچه بزرگتر خانواده. پدر و مادر هم که پیر شده بودند و حوصله زیادی برای مخالفت کردن نداشتند و در نتیجه اجازه هر کاری را به او می‌دادند. سمانه در فکر راه‌اندازی کارگاه بود. کارگاه تولید میوه خشک که به نظر خودش می‌توانست پردرآمد باشد. بنظرش این کار در روستایشان جواب می‌داد، چون با اینکه خودشان باغ نداشتند ولی روزگار همسایه‌هایشان را می‌دیدند که چطور در زمان چیدن میوه دلهره فروش داشتند و از بی‌انصافی دلال‌های میوه به تنگ آمده بودند. بنظر سمانه این، هم کمکی به هم‌ولایتی‌هایشان بود و هم برای خودشان می‌توانست سودآور باشد. و البته روی این نکته هم تأکید داشت که چقدر برایش مهم است که محصول خوب و باکیفیت به دست مردم بدهد! همان موقع موهای جواد از شنیدن این حرف‌ها سیخ شده بود. بنظرش این فکرها خیالبافی محض بود. خیالات قشنگی که وقتی می‌خواستی عملی‌شان کنی، می‌فهمیدی چقدر سخت یا ناممکن‌اند. آخر یکی نبود به این سمانه بگوید در این روستای به این بزرگی با این همه باغ چرا تا به حال کسی به فکر این جور کارها نیفتاده؟ چرا درست باید خودشان، با آن دست تنگ و اوضاع خراب این کار را شروع می‌کردند؟ انگار سمانه خانوم یادش رفته بود که به خاطر همین بی‌پولی مجبور شده درسش را نصفه ول کند و برگردد به روستا. این فکرها بود که باعث شد جواد از اول شروع کند به مخالفت، و در حالی که پدر و مادر و حتی بقیه بچه‌ها ـ دو خواهر و یک برادرشان ـ از شنیدن این فکرها ذوق کرده بودند، جواد فقط و فقط آیه یأس بخواند. وقتی هم دید کسی به حرفش گوش نمی‌کند، به این نتیجه قطعی رسید که عاقل خانواده فقط خودش است و خودش. با اینکه شانزده سال بیشتر نداشت ولی می‌دید که هیچ‌کس مثل خودش این‌طور منطقی به ماجرا نگاه نمی‌کند. ولی چون بزرگترین پسر خانواده بود مجبور بود خواهرش را همراهی کند. با این حال به هر دری می‌زد تا از زیر بار این مسئولیت شانه خالی کند. برای همین فکر کرد به ناصر خبر بدهد. ناصر، نامزد سمانه بود و قرار بود درسش که تمام شد عروسی کنند. حالا که تابستان بود برگشته بود تا در کارهای باغ به پدرش کمک کند. با این که یک سالی تا عروسی‌شان مانده بود ولی شاید اگر می‌دید سمانه به جای آماده شدن برای عروسی و تدارک جهیزیه و یاد گرفتن آشپزی، دنبال راه انداختن کارگاه است خوشش نمی‌آمد و کاری می‌کرد. فکر بدی نبود. زنگ زد به ناصر و بعد از یک احوالپرسی سرسری، حرف را کشاند به سمانه و بعد همه چیز را تعریف کرد. از پشت تلفن که معلوم نبود ناصر چه نظری دارد، ولی وقتی گفت که عصر به آن‌جا سر می‌زند، جواد حدس زد که موفق شده و به خودش تبریک گفت.
عصر، سر و کله ناصر پیدا شد. پدر و مادر خانه نبودند و سمانه و جواد باید به تنهایی از او پذیرایی می‌کردند. ناصر ماشینش را ـ که تازه خریده بود ـ پارک کرد و پیاده شد. قیافه‌اش جور خاصی درهم بود، طوری که جواد یک لحظه پشیمان شد که به او خبر داده و فکر کرد نکند به خاطر این کار بچه‌گانه آینده خواهرش را خراب کرده باشد. ولی بعد با خودش گفت خب که چه، بالأخره که خودش می‌فهمید. ولی باز خدا خدا می‌کرد ماجرا ختم به خیر شود. وقتی نشستند، سمانه با چای و میوه و یک کاسه از آشی که برای ناهار پخته بود، سررسید.
تا نشست ناصر گفت:«سمانه! جواد چی می‌گه؟»
سمانه گفت:«چی می‌گه؟» و به جواد نگاه کرد.
ناصر گفت:«می‌گه هفته پیش رفته بودین شهر.»
سمانه گفت:«آره، یه کاری پیش اومد، باید می‌رفتیم.»
ناصر زل‌زل نگاه می‌کرد:«چه کاری؟»
سمانه به چای اشاره کرد:« قضیه‌ش مفصله، اول چایی‌تو بخور.»
ناصر همان‌جور جدی:«چایی نمی‌خوام.»
و کاسه آش را کشید جلویش:«باید به من می‌گفتی. مگه من نگفتم جایی خواستی بری به من بگو ببرمت؟»
سمانه گفت:«من که گفتم، آقام اجازه نمی‌ده.»
ناصر با دهان پر:«من که نگفتم دوتایی، با این می‌ریم!»
منظورش از این، جواد بود.
سمانه با ملایمت گفت:«آخه زحمتت می‌شه.»
ناصر همان‌جور شاکی جواب داد:«چه زحمتی، مگه من مردم که تو با مینی‌بوس این‌ور و اون‌ور بری و دود ماشین بخوری. از این به بعد کار داشتی فقط یه اشاره.»
سمانه سرش را تکان داد:«چشم»
ـ چشمت بی‌بلا، حالا بگو ببینم این کاری که دارین راه می‌اندازین چی هست؟
سمانه شروع کرد به تعریف کردن و همه چیز را کامل و با جزئیات گفت. ناصر با دقت گوش می‌داد و خودش هم نظراتی می‌داد. کم‌کم بدخلقی‌اش هم از بین رفت. دست آخر یک آفرین به این فکر تازه سمانه و یک آفرین دیگر به دستپختش گفت و قول داد هر کاری که از دستش بربیاید انجام بدهد. جواد را بگو، مانده بود که اصلا چطور از اول به سرش زده که باخبر شدن ناصر می‌تواند کمکی بکند. ناسلامتی ناصر هم دست کمی از سمانه نداشت و سرش درد می‌کرد برای این جور کارها. بالأخره خدا خوب در و تخته را با هم جور کرده بود.
اما اضافه شدن ناصر به ماجرا این منفعت را برای جواد به همراه داشت که از مینی‌بوس سواری و پیاده‌روی‌های طولانی خلاص شد و دیگر تنها کاری که باید می‌کرد این بود که بنشیند و وقت بگذراند. مثل همین حالا که زیادی منتظر مانده و حوصله‌اش سر رفته بود.
************
کمی بعد گرفتاری‌های جواد تمام شد و توانست از بقیه تابستان لذت ببرد. گاهی سمانه از او هم کمک می‌گرفت ولی بیشتر کارها را به تنهایی یا با کمک خواهرها و ناصر انجام می‌داد. جواد دورادور می‌دید که آن‌ها زیرزمین را تمیز کردند و دستگاه‌ها را خریدند و کار را شروع کردند. بعد از آن فقط میوه بود که جعبه جعبه می‌آمد، شسته و خرد می‌شد و بعد چیده می‌شد روی سینی‌های دستگاه تا خشک شود. و بعد بسته‌بندی. کار پرزحمتی بود، ولی وقتی اولین درآمد کارگاه به دستشان رسید معلوم شد که زحماتشان بی‌فایده هم نبوده. درآمد کارگاه آن قدری بود که سمانه به فکر مجهز کردن کارگاه بیفتد. چون علاوه بر اینکه می‌خواست کارشان سبک‌تر شود، به فکر این هم بود که خواهرانش بعدها بدون او بتوانند به کار ادامه دهند. و اما جواد، سمانه برای جواد هم فکرهایی داشت.
یک روز صدایش زد و گفت که اگر او هم بخواهد می‌تواند نیمه‌وقت در کارگاه کار کند و حقوق بگیرد. جواد مردد بود. مثل اینکه بدش نمی‌آمد. با این حال گفت:«باید ببینم.»
سمانه گفت:«باشه، فکراتو بکن بعد جواب بده، به هرحال توی این مدت خیلی به من کمک کردی. برای همین از ناصر خواستم که هر وقت رفت شهر اینو برات بگیره.»
و کیسه‌ای را که در دست داشت به جواد داد. خیلی پیش نمی‌آمد که جواد هدیه بگیرد، برای همین نمی‌دانست چه بگوید. کیسه را گرفت و داخل آن را نگاه کرد. جعبه‌ای داخل آن بود. جعبه کادو نشده بود برای همین جواد فوری فهمید که هدیه‌اش چیست:«گوشی!»
سمانه گفت:«البته باید قول بدی که درس‌هاتم بخونی.»
جواد در حالی که با خوشحالی جعبه را باز می‌کرد جواب داد:«باشه آبجی، هم درس، هم گوشی، هم کار!»