همه یک نام را بر زبان دارند...
ماه‌منیر داستانپور
نگاهی به خورشید که داشت وسط آسمان می‌سوخت کرد و با خودش گفت این‌جا که وضع به این منوال باشد، خدا به داد گرمای بی‌امان مکه برسد. لابد در سرزمین عربستان حاجی‌ها دارند زیر آفتاب عین گندم، برشته می‌شوند. «خدایا آن‌ها را به تو سپردم» زیر لب زمزمه کرد. دلش عین سیر و سرکه می‌جوشید از همان سر صبحی که با هادی خان حرف زده بود؛ انگار لباس‌های یک رختشوی خانه را در دلش می‌شستند، از بس که اضطراب داشت. نمی‌دانست چرا امروز صبح خداحافظی پیرمرد یک طور دیگر بود؟! انگار می‌خواست برای ابد برود.
مثل مرغ سرکنده دور اتاق می‌چرخید و منتظر بود آن تلفن لعنتی که عین کتاب دعا گرفته بود دستش، زنگ بزند و هادی خان فقط یک سلام بکند که دل سیده خانم آرام شود.
نظری به عکس حمید که با آن لبخند ملیحش روی طاقچه جا خوش کرده بود انداخت. با خودش گفت «پسرک بی‌خیال! نه انگار که من این همه وحشت‌زده‌ام و تو این طوری داری می‌خندی! حداقل حالا که پیش خدا پارتی داری یک دعایی هم برای ما بکن. به خدا بگو مونس درب و داغان مرا سالم به خانه برگرداند.«
تشنگی عجیبی را در گلویش حس می‌کرد و نمی‌دانست چرا فکر می‌کند همین الان هادی خان هم در حسرت یک قطره آب می‌سوزد. از تلویزیون و این جور چیزها که باعث می‌شد حواس مرد خانه‌اش پرت یکی دیگر غیر از او شود، زیاد خوشش نمی‌آمد. ولی وقت اخبار بود و بد نبود به بهانه خبردار شدن از قال و مقال این سیاست‌مدارهای این گوشه و آن گوشه دنیا کمی حواسش را از استرس بی‌دلیلش پرت کند.
خانم خوش صحبت و جدی اخبارگو یک چیزی گفت که چندبار با خودش تکرار کرد تا درست و حسابی دو‌هزاریش بیوفتد. از گرفتار شدن و بدتر از آن کشته شدن تعداد زیادی از حاجیان ایرانی و چند کشور دیگر سخن می‌گفت که در منا و در اوج گرمای عربستان اسیر شده و مثل سیدالشهدا در تشنگی جان سپرده بودند. زن می‌گفت «هر لحظه تعداد شهدا بیشتر می‌شود و هنوز آمار مشخصی از آن‌ها در دست نیست.»
دو سه بار پلک زد. چه می‌شنید؟ منا؟ تشنگی؟ شهادت؟ حاجیان ایرانی؟ یعنی چه؟ مگر این امکان دارد؟ خودش صبح صدای مهربان هادی خان را شنیده بود. حالا گیریم که یک چیزی در کلام مرد بود که ته دلش را خالی کرده بود. دلیل که نمی‌شد جزء کشته شدگان باشد.
اسامی یکی پس از دیگری حین اخبار زیرنویس می‌شد. «خدایا اسم مرد خانه‌ام در لیست نباشد. من دیگر غیر از او کسی را در این دنیای درندشت ندارم.» این‌ها حرف‌هایی بود که ضمن خواندن نام شهدا، داشت با خود می‌گفت و گریه می‌کرد.
یک‌دفعه نامی درست مثل پتک خورد روی سرش و از رؤیا بیرونش آورد. این‌که نام و فامیل هادی خان بود. همان نام خوش آهنگ. همان که وقتی زمان اعزام به جبهه اعلام شد؛ کلی قربان صدقه حمید رفت با این فامیل قشنگش و روزی که بر روی سنگ مزار پسرش در قطعه شهدا دید بار دیگر دلش برای عزیزکرده‌اش ضعف رفت.
حالا این‌ها چطور داشتند اسم و فامیل هادی خان را آن‌قدر بی‌احساس زیرنویس می‌کردند و می‌گفتند از تشنگی جان داده؟ مگر عاشوراست یا شمر دوباره زنده شده که عده‌ای با لب تشنه وسط بیابان جان بدهند؟ اصلا مگر مردش را به امیر الحاج نسپرده بود؟ مگر قرار نبود همین‌طور که سالم رفته، تندرست برگردد؟
یک لحظه حس کرد مثل بچگی‌هایش که نزدیک بود در حوضِ خانه خانم جان غرق شود؛ نفس کم آورده. هر چقدر بیشتر دهانش را باز می‌کرد تا هوا وارد ریه‌هایش شود، بیشتر خفقان می‌گرفت.
افکار مثل فریم‌های یک فیلم سینمایی با سرعت از مغزش می‌گذشتند. این‌که تنها فرزندش را فرستاده بود برای یاری امام زمان؛ این‌که این همه سال شکایتی نکرده بود از نبود پسرش به خاطر او؛ این‌که هادی خان را سپرده بود به خودش؛ این‌که قول داده بود هیچ وقت زبان به گله باز نکند به خاطر او. یک اسم از ذهنش رد شد؛ مهدی جان!
نفس؛ یکی دیگر و باز هم. اکسیژن ریه‌هایش را پر کرده و تاری دیدش در کمتر از ثانیه از بین رفت. نشست روی صندلی محبوب همسرش و چشم دوخت به تصویر خندان حمید که از روی طاقچه با او حرف می‌زد. شاید می‌گفت «شرمنده سیده خانم که همیشه زحمت ما برای شماست.» مثل آن زمان‌ها که سرش را می‌گذاشت روی دامن مادر و می‌گفت: «این خانه یک زن دارد، دو مرد. همه گرفتاری‌ها و زحمت‌های ما برای شماست. ببخش مادر که انقدر تنهایی.» و سیده خانم جواب می‌داد: «تنها نیستم. یک امامی دارم که هر وقت اسمش را می‌آورم، هم قدرت دست‌هایم زیاد می‌شود هم دلم قرص.»
یاد خداحافظی سرِ صبحی هادی خان افتاد. پیرمرد انگار به دلش الهام شده بود که این نوبه، نوبت آخر است که می‌تواند با سیده خانم اختلاط کند. گفته بود سپردمت به صاحب زمان.
دانه درشت اشک از گوشه چشمش غلطید و افتاد روی لبش. قطره درشت اشک آمده بود پای بوسی نامی که داشت بر زبانش جاری می‌شد. دوباره گفت یا صاحب الزمان ادرکنی.
دلش آرام شد. آن‌قدر که حتی گریه و زاری همسایه‌ها که تا چند روز بعد هی می‌آمدند و می‌رفتند هم نتوانست آرامشش را بر هم بزند.
وقتی جسم هادی خان برگشت؛ رفت نشست بالای سرش. دستی کشید به صورت مردش. گفت: «خودمانیم مرد؛ هزار ماشاالله عین جوانی‌ات شده‌ای‌ها! همه می‌گویند تشنه رفتی ولی این شکل و شمائلی که من می‌بینم؛ اگر هنوز از دست ساقی کوثر آب ننوشیده باشد. حداقل شربت عسل از دست حور العین چشیده.» آهی سوزناک کشید و نگاه خریدارانه‌ای به مسافرِ از مکه برگشته‌اش کرد. «شاید هم تشنگی‌ات را با دیدن صاحبمان از یاد برده‌ای.»
مریم، زن جوانِ همسایه که سیده خانم را تا کنار شوهرش همراهی کرده بود؛ صورت خیس از اشکش را پاک و مثل پیرزن آقا را صدا کرد.
خیلی وقت بود از او کمک می‌خواست و هنوز جوابی نگرفته بود. حتی گاهی اوقات هم خسته می‌شد و سرش فریاد می‌زد که «مگر تو امام و صاحب اختیار ما نیستی؟ مگر تقدیر ما به دست تو امضا نمی‌شود؟ پس این چه پیشانی نوشتی است که برای من رقم زده‌ای؟»
هفت سالی می‌شد که رفته بود خانه بخت. شوهرش مرد مهربانی بود و شرایط مالی خیلی خوبی هم داشت. آن‌قدر که محال بود آب در دل همسرش تکان بخورد. اما از قضا همین مال و دارایی شده بود برای مریم یک تهدید بزرگ.
هر چه پول و مال و منالش زیادتر می‌شد؛ آه و افغانش هم بالا می‌رفت که «بدون وارث این همه پول به چه دردم می‌خورد؟ اگر کسی نباشد این پول‌ها را به او بسپرم، بعد از مرگم مجبور می‌شوم همه را بدهم به بچه خواهر و برادر.»
از همان سال اول که خبری از بچه نشد، مادرشوهرش شروع کرد به دخالت. سال دوم تبدیل شد به موش دواندن و سال سوم و چهارم دیگر تمام ایل و تبار شوهرش شروع کردند به پچ پچ کردن که «نصرالله بی‌خود این اجاق کور را در خانه‌اش نگه می‌دارد. بهتر است برود سراغ یکی که یک قشون برایش پسر به دنیا آورده و اسم و رسم اجدادی‌اش را حفظ کند.»
چند تایی هم برایش پیدا کرده بودند. اما نصرالله با همه آرزویی که برای بچه داشت، به قولی که روز عقد به پدر مریم داده، پایبند بود. آقاجان گفته بود «این دختر را به یتیمی بزرگ کرده‌ام. هر وقت خواستی اشکش را در بیاوری بدان اشک یتیم دودمانت را می‌سوزاند.» و او قول داده بود نگذارد حتی یک قطره اشک از چشم مریم پایین بیاید.
گرچه گاهی وقت‌ها بد‌عنق و یک دنده می‌شد. گرچه گاهی بی‌سر و صدایی خانه را بهانه می‌کرد برای کج‌خلقی. گرچه بعضی وقت‌ها می‌گفت: «کاش دور سفره ما هم چند تا بچه ریز و درشت نشسته بودند» و با آه سوزناکی، شام را خورده و نخورده به سیگار کشیدن مشغول می‌شد.
اما با تمام این احوال مریم خیالش راحت بود که فکر زن گرفتن یا طلاق دادن مریم محال است به ذهنش خطور کند. همه می‌گفتند نصرالله لوتی و با مرام است و از طرفی سرش به سجاده. پس ممکن نبود به وز وز مگس‌‌های خانه خراب کن فامیل گوش کرده و زندگی مریم را سیاه کند.
ولی هنوز هم یک چیزی ته دلش قرص نبود. نشسته بود توی ایوان و به حال و هوای گربه بامزه‌ای که مدتی بود در انباریشان خانه کرده بود، نگاه می‌کرد.
مادر بیچاره بچه‌هایش را یکی بعد از دیگری به دندان گرفته و به خانه بر می‌گرداند. صدای مداحی از خانه بغل دست به گوش می‌رسید. امسال اولین مجلسی بود که هادی خان، پیرمرد شهید همسایه در آن شرکت نمی‌کرد و سیده خانم مجبور بود تنها برگزارش کند.
نصرالله هم رفته بود سینه‌زنی. می‌دانست چقدر دلش می‌خواهد روزی با پسرهایش به این جور مجالس برود. اسم آشنا و دلنشینی به گوشش خورد. نامی‌که با شنیدنش ناخودآگاه گریه می‌کرد. انگار اسم یک پدر خیلی خیلی قوی را شنیده باشد. یا یک دکتر بسیار خوب که آدم امیدوار است با یک نسخه او کلهم اجمعین امراضش مداوا شود.
اسمش را زیرلب بارها و بارها تکرار کرد «یا صاحب الزمان، الغوث و الامان». باز نگاهی به گربه‌های انباری که داشتند به خانه برمی‌گشتند کرد و دلش شکست. چشمش را دوخت به آسمان شب. «خدایا به همه فرزند می‌دهی. فرقی ندارد انسان باشد یا حیوان. به حق پسر نرجس خاتون، به من هم فرزندان سالم و صالحی عطا کن.»
آن شب آقا نصرالله از هیئت سیده خانم یک ظرف غذای نذری آورد و این شد تنها غذایی که تا سه روز بعد از گلوی مریم پایین رفت. هر چیزی که می‌پخت یا می‌خورد؛ دلش را آشوب می‌کرد. فکر می‌کرد شاید یک چیزی مسمومش کرده باشد؛ اما هیچ غذای نابابی هم نخورده بود.
شوهرش گفت باید دست از خود‌درمانی برداری و بروی دکتر. ولی صبح تا آمد چادر چاقچور کند که با هم بروند بیمارستان؛ شاگرد حجره زنگ زد و همسرش مجبور شد برود بازار. ولی از او خواست که دکتر رفتن را پشت گوش نیندازد.
فکر می‌کرد شاید یک هوایی به سرش بخورد، حالش بهتر شود. پس به همین بهانه راهی خیابان و بعدا مطب پزشک شد. خانم دکتر یک سری سؤال پرسید و معاینه‌اش کرد. بعد یکراست فرستادش برای آزمایش. ترسیده بود نکند درد لاعلاجی گرفته باشد. بعید هم نبود با وجود این همه غصه که این چند ساله نوش جان کرده بود.
با داروهای دکتر یک مقداری حالش بهتر شد ولی به کل مشکل رفع نشد. گرچه هنوز از دچار شدن به بیماری لاعلاج وحشت داشت و دلش نمی‌خواست جواب آزمایشش را بگیرد ولی رفت آزمایشگاه و با شنیدن کلمه «مبارکه» از مسئول مربوطه، چیزی نفهمید. لابد منظورش این بود که مبارک است مریض نیستی.
راه افتاد رفت مطب دکتر و یک‌بار دیگر کلمه مبارکه را شنید. گیج شده بود. پرسید: «خانم دکتر چی مبارکه؟« اما جواب دکتر غیر از قفل فکرش، راه اشک‌هایش را هم باز کرد.
بالأخره داشت می‌آمد. مولودی که این همه سال منتظرش بود. نمی‌دانست اول خبر را به کی بدهد؟! به مادرشوهرش که دائم به او زخم زبان می‌زد!؟ به عمه خانم که برای همسرش دختر جوان و خوش‌بنیه‌ای را نشان کرده بود یا به خود آقا نصرالله؟
نه، یکی بود که از همه این‌ها مهم‌تر بود و تشکر از او لازم و واجب. رفت توی شیرینی فروشی. یک جعبه شیرینی خامه‌ای خرید و یکراست برد مسجد محل. همه را سپرد دست متولی مسجد که به نام آقا امام زمان بین مردم پخش کند.
بعد خودش به نور خوش رنگی که از بین ابرها تابیده و شهر را روشن کرده بود نگاه کرد. « ممنون خدا؛ ممنون امام مهربانم که حواستان به اشک‌هایم بود. خدا شما را برای ما حفظ کند و در فرجتان تعجیل.»
صدای زن حدودا چهل و چند ساله‌ای را از کنار پیاده رو شنید. می‌گفت «به خاطر خدا به من کمک کن.« برگشت صورت زن را نگاه کرد. نه معتاد بود نه چهره‌اش شبیه کلاش‌هایی بود که قصد گوش‌بری دارند. یک چیزی توی نگاهش آدم را خجالت زده می‌کرد.
مقابلش نشست. کیفش را باز کرد و گرفت جلوی زن. «خانم هر چقدر که می‌خواهی بردار». اشک شرمساری، مظلوم و بی‌صدا از گوشه چشم زن پایین آمد. «من گدا نیستم عزیزم.» مریم باز هم خجالت کشید. زن شال‌های دست بافتش را جلو برد و از مریم خواست چیزی از او بخرد.
دلش می‌خواست زن هم با آن چهره معصومش امروز شاد باشد. کل شال‌ها را خرید. هم قشنگ بودند؛ هم گرم. با لبخند از زن دور شد و یک جمله شنید. «الهی صاحب الزمان دستت را بگیرد».
صنم، هیچ‌وقت خیال نمی‌کرد کارش برسد به دست‌فروشی؛ آن هم در گوشه پیاده‌رو و خیابان. اما بعد از این‌که شوهرش از داربست افتاد و علیل شد؛ مجبور شد یک تنه جور او و سه بچه کم سن و سالش را بکشد. مدتی هم رفت یک شرکت خدماتی و شد زمین پاک کن. می‌رفت خانه مردم، پله‌ها و شیشه‌های آپارتمان‌ها را تمیز می‌کرد. گاهی هم اگر شانس می‌آورد می‌رفت برای عید و خانه تکانی یا اسباب‌کشی خانه کسی و پول بیشتری گیرش می‌آمد.
اما یک‌بار یکی از صاحب خانه‌ها بدجور نگاهش کرد و این مال زمانی بود که صنم هنوز جوان بود و چهره زیبایی داشت. همین هم شد که یک کشیده آبدار صاحب خانه را مهمان کرد و این باعث شد کارش را از دست بدهد.
با خودش گفت: «به جهنم. شرافتم از پول با ارزش تر است» و چشم اشک‌آلودش را دوخت به آسمان که «آقا نخواستم جلوی شما شرمنده باشم.» بعد از آن هزارتا کار عوض کرد. بیشتری‌هایش سنگین و سخت بود تا آسان. کم‌کم کمردرد کلافه‌اش می‌کرد. اما دخترهایش بزرگ شده بودند و وقت شوهرشان بود. پسرش هم باید می‌رفت دانشگاه و می‌بایست خرج درسش را بدهد. پس شیفت کاریش شد چند برابر. بچه‌ها خیال می‌کردند مادرشان رفته خانه پیرزن پولداری و گرچه زیاد کار می‌کند اما جای راحتی هم دارد. دیگر نمی‌دانستند از خانه اعیان‌نشین خبری نبوده و او مسافر پیاده‌روهای تهران است.
از خستگی سرش گیج می‌رفت و نمی‌توانست روی پاهایش بایستد. باز خدا را شکر می‌کرد که زن جوان از روی خیرخواهی کل شال‌هایش را خرید. خیلی دلش هوای جمکران را کرده بود. داشت می‌رفت سمت مسجد که نمازش را بخواند و رفته رفته راهی خانه شود که سرش گیج رفت و نقش زمین شد.
نمی‌دانست کی!؟ ولی یک نفر کمک کرده بود که بیاید داخل مسجد و یک لیوان شربت قند مهمانش کرده بود. چشم‌هایش را باز کرد. گرچه هنوز کمی چشمش تار بود ولی می‌توانست روحانی سیدی که مقابلش ایستاده را، تشخیص دهد.
صداها کمی برایش نامفهوم بودند ولی متوجه شد که سید به آن زنی که شانه‌های صنم را ماساژ می‌داد؛ گفت «از این به بعد این بنده خدا مورد حمایت ماست. خیال می‌کنیم دختر نداشته خودمان است. تصادفا نامه‌ای که برای آقا نوشته بود را خواندم. حاج خانم آماده باش که باید دو دختر شوهر دهیم و پسرمان را بفرستیم دانشگاه.»
زیرلب زمزمه کرد یا صاحب الزمان الغوث و الامان.