فقط یک خواهر می‌تواند...
ندا آقابیگی
ساعت چهار بعدازظهر روز پنجشنبه بود. لیلا، خسته‌وکوفته، بعد از یک هفته کار طاقت‌فرسا از در کارگاه جوراب‌بافی بیرون زد. تازه آن موقع بود که متوجه شد هوا ابری است و دارد باران می‌بارد. چهره دخترک از شادی درخشید و لبخند روی لب‌هایش نشست. کارگاهی که در آن کار می‌کرد، یک زیرزمین بزرگ بود با سقفی کوتاه که هیچ پنجره‌ای نداشت. هوایش همیشه گرفته بود و فضایش آکنده از بوی نا. هیچ نور آفتاب و هوای تازه‌ای به کارگرها نمی‌رسید. چندثانیه‌ای زیر سایبان پاساژ بالای کارگاه ایستاد و آسمان و خیابان را تماشا کرد. نفس‌های عمیق کشید و گردوغبار و الیاف نامرئی نخ‌های جوراب‌بافی کارگاه را از ریه‌هایش پاک کرد. بعد از گوشه پیاده‌رو راه افتاد طرف ایستگاه اتوبوس. باران تند و دانه‌ریز می‌بارید. بیشتر مردم چتر دستشان بود. اما لیلا، بعد از هشت ساعت زندانی بودن در آن زیرزمین، ترجیح می‌داد باران و هوای تازه را روی پوستش احساس کند. رسید به ایستگاه اتوبوس. نشست و کوله‌پشتی‌اش را گذاشت روی پاهایش. موبایلش را از جیب جلوی آن درآورد. فوری رفت توی قسمت ماشین‌حساب و مشغول جمع زدن مزد این هفته‌اش با هفته‌های قبل شد. هفته پربرکتی را پشت سر گذاشته بود. به اندازه صد هزار تومان جوراب پاک کرده بود. روز اولی که می‌خواست توی کارگاه جوراب‌بافی مشغول کار شود، وقتی سرکارگر گفته بود وظیفه او پاک کردن جوراب است، به‌سختی توانسته بود جلوی خنده‌اش را بگیرد. فوری پرسیده بود «مگه جوراب سبزیِ که پاکش کنیم!؟» سرکارگر خنده‌ای کرده و توضیح داده بود این فقط یک اصطلاح است و منظور دقیقش این است که باید جوراب‌های تازه از ماشین جوراب‌بافی بیرون آمده را با دقت بررسی کند و نخ‌های اضافی آن را بچیند. برای هر جین جورابی که پاک می‌کرد هزار تومان دستمزد می‌گرفت. و این هفته توانسته بود صد جین جوراب پاک کند. توی ماشین‌حساب گوشی‌اش نهصد و دوازده هزار تومان را با صد هزار تومان جمع زد. با دیدن عدد یک‌میلیون و دوازده هزار تومان قند توی دلش آب شد. هنوز دو هفته دیگر تا آخر ماه مانده بود و اگر آن دو هفته را هم به همین خوبی کار می‌کرد، یک‌میلیون و دویست هزار تومانی که برای خرید گوشی هوشمند لازم داشت، جور می‌شد. نفس عمیقی کشید و به موبایل کهنه‌اش لبخند زد و زیر لب گفت: «همین روزا بازنشسته‌ات می‌کنم.» موبایلش، یک گوشی ساده بود که به غیر از صحبت کردن و پیامک زدن، هیچ کار دیگری نمی‌شد با آن کرد. نه دوربین داشت، نه سیم‌کارت نسل جدید می‌خورد. نه می‌شد اپلیکیشنی روی آن نصب کرد و نه اصلا به اینترنت متصل می‌شد. از همه فنّاوری‌های روز دنیا فقط از نعمت چراغ‌قوه برخوردار بود! هفت هشت سالی بود که داشت با آن سر می‌کرد. مدت‌ها سعی کرد با پس‌انداز پول‌توجیبی‌اش، برای خودش یک گوشی بخرد. اما عملا چنین چیزی غیرممکن بود. پدرش هم تحت هیچ شرایطی حاضر نمی‌شد یک‌میلیون تومان پول برای گوشی به او بدهد. آدم خسیس و دست به گردنی نبود. اما این روزها به خاطر نزدیک بودن عروسی لادن، خواهر بزرگ‌ترش، دست پدر کمی تنگ بود. همین دو سه هفته پیش دو و نیم میلیون تومان داده بود برای لادن ماشین لباسشویی و قالی خریده بود. البته علاوه بر جهیزیه لادن مشکل دیگری هم وجود داشت. پدرش اساسا با گوشی‌های هوشمند مخالف بود. می‌گفت این گوشی‌ها شده آفت و بلای جان و زندگی جوان‌ها. همه‌شان یا دارند از زندگی خصوصی‌شان عکس می‌گیرند و می‌گذارند توی اینترنت جلوی چشم غریبه‌ها، یا دارند توی تلگرام و واتساپ و چه و چه با جوان‌های علافی مثل خودشان وراجی می‌کنند! هر چه لیلا قسم می‌خورد که گوشی را برای کارهای مهم‌تری مثل عضو شدن در کتابخانه‌های الکترونیکی یا تماشای فیلم‌های خوب یا نصب اپلیکیشن‌های آموزشی می‌خواهد، پدرش زیر بار نمی‌رفت. خیلی که اصرار می‌کرد و دلیل و برهان می‌آورد، در جوابش می‌گفت اگر گوشی هوشمند می‌خواهد، خودش باید پول آن را جور کند. توی خانواده‌شان، فقط دو برادر متاهل‌اش گوشی هوشمند داشتند. لادن هم که اصلا توی این حال و هوا نبود. سرش به خیاطی‌اش گرم بود. و همه هوش و حواسش پیش نامزدش. تمام پولی که از راه خیاطی درمی‌آورد را صرف تکمیل جهیزیه‌اش می‌کرد و چشم‌به‌راه بهار بود تا زودتر عروسی کند و برود سر خانه زندگی‌اش. نزدیک یک سال بود که برای تهیه پول گوشی هوشمند توی کارگاه جوراب‌بافی مشغول به کار شده بود. پدر و مادرش خیلی به کار کردنش راضی نبودند. اما مانعش هم نشدند. کارگاه جوراب‌بافی جای بدی نبود. محیطش کاملا زنانه بود و کارگران خوب و زحمت کشی داشت. اغلبشان زن‌های جاافتاده سرپرست خانوار بودند. تنها عیب کارگاه، مکانش بود. تابستان‌ها از حرارت و گرما له‌له می‌زدند و حالا هم که زمستان بود سرما و رطوبت دمارشان را در آورده بود. صاحب کارگاه پیرمرد بدعنقی بود که ماهی یک‌بار هم آنجا پیدایش نمی‌شد. لیلا تا آن روز فقط دو سه بار او را دیده بود. آن چند بار هم که آمد، وقتی کارگرهای قدیمی از وضع و اوضاع نابسامان کارگاه شکایت کردند، بی‌خیال شانه بالا انداخت و گفت هر کس ناراحت است می‌تواند برود! دختر جوان برای روزی که پول خرید گوشی جور شود لحظه‌شماری می‌کرد. دلش می‌خواست برای همیشه از آن کارگاه جهنمی بیرون بیاید. اتوبوس آمد. لیلا سوار شد. توی موبایلش نوشت: «پولم تا آخر ماه جور میشه. لطف می‌کنی توی اینترنت جستجو کنی ببینی اون گوشی‌ای که بهم پیشنهاد کرده بودی، قیمتش هنوز یک‌میلیون و دویست هست یا نه؟» پیامک را برای فرهاد برادر بزرگ‌ترش فرستاد. طولی نکشید صدای زنگ موبایلش بلند شد. فرهاد بود. لیلا فوری جواب داد.
ـ الو سلام!
ـ سلام، خوبی آبجی؟
ـ خوبم ممنون. شما خوبی؟
ـ قربونت. کجایی؟
ـ توی اتوبوس. دارم میرم خونه.
ـ عه؟ آهان! خسته نباشی. میگم تو از حال و روز فرید خبر نداری؟
فرید برادر دومش بود. لیلا مکثی کرد و پرسید:
ـ فرید!؟ نه! باز چیکار کرده؟
فرهاد بی‌توجه به سوالش دوباره پرسید:
ـ یعنی تازگیا زنگ نزده به بابا، پول بخواد؟
لیلا آه کشید. بی‌اختیار سر تکان داد.
ـ نه... دوباره اخراج شده؟
صدای پوزخند فرهاد را شنید.
ـ اخراج که شده هیچ، با صاحب‌کارش هم دعوا کرده، زده شیشه رستورانش رو شکسته! جلوی چشم مشتریا صندلی پرت کرده توی دیوار شیشه‌ای رستوران. کل شیشه پودر شده! صبح اونجا بودم. شیشه نریخته پایین. اما دیگه به درد نمی‌خوره. صاحب‌کارش هم رفته کلانتری شکایت کرده، مأمور برده در خونه، فرید رو بازداشت کردن. آقا فرید از دیروز عصر توی بازداشتگاه کلانتریِ.
نفس لیلا بی‌اختیار بند آمد.
ـ وای...خاک‌برسرم! جدی میگی؟!
ـ بله متأسفانه. صاحب مغازه گفته اگه خسارت شیشه رو بدین، شکایتم رو پس می‌گیرم. دو میلیون هم خسارتش میشه.
ـ دو میلیون واسه یه شیشه!؟ چه خبره آخه؟
ـ شیشه دوجداره بوده. اندازه‌اش هم چهار متر در دو متر. خیلی بزرگِ.
لیلا نفسش را تند بیرون داد.
ـ حالا می‌خوای چیکار کنی؟
ـ راستش نمی‌دونم. همین یه ساعت پیش داشتم با زنش حرف می‌زدم. می‌گفت تقصیر شماهاس که فرید این‌قدر بی مسئولیت و بی‌فکر شده و هر کاری دلش می‌خواد انجام میده...
لیلا پرید میان حرف برادرش.
ـ وااا! به ما چه ربطی داره؟!
ـ می‌گفت فرید خیالش راحتِ که هر گندی بزنه، خانواده‌اش ازش حمایت می‌کنن. هر بار که دعوا راه انداخته و اخراجش کردن، پشتش رو گرفتین، هر وقت پول خواسته راحت بهش دادین. هیچ‌وقت هم بهش نگفتین پولمون رو پس بده. اونم خیالش راحت شده که خانواده‌اش به‌هرحال ازش حمایت می‌کنن. خلاصه که حسابی دلخور بود. از دیشب که فرید رو بردن، اونم رفته خونه باباش‌اینا. البته به اونا نگفته چه اتفاقی افتاده. اما به من گفت می‌خواد زنگ برنه خونه بابااینا، شکایت فرید رو بکنه و بهشون بگه می‌خواد از فرید طلاق بگیره.
ته دل لیلا خالی شد.
ـ طلاق؟! یا خدا... بچه‌شون چی میشه پس؟ مامان بشنوه دق میکنه.
ـ منم از همین نگرانم. حالا نظر تو چیه آبجی؟ با حرفای زن‌داداش موافقی؟
لیلا لب‌هایش را به هم فشار داد و عمیق نفس کشید.
ـ چی بگم والله... همچین بیراه هم نمیگه. از طرفی هم خب فرید برادرمِ، دلم براش می‌سوزه. نمی‌تونم بی‌خیالش بشم.
صدای آه فرهاد را از پشت تلفن شنید.
ـ دقیقا مث من. می‌دونی چیه آبجی؟ نظر من اینه که بذاریم کارش به دادگاه بکشه و قاضی بگه تا جور کردن پول باید بره زندان تا حساب کار بیاد دستش...
لیلا باز پرید میان حرف برادرش.
ـ خب براش سوءسابقه میشه! دیگه هیچ جا بهش کار نمیدن. این چه حرفیِ آخه!؟
ـ فرید اصلا دنبال کار میره خواهر من؟! مگه بابا مغازه دودهنه به اون خوبی نداره؟ چرا نمیره اونجا مشغول بشه؟ اگه بخواد می‌تونه میوه‌فروشی رو از بابا تحویل بگیره، صبح تا شب کار کنه، نون ببره واسه زن و بچه‌اش. بابا هم که دیگه نزدیک بازنشستگی شه. از خدا می‌خواد مغازه رو تحویل فرید بده.
ـ آره می‌دونم. تا حالا صدبار بهش پیشنهاد داده. اما فرید دنبال کار شیک‌وپیک می‌گرده!
ـ چقدرم که گارسون رستوران بودن شیک‌وپیکِ!
لیلا نفسش را تند بیرون داد. آرام پرسید:
ـ خب... بالأخره چیکار کنیم؟
ـ من امروز از اداره‌مون تقاضای یه وام دومیلیونی کردم اما گفتن ده روز طول میکشه تا پول رو بریزن به حسابم. خودم اونقدرا پس‌انداز ندارم، فوق فوقش یک‌میلیون بتونم جور کنم.
ـ پس به‌هرحال فرید مجبورِ یه مدتی توی بازداشتگاه بمونه؟
ـ این همه وقت توی بازداشتگاه نگهش نمی‌دارن. نهایت شنبه بفرستندش دادگاه، قاضی هم میگه یا رضایت شاکی رو جلب کن یا برو زندان. مگه این که من زنگ بزنم به بابا، جریان رو بهش بگم...
ـ وای نه... مامان و بابا نباید بفهمن. مامان که فوری مریض میشه از غصه. بابا هم با اون وضع قلب و فشارخونش زبونم لال سکته میکنه.
چند لحظه‌ای سکوت شد. لیلا فقط صدای نفس‌های برادرش را می‌شنید. بالأخره فرهاد به حرف آمد.
ـ پس تنها راهی که می‌مونه اینه که زنگ بزنم به بابا، بگم گرفتاری مالی دارم، ازش پول قرض بگیرم. الان اوضاع مالی بابا چطوره؟
لیلا چشم‌هایش را روی‌هم گذاشت.
ـ خراب! این روزا بابا هیچی پول توی دست و بالش نیست. تازه هفته پیش لباسشویی و قالی واسه لادن خریده. فردا پس‌فردا هم می‌خوان برن یخچال و اجاق‌گاز بخرن.
فرهاد نچی کرد و پرسید:
ـ مامان چطور؟ هیچی پس‌انداز نداره؟
ـ داره، ولی بابا اجازه نمیده از حسابش پول برداره!
فرهاد پوفی کرد و به خنده افتاد.
ـ این دیگه چه مدلشِ!؟ پولی که اختیارش دست خودت نباشه به چه درد می‌خوره؟
ـ چه می‌دونم. بابا همیشه به مامان میگه تا من زنده‌ام دست به پس‌اندازت نزن. هر وقت پول خواستی به خودم بگو. میگه هر وقت من مُردم، خودت می‌دونی و پولات. هدفش اینه که دور از جونش اگه یه روزی نبود، مامان پس‌انداز درست‌وحسابی داشته باشه، محتاج ماها نباشه.
صدای خنده فرهاد بلند شد.
ـ باریکلا! چه بابای آینده‌نگری. معلومِ از ماها هم ناامیدِ!
لیلا بی‌اختیار خندید.
ـ از تو و لادن نه. اما از من و فرید خیلی!
فرهاد چیزی نگفت. فقط خندید.
ـ پس ناچار همون کاری رو می‌کنیم که زن‌داداش می‌خواد. صبر می‌کنیم تا وام من جور بشه. رضایت صاحب‌کارش رو می‌گیریم. بعد دیگه فرید خرد پول من رو پس میده.
لیلا فوری گفت:
ـ پس نمیده!
ـ غلط کرده. این دفعه ازش سفته می‌گیرم. پولمو پس نداد، خودم می‌ندازمش زندان.
لیلا آه کشید. تلخ خندید. زیر لب گفت:
ـ خدا حفظت کنه داداش!
ـ خدا تو رو هم حفظ کنه آبجی کوچولو! ببخشید که ناراحتت کردم.
لبخند روی لب‌های لیلا نشست.
ـ نه بابا... خوب شد بهم گفتی.
ـ درباره گوشی هم که گفتی همین امشب توی اینترنت سرچ می‌کنم. شاید حتی مدلای جدیدتر و بهتری بتونم برات پیدا کنم. تا فردا خبرش رو بهت میدم.
لیلا دیگر از دل‌ودماغ افتاده بود. زیر لب چیزی شبیه به ممنون گفت و خداحافظی کرد.
***
لیلا از وقتی رسیده بود خانه کف اتاقش ولو شده بود. نه به صداهای شاد خواهر و شوهرخواهرش که از خرید حلقه برگشته بودند توجه کرد. نه به کل کشیدن‌های مادرش. حتی وقتی صدایش زدند که برود بستنی بخورد، وانمود کرد خواب است! فقط اذان را که گفتند بلند شد نمازش را خواند و بعد دوباره خوابید کف زمین. بیشتر از چند دقیقه بود که بوی برنج دم کشیده و کتلت گوشت توی خانه پیچیده بود. دختر جوان بدجوری گرسنه‌اش بود اما با خبری که فرهاد به او داده بود حوصله غذا خوردن هم نداشت. عاقبت سروصدای به هم خوردن بشقاب و قاشق و چنگال به گوشش رسید. داشتند سفره پهن می‌کردند. صدای لادن را شنید که داشت به مادر می‌گفت:
ـ این‌یکی دخترت مامان جون روی دستت می‌مونه! بس که تنبل و بخور و بخوابِ!
مادرش جواب داد:
ـ بچه‌ام خسته س. صبح تا عصر سر کار بوده. نا نداره از جاش بلند شه!
ـ وا! خب منم هر روز سوزن می‌زنم و با مشتری یکی به دو می‌کنم!
ـ تو بزرگ‌تری، خانوم‌تری، ازدواج کردی، مسئولیت سرت میشه. خواهرت هنوز بچه س! نمی‌بینی همش دنبال گوشی و موبایل و این چیزاس!
لیلا بی اختیار خندید. بالأخره از جا بلند شد و از اتاق بیرون رفت. سفره شام توی هال پهن بود. سلام کرد و پایین سفره کنار خواهرش نشست. لادن گفت:
ـ سلام به روی ماه نشسته‌ات! چرا قیافه‌ات این قدر داغونه؟!
لیلا لبخند زد.
ـ تو چرا این‌قدر کبکت خروس می‌خونه؟
گل از گل لادن شکفت.
ـ عصر با حمید رفتیم حلقه خریدیم. حالا بعد شام نشونت میدم.
ـ به‌به مبارکه. راست‌راستی رفتنی شدی‌ها!
مادر گفت:
ـ ایشالا قسمت تو بشه عزیزم!
لادن گفت:
ـ کدوم خل‌وچلی میاد اینو می‌گیره آخه؟!
پدر فوری گفت:
ـ یکی از همونایی که اومد تو رو گرفت!
همه خندیدند. لادن گفت:
ـ راستی همین امشب بیا اتاقم تا اندازه‌هات رو بگیرم. وگرنه لباست تا هفته دیگه آماده نمیشه.
لیلا سر تکان داد.
ـ مگه هفته دیگه چه خبره؟
لادن دست از خوردن کشید.
ـ وا! حافظه‌ات رو از دست دادی؟! پریروز که بهت گفتم! خانواده حمید می‌خوان شام بیان خونه‌مون. قراره عاقد بیارن که من و حمید عقد رسمی کنیم. این یکی دو ماهی که به عروسی مونده، محرم باشیم.
لیلا ماتش برد. لادن سر تکان داد.
ـ بس که توی اون دخمه جون کندی، پاک خل شدی! یادت رفته جمعه پیش چقدر ژورنال با هم نگاه کردیم واسه مدل لباست؟!
لیلا سر تکان داد.
ـ آهان... آره... مبارکه!
لادن خندید. سرش را برد درِ گوش خواهرش و آرام گفت:
ـ پسردایی حمید هم میاد. همون پسره که بهت گفتم خیلی آقا و با کلاسِ! اخلاقت رو خوب کن تا یه شوهر خوب نصیبت بشه!
لیلا با حواس‌پرتی لبخند زد. رو کرد به مادرش.
ـ پس پنجشنبه هفته دیگه همه فامیل دعوتن خونه ما، آره؟
مادر سر تکان داد.
ـ همه که نه. فقط چند تا بزرگ‌تر.
لادن اضافه کرد:
ـ به اضافه فرهاد و فرید!
لقمه توی دهان لیلا سنگ شد. پدر رو به مادر پرسید:
ـ راستی آخرش زنگ زدی به فرهاد و فرید؟ نذاری آخر کار بهشون بگی!
مادر سر بالا انداخت.
ـ به فرهاد زنگ زدم. اما فرید نه. هر چی شماره خونه‌شون رو گرفتم کسی برنداشت. موبایلش هم خاموش بود. فردا دوباره زنگ می‌زنم.
لیلا خشکش زده بود.
***
جمعه شب، لیلا ایستاده بود پشت پنجره اتاقش و بیرون را نگاه می‌کرد. شهر در سکوت و تاریکی، خوابیده بود. یک ساعت پیش با فرهاد حرف زده بود. فرهاد تماس گرفته بود که بگوید عکس دو تا از جدیدترین مدل‌های یک برند معروف تلفن همراه را به ایمیلش فرستاده تا او ببیند و یکی را انتخاب کند. اما لیلا مسیر حرف را کشانده بود به مهمانی هفته آینده و زندان بودن فرید. فرهاد گفته بود می‌توانند با همدستی زنِ فرید، با یک دروغ مصلحتی غیبت فرید را توجیه کنند. اما دل لیلا راضی نبود. اولا، همه دلخوشی لادن این بود که خواهر و برادرهایش موقع عقد کنارش باشند. ثانیا، نبودن فرید خیلی حرف و حدیث درست می‌کرد. هر دلیلی هم که برای نبودنش می‌آوردند، باز فامیل می‌گفتند چرا عقد را عقب نینداختید تا فرید هم بتواند حضور داشته باشد؟ اصلا چه بسا عقد واقعا عقب می‌افتاد. حتی ممکن بود خانواده داماد دلخور شوند. فرهاد هیچ فکری به نظرش نمی‌رسید اِلا این که حقیقت را به پدرومادر بگویند. لیلا دلش نمی‌خواست دم عقد لادن، کام پدرومادر تلخ شود. از آن گذشته پدر هم آه در بساط نداشت. بعد از آن زنگ زده بود به زن فرید. زن فرید آن قدر عصبانی بود که نمی‌شد هیچ تقاضایی از او کرد. لیلا آرزو می‌کرد می‌توانست از زن برادرش بخواهد تکه‌ای از طلاهایش را بفروشد و خرج آزادی شوهرش کند. اما جرأتش را پیدا نکرد. ساعت از دوازده هم گذشته بود و لیلا دیگر از فکر کردن خسته شده بود. پرده پنجره را کشید و رفت توی رختخواب. هفته سختی در پیش داشت.
***
ساعت یک ربع به هشت صبح، لیلا یک ایستگاه پایین‌تر از کارگاه جوراب‌بافی از اتوبوس پیدا شد. یکراست رفت سراغ دستگاه خودپرداز پشت ایستگاه. یک‌میلیون تومانی را که توی حسابش بود، ریخت به حساب فرهاد. بعد برای فرهاد نوشت: «سلام. من از خریدن گوشی منصرف شدم. یک میلیون تومن ریختم به حسابت. لطفا همین امروز برو فرید رو آزاد کن.» پیامک را ارسال کرد. گوشی را انداخت توی جیب پالتویش و راه