بالا رفتن سن ازدواج و ایجاد افسردگی در میان دختران
زندگی بر مدار اندوه
یاسمین رضوی
یک جمله ساده است اما چندین و چند آسیب و مسئله به دنبال دارد. اگر دختری باشید که سن و سال‌تان از سی گذر کرده و هنوز ازدواج نکرده‌اید، این افکار خواه ناخواه به سراغتان می‌آید. فرقی نمی‌کند که تجردتان خودخواسته و انتخابی باشد یا تحت تأثیر شرایط و جبر! البته تجردهای خودخواسته در ظاهر آسیب‌های روحی کمتری به دنبال دارند چون فرد گمان می‌کند که این انتخاب اوست و با آن راحت است اما برخی آسیب‌های بالا رفتن سن ازدواج و مجرد ماندن، ناگریز است و برای هر دو دسته اتفاق می‌افتد. نتیجه این افکار به دردهای روحی‌ای می‌انجامد که نتیجه این آلام هم افسردگی است.
افسردگی دختران
افسردگی یک مسئله روان‌شناختی بسیار شایع است. آن‌قدر شایع که به آن سرماخوردگی روح می‌گویند. پس هر کسی در هر سن و سالی می‌تواند در معرض این آسیب باشد. 20 تا 40 درصد از زنان دارای افسردگی هستند و در این میان سهم دختران مجرد بیش از زنان خانه‌دار و متأهل است و یکی از پررنگ‌ترین علل افسردگی در میان دختران، بالارفتن سن ازدواج است که تأثیر بسیار سوء بر روی روحیه، انگیزه و امید به زندگی آن‌ها دارد. این که فرد مدام احساس بی‌فایدگی، پذیرفته نشدن، طرد شدن، سربار بودن و نداشتن دلیل برای ادامه زندگی کند، او را در معرض افسردگی قرار می‌دهد.
نمی‌توانم انتخاب کنم
زهرا دختری 33 ساله است که در همین سن و سال هم خواستگاران زیادی دارد، اما هنوز درگیر تردید است. او می‌گوید آن‌قدر بی‌اعتماد، نامطمئن و مردد است که با هر خواستگاری که می‌آید علائم افسردگی در او ظاهر می‌شود. زهرا می‌گوید نمی‌تواند درست انتخاب کند چون بسیار سخت‌گیر شده است. می‌گوید در تمام این سال‌ها آن‌قدر درباره طلاق، خیانت، همسرآزاری شنیده‌ام که کاملا به هر ازدواجی بی‌اعتمادم، مادرم می‌گوید ازدواج هندوانه دربسته است و تا زیر یک سقف نروی خیلی چیزها معلوم نمی‌شود و این جملات مرا بیش از پیش مردد و ترسان می‌کند. با همین تردیدها سال‌های جوانی و مناسب ازدواج را رد کرده‌ام و امروز با وجود خواستگاران زیاد باز هم نمی‌توانم تصمیم درست بگیرم. الان بیش از قبل سخت‌گیر شده‌ام، نمی‌توانم تن به ازدواج با یک مرد مطلقه بدهم، کار و مسائل اقتصادی‌اش برایم مهم است چون با این سن و سال حوصله دربه‌دری و خانه به دوشی ندارم، نمی‌توانم ازدواجی کنم که همه فامیل بگویند: «تا این سن و سال مجرد ماند آخر هم چشم بازار را درآورد» برایم مهم است که... زهرا مهم‌هایش را تا ابد می‌تواند ادامه دهد، چون هنوز هم مردد است و به معیارهای روشنی دست پیدا نکرده که هم با خودش سازگار باشد، هم بر ترسش غلبه کند. او دچار ترس از آینده است که یکی از علل بروز نشانه‌های افسردگی است. با لیستی که زهرا برای همسر آینده‌اش در ذهن ردیف کرده و این تردید و وسواسی که دچارش شده، روز به روز دایره کسانی که می‌توانند مورد ازدواجی مناسب برای او باشند، کم و کمتر می‌شود و او در معرض تجرد قطعی قرار می‌گیرد.
زهرا نیاز به «کمک حرفه‌ای» دارد که باید از سوی مشاور و روان‌شناس متخصص به او رائه شود.
نمی‌دانم باید چه کار کنم
لیلا دانشجوی دکتری یکی از دانشگاه‌های مطرح کشور است. محل دانشگاه و محل زندگی‌اش متفاوت است. لیلا 34 ساله است و سرش را با درس خواندن گرم می‌کند. وقتی که با لیلا صحبت کردم متوجه شدم که او کاملا دچار سردرگمی بود. آن‌قدر سردرگم بود که من حیران ماندم چطور توانسته است تا این مقطع ادامه تحصیل بدهد. او می‌گوید احساس بلاتکلیفی می‌کند. نمی‌داند باید چه کار کند. نه می‌تواند برای زندگی مستقل در شهر محل تحصیلش تصمیم بگیرد، نه می‌تواند با خیال راحت در خانه پدری‌اش ساکن شود. می‌گوید: «هیچ برنامه مشخصی نمی‌توانم برای زندگی بریزم، مثل کسی که قرار است اتفاقی در زندگی‌اش بیفتد که همه برنامه‌هایش را تحت تأثیر قرار می‌دهد و او مدام منتظر این اتفاق است تا قدم‌های بعدی‌اش را بر این اساس تنظیم کند» می‌گوید این بلاتکلیفی حسابی دمغ و افسرده‌ام کرده است، کاش می‌دانستم قرار است ازدواج بکنم یا همیشه مجرد بمانم، تا تکلیفم را بدانم و بر آن اساس برنامه‌ریزی کنم» لیلا می‌گوید گاهی آن‌قدر نیاز دارم از این بلاتکلیفی رها شوم و زندگی‌ام نظم دلخواه را بگیرد که فکر می‌کنم اولین خواستگاری که پا پیش بگذارد را قبول می‌کنم. او با افسردگی‌ای که دچارش شده، در معرض خطر امکان یک انتخاب اشتباه است.
راستی راستی دارم پیر می‌شوم
ترس از بالا رفتن سن و سال و از دست دادن زیبایی و طراوت، ترسی است که با اغلب زن‌ها هست، خاصه آن‌ها که تا سنین بالا ازدواج نکرده‌اند، این افراد معتقدند که یکی از ابزارهای مهم‌شان برای انتخاب شدن و به دست آوردن موقعیت بهتر، چهره‌شان است و چون به امری فانی دل‌بسته‌اند معمولا دچار ترس و ناامیدی می‌شوند. سمیرا دختری است 29 ساله که ظاهری آرام و صورتی روشن و زیبا دارد اما با این حال معتقد است که دارد راستی راستی پیر می‌شود و این ترس به جانش افتاده که اگر تا قبل از سی سالگی ازدوج نکند، چه می‌شود؟ آیا ترس سمیرا، ترسی منطقی است؟ روان‌شناسان می‌گویند اگر این ترس حالت مرضی پیدا نکند و به عنوان یک واقعیت دیده شود، نه تنها بازدارنده نیست که راه‌گشا هم است. دختران و پسران باید بدانند که با گذشت زمان و بالا رفتن سن، از طراوت و زیبایی جسم کاسته می‌شود، حتی در شرایطی توانایی باروری نیز رو به افول گذاشته و با خطرات جدی‌ای روبرو می‌شود. این واقع‌بینی خوب است، اما اگر حالت مرضی پیدا کند که باعث شود فرد دچار نگرانی‌های گسترده و افسردگی شود، نتیجه عکس دارد. سمیرا می‌گوید تا قبل از سی سالگی هر کسی را که به خواستگاری‌اش بیاید و کمی با شرایط خانوادگی‌اش جور باشد می‌پذیرد، او نیز در معرض خطر یک انتخاب نادرست است. این ترس و نگرانی مرضی باعث شده که او هم دچار خلق و خوی متفاوت و ناامید شود و هم تصمیم‌های نادرستی در مورد جسم‌اش بگیرد. می‌گوید قرار است همین روزها یک جراحی پلاستیک روی پوست صورتش انجام دهد.
از من گذشته!
مریم چهل ساله است. چهل ساله و مجرد. سال‌ها از مادرش که به دیابت مبتلا بوده نگهداری کرده است و دو سالی می‌شود که مادرش را از دست داده. پدر مریم سال‌های قبل آن‌ها را ترک کرده و برای خودش زن و زندگی جدایی دارد. خواهر و برادرهایش ازدواج کرده‌اند و مریم مجبور است در خانه پدری تک و تنها زندگی کند. با او صحبت می‌کنم و ازش می‌پرسم این روزها عمده‌ی فعالیتش چیست و آیا برنامه‌ای برای ازدواج دارد یا نه و چه شده که تا این سن و سال مجرد مانده. مریم می‌گوید من خواستگار داشتم، اما چطور می‌توانستم مادرم را تنها بگذارم با آن بیماری که داشت، همه مرا از مجرد ماندن نهی می‌کردند اما من گوشم بدهکار نبود، احساس گناه می‌کردم. باورم نمی‌شد که روزی مادر هم می‌رود و من این‌طور تنها می‌شوم. مریم می‌گوید این روزها بیشتر زمانش را در خانه می‌گذراند. گاه گاه در یک فعالیت کوچک اقتصادی ـ یک کارخانه بسته‌بندی ـ شرکت می‌کند. «اگر بهم زنگ بزنند و کار باشه می‌رم، بهتر از بیکاریه»
مریم معتقد است که دیگر از او گذشته که بخواهد در مورد ازدواج فکر کند. افسردگی در تمام رفتارها و نظرات مریم مشهود است. می‌گوید مگر آدم چقدر زنده است که بخواهد یک دردسر جدید برای خودش درست کند. انگیزه‌ای برای ازدواج ندارم، نیازی هم نمی‌بینم. دارم زندگی‌ام را می‌کنم. به این تنهایی خو گرفته‌ام.
من سربار خانواده‌ام هستم
سوگل سن و سال زیادی ندارد. 28 سالش است و مجرد. اما به شدت احساس سرباری می‌کند. می‌گوید همه دختران فامیل و حتی خواهر کوچک‌ترش ازدواج کرده‌اند. خانواده روستایی سوگل، چندی پیش برای پیدا کردن یه کار مناسب پدر به شهر آمده‌اند. دست و بالشان خالی است و سوگل احساس می‌کند او هم دردی روی بقیه دردهای نداری خانواده است. همین مسئله باعث شده که سوگل بسیار حساس و زودرنج شود. بی‌اشتها و کم‌خواب و بی‌تمرکز شده و حتی نمی‌تواند درست در مورد کسانی که به خواستگاری‌اش می‌آیند فکر کند و تصمیم بگیرد. می‌گوید شاید بهتر باشد به جای اینکه منتظر کسی برای ازدواج بماند، سر کار برود و برای همیشه مجرد بماند.
چه کنیم؟
برخی از افراد به هر دلیلی بالأخره مجردند یا مجرد شده‌اند و ممکن است مجرد بمانند. اگر این افراد تا همیشه بنای زندگیشان را بر ازدواج احتمالی بگذارند و مضطرب، منتظر و منفعل به زندگی ادامه دهند، بخش قابل توجهی از افراد جامعه دچار بیماری می‌شود. رکود و افسردگی از پیامدهای آن است.
اگر دختر مجردی هستید که به سن و سال ازدواج رسیده‌اید یا حتی کم‌کم دارید از آن عبور می‌کنیم اما مجردید، چند توصیه را جدی بگیرید:
1ـ همین امروز از جایتان بلند شوید و شروع به فراگیری یک مهارت جدید بکنید. فرقی نمی‌کند این مهارت آشپزی باشد یا رانندگی، نقاشی باشد یا برنامه‌نویسی، به فراخور استعداد و علایقتان، مهارتی را تعریف و فرا بگیرید. چرا؟ چون از رکود نجاتتان می‌دهد، شما را به جامعه برمی‌گرداند، توانمندی‌تان را افزایش می‌دهد، شرایط ایجاد کسب و کار را برایتان فراهم می‌کند و مهم‌تر از هم اعتماد به نفس خوبی بهتان می‌دهد.
2ـ کسب و کاری برای خودتان دست و پا کنید، چیزی که درآمد هر چند اندک منجر شود. این مسئله باعث می‌شود کمتر احساس سربار بودن کنید و دست از سرزنش کردن خودِ بی‌گناه‌تان بردارید.
3ـ یاد بگیرید که به تنهایی هم می‌توان از پس زندگی برآمد. اگرچه که ازدواج امری پسندیده و عالی است، اما اگر مجردید قرار نیست زندگی را معطل و تعطیل کنید. سفر بروید، یاد بگیرید، تجربه کنید و به خودتان احترام بگذارید.
4ـ سخت نگیرید. اگر سخت گیر شده‌اید و روند زندگی شما را نسبت به جنس مخالف و زندگی مشترک بدبین کرده است و نمی‌توانید هیچ مدلی ذهنتان را زیر بار این افکار نجات داده و وارد رابطه رسمی و زناشویی شوید، حتما به یک مشاور مراجعه کنید.
5ـ مهارت‌های ارتباط را فرابگیرید. مهارت شنونده فعال بودن، مهارت گفتگو و از این قبیل مهارت‌ها که در جذب و انتخاب همسر و شروع و ادامه رابطه حسابی به کارتان می‌آید.
6ـ توکل کنید. توکل یعنی سپردن زندگی به خدایی که همه چیز به دست اوست. پس نگرانی و افسردگی ندارد. آنچه خیر شما باشد، به زودی بهتان خواهید رسید.