درباره فیلم‌هایی که بچه‌ها نباید ببینند
درِ جعبه جادو را ببند
مریم کمالی‌نژاد
در دنیای امروزی ما، فیلم و سینما بخش قابل توجهی از زمان افراد را به خود اختصاص می‌دهد و اثری ماندگار بر آن‌ها می‌گذارد. خانواده‌ها معمولا رفتن به سینما را به عنوان یک تفریح سالم در نظر دارند و تماشای تلوزیون یک فعالیت جذاب به شمار می‌رود. فیلم دیدن یک سرگرمی است که هم والدین و هم کودکان از آن استقبال می‌کنند. با به وجود آمدن شبکه‌های مختص کودکان و ساخت برنامه‌هایی که مخاطب آن نونهالان، کودکان و نوجوانان هستند، وضعیت به مراتب بهتر از گذشته است و بچه‌ها با این شبکه‌ها سرگرمند و کمتر به سراغ شبکه‌های عمومی می‌روند. اما آیا می‌توان بدون هیچ نظارتی کودک را جلوی تلوزیون نشاند، شبکه کودکان را برایش روشن کرد و ساعت‌ها با اعتماد به برنامه‌سازان تلوزیونی، ذهن فرزندمان را به او بسپاریم؟ آیا سینما رفتن به همراه کودکان و نوجوانان کار درستی است؟ چه فیلم‌هایی را انتخاب کنیم برای گذراندن یک بعداز‌ظهر به همراه خانواده؟ فیلم‌های ویژه کودکان چه مشخصاتی دارند و چطور کودک را در سینما آرام نگه داریم؟ در ادامه به این سؤالات پاسخ خواهیم داد.
رده‌بندی سنی
همین اول کار خیالتان را راحت کنم که سینمای ما هنوز در مورد «رده‌بندی سنی» فیلم‌ها کار ویژه‌ای انجام نداده است. انگار که مجوزی دائمی برای تمامی فیلم‌های روی پرده صادر می‌شود که طبق آن تمامی سنین مجاز به دیدن آن‌ها هستند. این در حالی است که در سراسر دنیا، فیلم‌ها رده‌بندی دارند به طور مثال در هالیوود درجه G- عمومی، یعنی که این فیلم برای همه سنین مناسب است یا درجه NC-17 یعنی که هیچ فرد زیر 17 سالی حق دیدن این فیلم را ندارد و درجه‌بندی‌های دیگر. این رده‌بندی‌ها تنها یک نشان در کنار فیلم نیستند، بلکه واقعا از ورود افراد زیر 17 سال به سالن‌های سینمایی که این فیلم‌ها را نمایش می‌دهند، جلوگیری می‌شود. اما در ایران چنین چیزی مگر به ندرت دیده نمی‌شود. درجه 18+ کنار یک فیلم، فقط باعث تهییج 18+ها و 18-ها برای تماشا و فروش بیشتر آن است و آن‌قدرها جدی گرفته نمی‌شود. این را گفتم که بدانید این‌بار به دوش خودتان است و والدین آگاه بدون آگاهی قبلی از محتوای فیلم، با کودک یا نوجوان خود به تماشای فیلم‌های مختلف نمی‌نشنید، اگرچه که این فیلم در اکران عمومی سینماها باشد و همه بگویند: «خیلی خنده‌دار بود، حتما بروید ببینید»
خنده‌دار بودن، مجوز نیست
مردم ما، گاهی گمان می‌کنند صرف اینکه یک فیلم در ژانر کمدی ساخته شده است، پس تماشای آن برای کودکان و نوجوانان بی‌ضرر است. چنین نیست! در سال‌های اخیر کمدی‌های بسیار اکران شده است که حاوی رفتار و به ویژه کلام‌های جنسی فراوانی هستند؛ اگر بخواهم مثالی نزدیک برایتان بزنم فیلم «به وقت خماری» آقای محمدحسین لطیفی از این دست است. مطمئن باشید اگر با کودکتان به سینما بروید، حتما ذهن کنجکاو او پر از سؤالاتی می‌شود که شاید متناسب با تربیت جنسی فرزندتان نباشد. این نوع فیلم‌ها که در سینمای ایران تنها امید والدین برای تماشای خانوادگی محسوب می‌شوند به دلیل ارجاعات بعضا اروتیک و ضدخانواده اساسا نمی‌تواند مناسب کودک و نوجوان باشد.
سینمای ضد کودک
در‌حالی‌که سینماگران بزرگ و صنعت سینما در جهان، هر روز بیشتر متوجه می‌شود که مخاطب اصلی او کودکان و نوجوانان هستند و باید آن‌ها را به عنوان بخش قابل توجهی از جامعه که اثرپذیری بسیار هم دارد، در نظر بگیرد، سینمای ایران هر روز بیشتر به حذف این مخاطبین دست می‌زند و بیشتر آن‌ها را نادیده می‌گیرد. به لیست پرفروش‌های سینمای جهان که نگاه می‌کنیم، بعضا انیمیشن‌های کودکان فروش فوق‌العاده داشته‌اند و در صدر قرار دارند اما در ایران آن‌قدر این مخاطبین مظلوم نادید گرفته شده‌اند که گویا سینماگران هم فراموششان شده چطور می‌توان یک اثر جذاب و مناسب که حاوی پیام‌های خوبی هم برای کودکان و نوجوانان باشد، ساخت.
چاره چیست؟
متأسفانه در این بخش از سینما غفلت فراوانی اتفاق افتاده است و امیدواریم در آینده به آن توجه شود اما شما به عنوان والدینی آگاه، قبل از انتخاب یک فیلم، حتما با جستجویی ساده در اینترنت و یا پرسیدن از کسانی که فیلم را دیده‌اند از محتوای آن کمابیش آگاه شوید. بپرسید که برای سن و سال کودک شما مناسب است یا خیر. اگر احساس مسئولیت‌تان بیشتر است و وقت‌تان اجازه می‌دهد، خودتان یک‌بار فیلم را ببینید. استفاده از شوخی‌های جنسی اگر چه در لفافه، این سال‌ها بسیار در فیلم‌ها دیده می‌شود.
تلوزیون را چه کنیم؟
حق با شماست، شاید بتوان درباره فیلم‌هایی سینمایی تصمیم گرفت که کدام را ببینیم و کدام را خیر، اما در مورد جنگ‌های تلوزیونی که اتفاقا بچه‌ها از طرفداران آن‌ها به شما می‌روند، کار زیادی از دست ما ساخته نیست. همین چند مدت پیش در یک برنامه پرمخاطب تلوزیونی در غالب استندآپ کمدی و از زبان نوجوانی 18 ساله، شوخی‌های جنسی و آزارنده زیادی خوانده شد و نوجوانان در سراسر کشور شاهد این برنامه بودند.
در مورد تلوزیون بهتر است علاوه بر اعتراض‌هایی که می‌توانیم به سازندگان این برنامه‌ها بکنیم تا بیشتر حواسشان را جمع کنند، به ساعت پخش این برنامه‌ها نیز دقت کنیم، اجازه ندهیم کودکمان تمام مدت جلوی تلوزیون باشد، یا برنامه‌هایی که برای سن و سال او ساخته نشده است را تماشا کند. دیدن سریال‌های خانوادگی که برای مخاطب بزرگسال ساخته شده، مناسب حال کودکان نیست، اگرچه که از تلوزیون ملی پخش شود، غم، افسردگی، آسیب‌های اجتماعی، کلام جنسی و... در این سریال‌ها، برای سلامت روان کودک خوب نیست.
سینمای کودک
سینمای کودک آن سینمایی است که کمی خیالمان را راحت می‌کند. اما باز هم نیاز است که بررسی درستی از جانب والدین صورت بگیرد. با کودکی چهارساله به تماشای «خاله قورباغه» نشسته‌ام که این روزها اکران شده و تبلیغات زیادی هم برایش صورت گرفته است. اما موضوع فیلم، برای کودکان هفت سال به بالا مناسب است که بتوانند خط سیر داستان را پی بگیرند نه کودکی چهارساله که تفکر و تمرکز چندانی ندارد. گمان می‌کنم دست‌اندرکاران ساخت این فیلم، سعی کرده است مخاطب زیر هفت سال را به کمک موسیقی، تا آخر فیلم نگه دارد، اما متأسفانه آنچه من شاهد بودم، چنین نبود. بچه‌ها تا چهل دقیقه و کمی بیشتر از فیلم، آرام نشستند و پس از آن همگی خسته و کلافه بودند که چرا تمام نمی‌شود. فراموش نکنیم که بچه‌‌های زیر هفت سال حوصله محدودی دارند. اگر محبوب‌ترین اسباب‌بازیشان را هم به او بدهید، بیش از بیست دقیقه با آن بازی نخواهد کرد، در بهترین حالت، آن را رها می‌کند و چندی بعد دوباره به سراغش می‌آید. آن‌ها را نمی‌توانید بیش از نیم ساعت بر سر هیچ کلاس آموزشی یا تربیتی ساکت نگه دارید، حتی اگر کلاس سرشار از قصه و بازی و شعر باشد.
کودکان در این سن و سال نیاز عجیبی به تحرک دارند، همان چیزی که ما به آن می‌گوییم ورجه وورجه! کمی که از فیلم گذشته بود، اغلب بچه‌ها از صندلی‌هایشان پایین آمدند و شروع کردند به بالا و پایین پریدن و حرکت کردن در سالن.
بنابر آنچه گفته شد، اگر با کودک زیر هفت سال به سینما می‌روید به این نکات توجه کنید:
ـ حتی اگر فیلم مربوط به سینمای کودک است، از محتوا و ژانر آن به طور کلی آگاه شوید.
ـ زمان فیلم را بررسی کنید.
ـ سانس مناسبی برای تماشا انتخاب کنید، سانسی که با خواب کودک تداخل نداشته باشد.
ـ قبل از شروع فیلم درباره فیلم و آنچه خواهد دید با کودکتان صحبت کنید.
ـ حتما او را به دستشویی ببرید.
ـ خوردنی‌های متنوع با خود داشته باشید و آب را فراموش نکنید.
ـ اگر اولین دفعه است که کودکتان را به سینما می‌برید، کمی زودتر وارد سالن شوید، دوری توی سالن بزنید، درباره فضای آن با او صحبت کنید، پرده سینما را بهش نشان دهید و بگویید که مثل یک تلوزیون بزرگ است.
ـ سعی کنید سالن‌هایی که مختص کودکان ساخته شده است را انتخاب کنید. اگرچه که تعداد آن‌ها در کشور بسیار کم است، اما این سالن‌ها با نوع و رنگ چینش صندلی‌ها، صندلی‌های کمکی، زمان و نحوه خاموش کردن چراغ‌ها و... جذابیت و سلامت بیشتری برای کودکان دارند.
ـ سینمایی که با کودکان می‌روید، با سینمایی که خودتان به تنهایی می‌روید زمین تا آسمان فرق دارد، صدای خوردن خوراکی، کوبیدن پا به پشت صندلیتان، سؤال‌های مسلسل‌وار و تمام نشدنی با صدای بلند، جزء لاینفک این نوع تماشای فیلم است. عصبانی نشوید، خجالت نکشید و اجازه دهید کودکتان کم‌کم با فضای سینما آشنا شود.