وقتی دست غیرت را رها کردم

گلاب بانو

بعد از مرگ

دیوارها نمی‌دانم از کجا قد کشیدند آمدند وسط شالیزار سایه انداختند روی همه چیز. دیوارها شدند خانه‌های شیکِ بزرگ، مغازه‌ها و فروشگاه‌های بی‌سرو ته و برج‌های غول آسا که آدم را یاد غول‌های ترسناک توی قصه‌ها می‌انداختند با همان سرو کله و ابهت، آدم احساس می‌کرد هر لحظه ممکن است از جا کنده شوند و راه بیافتند توی شالیزارها بروند سمت دریا و سر راهشان همه چیز را خراب کنند. غول‌ها روز به روز و ماه به ماه تعدادشان زیاد می‌شد. بچه‌ غول‌ها هم بودند. از شالیزارها فقط چندتایی مانده بود آن‌هایی که در برابر لشکر غو‌ل‌ها مقاومت ‌کردند، آن‌هایی که با چنگ و دندان می‌خواستند خوشه‌های برنج روی شانه‌های سبز شالی بماند، فقط چند‌تایی که پای میز معامله با فرامرز و بنگاه‌های دیگر نرفتند. بقیه را اول خشک کردند و بعد خانه و برج و فروشگاه ساختند. شالی مثل زمین‌های دیگر نیست، که اگر پشیمان بشوی و دوباره شخم بزنی و خاکش را زیرو رو کنی دوباره دانه‌ها را در دلش پرورش بدهد! شالیزار بغض می‌کند، قهر می‌کند، می‌شکند و می‌میرد. شالیزار آدم است، مثل آدم احساس دارد، اگر بشکند، خشک شود دیگر هرگز دانه‌ای را در دلش قبول نمی‌کند، مثل یک زن نازک نارنجی است و عقیم می‌شود. بعد از مرگ شالیزار، شالی‌کار هم می‌میرد، درست است که پول خوبی می‌گیرد. اسکناس‌های سبز و قرمز دستگاه پول‌شمار همین‌طور پشت سر هم بی‌نفس تازه کردن پول‌هایش را می‌شمارد و دسته‌های صد‌تایی یکی یکی روی میز گذاشته می‌شود، آن موقع آدم احساس می‌کند که می‌تواند خوشبخت باشد. هر چه می‌خواهد بکارد، هر چقدر می‌خواهد بخورد و زندگی کند و به زن و بچه‌هایش بدهد، اما این‌طور نیست پول فروختن شالیزار تلخ است، شور است، تو گلو گره می‌خورد و پایین نمی رود همان‌جا می‌ماند و هر بار که عطر برنج توی سرت می‌پیچد، بغض می‌شود، برکت ندارد انگار و آن‌وقت خاطره ساقه‌های نم‌دار به سراغت می‌آید، حسرت می‌شود، کابوس می‌شود و می‌رود توی خواب‌هایت، زنم گفت: از این‌جا برویم، دنیا بزرگ است. اما ننه‌جان پاهایش را کرد توی یک لنگه کفش که همین‌جا می‌مانم نمی‌آیم، نمی‌توانستم بدون او بروم، مادر زمین و شالیزار نبود که بگذارمش پشت کابوس‌هایم، نمی‌شد، ناچار همان‌جا کنارش ماندم و خودم را مشغول کردم.

دفعه اول اینطوری مُردم

من می‌گویم خودم مُردم، وقتی این خانه را دیدم، مُردم! زندگی دیگر ارزشش را نداشت. آدم راست راست راه برود و فکر کند که زنده است و نفس می‌کشد در‌حالی‌که مرده است، فقط خبر ندارد. زمینش مال من است و هنوز، وقتی گوش می‌خوابانم صدای نفس کشیدن زمین را می‌شنوم. مثل همان‌وقت‌ها که لا‌به‌لای شالیزارها دراز می‌کشیدم تا موقع رشد برنج‌ها صدای نفس‌های زمین را بشنوم.‌ ساقه‌های نازک شالی نفس می‌کشیدند، آرام و آهسته، شمرده شمرده، دانه دانه و انگار من هم با آن‌ها هم نفس می‌کشیدم، من هم قد می‌کشیدم، انگشت‌هایم دراز می‌شد، سرم به آسمان می‌رسید و چشم‌هایم پر از خورشید می‌شد. حالم هم خوب بود و هم نبود. مدت‌ها با این حال عجیب مدارا کرده بودم که امروز افتاده بودم دنبال فرامرز و سایه به سایه‌اش می‌رفتم. روی پیراهنم عرق شتک‌زده بود، شبیه نقشه جغرافیایی که برای هیچ‌کجا نیست و جایی را نشانت نمی‌دهد. یک متر برداشتم و افتادم دنبال فرامرز وجب به وجب شالیزار را متر کردیم، عرق از پیشانی‌ام راه می‌گرفت و تا توی لباس می‌رفت. فرامرز می‌نشست و بلند می‌شد و می‌گفت: فاضلاب زمین را خشکانده این دیگر زمین نمی‌شود، فاضلاب کثیف از پشت یک دیوار سرتاسری بلند چنگ می‌انداخت توی زمین‌ها، شب می‌خوابیدیم وصبح بلند می‌شدیم می‌دیدیم که پس‌ماند گندیده متعفنی رها شده بین ساقه‌های نازک برنج و از ریشه می‌خشکاند، انگار ساقه توان جنگیدن نداشت، خم می‌شد و سرش فرو می‌رفت لابلای گل‌ها ، چشم‌هایم زمین را وجب می‌کرد، کفش‌هایم پاره بود چکمه‌ها را درآورده بودم و کنار گذاشته بودم تا پایم نفس بکشد.

شاگرد فرامرز یک بند زیر گوشم حرف می‌زد. از راحتی می‌گفت، از اینکه خیلی جوانم و باید دنبال راحتی و پول باشم، از اینکه پدر و پدربزرگم روی همین زمین‌ها از دست و پا درد و آرتروز مُردند و جان دادند، از اینکه شالیزار قاتل جوان و جوانی است، جوان باید خوش بگذراند باید جیب‌هایش سنگین باشد، از اینکه می‌توانم با پول شالی ماشین بخرم و دور دنیا را سفر کنم. من تا همین ته شهر رفته بودم و برگشته بودم و دنیا برایم خارج از این شهر ساحلی و سرسبز و بکر کنار دریا نبود، دنیا را همین‌جا می‌دانستم به ور ‌ور‌ زدن‌های شاگرد فرامرز گوش می‌دادم و تنگی نفس‌های آقاجان یادم می‌افتاد که دست مرا توی دست زمین گذاشت و گفت اگر غیرت داشته باشی این دست را رها نمی‌کنی!

آقای لاکچری!

آقا را تا به حال هیچ‌کس ندیده،‌ عکس‌هایش روی دیوار است و صدای زنگش می‌آید‌. امروز دستور داد صبحانه‌اش را ببرم برایشان استخر‌. نه اینکه برای من کار نباشد‌، می‌توانستم مثل بقیه مردم مغازه‌ای قهوه‌خانه دکه‌ای چیزی راه بیاندازم می‌توانستم پول فروش زمین را ببرم بازار و کسب و کاری راه بیاندازم اما بلد نبودم. کار من ماندن کنار زمین است از پس داد زدن بین داد‌زن‌های این زمانه برنمی‌آیم که راست ودروغ جنس‌هایشان را فریاد می‌زنند. می‌توانستم پیراهن و لباس بخرم و بفروشم، می‌توانستم مثل بعضی‌ها یک جایی را درست کنم با بیست سی تا قلیان و زغال باد بزنم و لابلای دودهایی که از کله‌ها بالا می‌رود بنشینم و پول بشمرم. تمام نفسم تنگ می‌شد، نمی‌توانستم‌، خواستم نزدیک زمینی که دیگر نیست، باشم. خواستم روی زمینی که دیگر شالیزار نیست دوباره زندگی کنم، خواستم همین‌جا که نفس زمین تمام شد، نفس بکشم‌. انگار من هم دارم تمام می‌شوم! یک سینی بزرگ را که کفه‌اش مثل آیینه صیقل خورده بود، برداشتم. انواع نوشیدنی‌ها در رنگ‌ها و عطر‌ها و تزئینات مختلف روی آن بود‌، انواع غذا‌ها با میگو و ماهی و نان‌های تازه را آشپز چیده بود کنار هم مثل یک نقاشی؛ چند مدل کباب و مخلفات. صبحانه‌اش را نزدیک ظهر می‌خورد، روی سقف برج در آخرین طبقه استخر بزرگی راه انداخته بود با دیوارهای شیشه‌ای. شنا که می‌کرد دریا از پشت شیشه پیدا بود، کوه پیدا بود، جنگل را می‌شد از تو استخرش تماشا کرد‌، غروب آفتاب تا ته استخر فرو می‌رفت و صبح طلوع می‌کرد و ارتفاع استخر را بالا می‌آمد. اولش طبقات پیچ در پیچ بود با فرش‌ها و لوسترهای گران‌قیمت، با پله‌های طلا‌کاری و گلدان‌های بزرگ و سفید چینی پر از گل‌های قرمز و صورتی، بعدش سالن‌های بزرگ مهمانی، مهمان‌ها میآمدند با ماشین‌های خارجی گران‌قیمت‌، زن‌ها و مردها پشت شیشه‌های دودی وارد محوطه باغ می‌شدند و با لباس‌های گران‌قیمت تا سالن تشریفات و پذیرایی می‌آمدند. بعد از آن اتاق‌های خصوصی و استراحت که بیشتر وقت‌ها خالی بود‌، مهمان‌ها که سرازیر می‌شدند، پر می‌شد از آدم‌های مختلف گران‌قیمت. من ترجیح دادم همین‌جا کنار زمینم بمانم. نگفتم مال من بوده! نگفتم زمین من بوده! نگفتم درآغوشش بزرگ شدم! مرد شدم! عروسی گرفتم‌.. .هیچ‌چیز نگفتم فقط آمدم برای نگهبانی و سرایداری‌، قبول کردند و من ماندم همین‌جا‌. از طبقات، بالا می‌روم‌. آقا دوست دارند بعد از شنا، غذای مفصلی میل کنند. خانه آسانسور بزرگی دارد که فقط خودشان می‌توانند از آن استفاده کنند‌، توی خود آسانسور یک اتاق مجلل است با تخت و صندلی! نمی‌خواهند موقع تردد بین طبقات سرپا بایستند! می‌خواهند اگر خوابشان آمد همان‌جا در آسانسور دراز بکشند! آخر خواب‌های این‌ها فرق می‌کند، پر از خوشبختی است حیف است کم بشود، حیف است، پاره بشود، گم بشود. من اما با یک آسانسور دیگر می‌روم، مخصوص خدمتکارهاست کوچک و نقلی مثل قبر! ایستاده کم‌ جا و باریک است سینی بزرگ غذا جا نمی‌شود، به زور آن را جا می‌دهم و خودم بیرون می‌ایستم تا غذا بالا برود و بعد خودم از پله‌ها یکی دو تا هن‌هن‌کنان خودم را بالا می‌کشم که به استخر روی سقف برسانم‌، همه ما معلومیم‌، خانه پر از دوربین است و کسی مدام از نگهبانی نگاهمان می‌کند که دست از پا خطا نکنیم‌، عرق صورتم را پاک می‌کنم، لباس فرم پوشیده‌ام با جلیقه، این‌جا همه باید لباس‌های فرم بپوشند مثل مترسک، موهایم را از روی پیشانی کنار می‌زنم‌، غذا هنوز داغ است‌، پشت در منتظر می‌مانم تا آقا دوباره زنگ را بزنند. این‌جا همه با زنگ با یکدیگر حرف می‌زنند کسی با زبان حرف نمی‌زند. دو زنگ یعنی می‌توانم داخل بروم‌. خانم و آقا زیر‌دست ماساژورها هستند‌، صدای آب همه جا را پر کرده، دورتا دور اتاق یک اکواریوم بزرگ است و ماهی‌های غول‌پیکر آدم را دور می‌زنند‌، سگ‌های خانم پارس می‌کنند‌، خانم پنج شش تا سگ دارد که هر کجا بخواهند می‌روند، سگ‌ها حمام شده‌اند و دارند خشک می‌شود. دختر مش‌رجب که چند سال پیش زمینش را فروخت‌، موهای سگ‌ها را شانه می‌زند، این‌جا همه خدمتکارها همدیگر را می‌شناسند، هم محله‌ای بوده‌اند! همسایه و رفیق بوده‌اند اما هیچ‌چیز نمی‌گویند‌،کلام تمام شده، حتی توی چشم‌ها هم آشنایی نیست، این‌جا هر کس کار خودش را می‌کند‌. من سینی پر از غذا را می‌گذارم روی میز، سنگین است دستم خواب رفته‌، آهسته عقب می‌آیم و بعد از سالن مشرف به استخر خارج می‌شوم. آقا را نمی‌بینم، صدای زنگش می‌گوید که خدمتکار غذایشان را تا لب آب برایشان ببرد، این وظیفه دختر سهراب است.