من می‌توانم!
فاطمه قهرمانی
خودمانیم‌ها! با وجود این‌که همیشه از این روزها بد می‌گفتند و هیچ‌کس حاضر به برگشتن به آن و تکرارش نبود اما بی‌انصافی بود اگر خوبی‌های آن را نادیده می‌گرفتیم. این روزها هر چه که بود به من ثابت کرد که آدم‌ها بی‌اندازه قدرتمند هستند. وگرنه اگر سال پیش همین‌موقع به من می‌گفتند زمانی قرار است از راه برسد که حسرت خوابیدن تا لنگه ظهر بر دلت بماند خودکشی می‌کردم! من کجا، سحرخیزی کجا؟ من کجا ساعت‌ها یک‌جا نشستن کجا؟ من کجا گذشتن از تعطیلات عید کجا؟ اما در شرایطش که قرار بگیری ممکن است سخت‌ترین کار‌ها را هم انجام دهی. ولی خب این یکی قضیه‌اش فرق می‌کرد هرچه فکر می‌کردم می‌دیدم ورای توان من است از هر راهی که وارد می‌شدم به بن‌بست می‌خوردم.
درس خوان نبودم اما عاشق رشته‌ام بودم! شب امتحانی بودن جزء جدانشدنی زندگی من بود! اما همه این‌ها قبل از این بود که عطر و بوی کنکور تمام زندگی‌ام را دست‌خوش طوفان کند. همه این درس نخواندن‌ها و لذت در رفتن از زیر بار امتحان‌ها قبل از این بود که با تمام وجود حس کنم درس خواندن رابطه مستقیمی با موفقیتم دارد.
در روزگاری که هر که پا به این دنیا می‌گذارد از همان اول دکتر صدایش می‌کنند! و نیمی از آدم‌ها به امید دکتر شدن وارد دبیرستان می‌شوند قبول شدن در این رشته به نظر رؤیایی دست‌نیافتنی بود. به خصوص این‌که داوطلبان رشته تجربی تقریبا دو برابر رشته‌های دیگر بود. اما خب من هدفی داشتم که انگیزه زیادی برای رسیدن به آنچه می‌خواستم در من به وجود می‌آورد.
ده ساله بودم که آقاجون به بیماری سرطان مبتلا شد آن روزها درمان این بیماری خیلی سخت‌تر از حالا بود. برای همین هم نام سرطان برای همه چهره وحشتناک مرگ را تداعی می‌کرد. نمی‌دانم! شاید آقاجون به اسم این بیماری باخت نه به خودش! آقا جون آخرین نفس‌هایش را می‌کشید و من سعی می‌کردم از تک تک لحظات بودن او برای نبودنش عشق ذخیره کنم. با این که سن زیادی نداشتم اما از بدن نحیف و صورت رنگ پریده او که به خاطر شیمی درمانی به این حال و روز افتاده بود خوب فهمیده بودم که زمان زیادی باقی نمانده تا از دستش بدهم. همان روزها بود که به خودم و آقاجون قول دادم خانم دکتر شوم و اجازه ندهم سرطان پشت افراد زیادی را به خاک بمالد! آقا جون که مرد تا مدت‌ها افسرده بودم اما با این حال مشغول ساختن رؤیایی بودم که در آن لباس سفید به تن کنم و نگذارم آقاجون دیگری از بین برود.
اما این تنها دلیلم برای عزم راسخم نبود. مامان و بابا آن‌قدر در این مسیر از خودشان برایم مایه گذاشته بودند که بی‌انصافی بود اگر تمام تلاشم را نمی‌کردم. کنکور یکی از بزرگ‌ترین بیزینس‌ها به شمار می‌رفت! و یک منبع درآمد پر سود که خیلی‌ها از آن نفع می‌بردند! برای همین هم بابا برای جور کردن پول کلاس‌های کنکور خیلی به زحمت افتاد. مامان با این‌که تلاش کرد تا من متوجه نشوم اما در همان روزهای اول فهمیدم که در این راه مجبور شده بود چند تکه از طلایش را بفروشد. فقط خدا می‌داند که چه بی‌اندازه شرمنده شدم و این دومین باری بود که به خودم قول دادم تا حتما قبول شوم.
یک ماه و نیم تا روز موعود باقی مانده بود و روزهایی را پشت سر می‌گذاشتم که اهمیت آن به اندازه سالی بود که به درس خواندن گذشت. مشکل این بود که یک ماه از روزهای باقی مانده ماه رمضان بود. از این بدتر نمی‌شد! اگر روزه می‌گرفتم حتما از بازدهی‌ام کم می‌شد و اگر نمی‌گرفتم حتما از عذاب وجدان می‌مردم! دو راهی سختی بود.
مامان و بابا که دیده بودند هوایی شدم اتمام حجت کرده بودند که نباید روزه بگیرم! استدلال‌های زیادی آورده بودند تا قانعم کنند. استدلال‌هایی که به ظاهر قانع‌کننده بود اما خودشان هم می‌دانستند چقدر بی‌پایه و اساس است. با گفتن این قبیل جملات که حتی خدا هم راضی نیست تو در این شرایط روزه بگیری یا همیشه می‌توانی روزه بگیری ولی همیشه نمی‌توانی کنکور بدهی سعی داشتند از عذاب وجدانم کم کنند.
من اما در دنیای دیگری بودم. مدام مرغ خیالم به سال‌ها پیش سفر می‌کرد. به روزهایی که سایه آقاجون و خانم‌جون هنوز هم روی سرمان بود. ماه رمضان که سر می‌رسید همه دور هم جمع می‌شدیم. سفره‌ای پر از عشق زیر آسمان پهن می‌کردیم. صدای خنده‌هامان گویی گوش تمام غم‌ها را کر می‌کرد.
آقاجون صدای خوبی داشت. همیشه با افتخار برایمان از روزهای جوانی‌اش که مکبر و مؤذن مسجد محله‌شان بود تعریف می‌کرد. اما همه این‌ها برای قبل از شیمیایی شدنش بود. با این وجود به اصرار ما اذان می‌گفت و ما با صدای خش‌دار او افطار می‌کردیم. حالا که به آن روزها فکر می‌کنم حس می‌کنم آن بانگ خش‌دار اذان یکی از زیبا‌ترینِ نواها بود که بعد از آن هیچ‌وقت تکرار نشد.
خانم‌جون با آن دست و پنجه بی‌نظیرش آن چنان سفره را رنگ‌آمیزی می‌کرد که همه حیران می‌ماندیم. با شله زرد، شیرینی محلی و انواع و اقسام غذاها سفره را زینت می‌داد. آن‌قدر این کار را با سلیقه و مهارت انجام می‌داد که از نگاه کردن هنرش سیر نمی‌شدیم چه برسد به خوردن آن!
افطار که می‌کردیم. نوه‌های دختری وظیفه داشتند غذاهای باقی مانده را بسته‌بندی کنند و نوه‌های پسری باید آن‌ها را بین نیازمندانی که آقاجون پیدایشان کرده بود پخش می‌کردند.
نه ساله که شدم خانم‌جون یادم داد که چطور نماز بخوانم و آقاجون با مهر و محبتش روزه گرفتن را برایم آسان کرد. در خانواده نسبتا بزرگمان قرار بر این بود که هر کدام از نوه‌ها که برای اولین‌بار روزه می‌گیرد یک جایزه درست و حسابی از خانم‌جون و آقاجون بگیرد سهم من در عید فطر آن سال تابلو فرش و ان یکادی بود که هنر دست خانم‌جون بود.
چه روزهایی بودند آن روزها! با این‌که سال‌ها از آن موقع می‌گذرد اما شیرینی آن ثانیه‌ها هنوز هم زیر زبانم بود
...
تکان‌های اتوبوس مانع از آن می‌شد تا بتوانم ذهنم را روی کلمات کتاب زیستم معطوف کنم. نگاهم را به خیابان دوختم. صدای امام جماعت محله‌مان در جواب یک مشت بهانه‌های رنگارنگی که برایش آورده بودم برای هزارمین بار در ذهنم پیچید: تو می‌توانی! فقط کافی بخوای! و با این جمله تمام توجیه‌ها و استدلال‌هایی که برای خودم بافته بودم دود شد و به هوا رفت! چشمم به نگین افتاد. آن‌چنان غرق کتاب شده بود انگار در این دنیا نبود و حتی متوجه سنگینی نگاهم نشد.
ـ نگین؟
ـ بله؟
ـ میگما فردا رو می‌خوای چیکار کنی؟
ـ فردا؟!
ـ آره دیگه منظورم اینه که برای ماه رمضان برنامت چیه؟ روزه می‌خوای بگیری؟
ـ وا! حالت خوبه؟ چرا نباید بگیرم؟
ـ آخه... چطوری هم می‌خوای درس بخونی هم روزه بگیری؟ با گرسنگی و تشنگی چیکار می‌کنی؟
لبخندی زد و مطمئن جواب داد: «خیالت راحت! این‌قدرها هم که فکر می‌کنی سخت نیست! خودش کمک می‌کنه!» این را گفت و دوباره سرش را در کتاب کرد. خوش به حالش! چه آرامشی داشت! جوری حرف می‌زد انگار درباره آسان‌ترین کار دنیا صحبت می‌کند. آن‌چنان بی‌دغدغه بود که حسودیم می‌شد. این روزها آن‌قدر به این موضوع فکر کرده بودم که مغزم درد گرفته بود. اما بالأخره که چه؟ باید یک تصمیم درست و حسابی می‌گرفتم. نمی‌شد که همین‌طوری در این برزخ باقی بمانم. یا رومی روم یا زنگی زنگ! با این چیزی که از خودم در این چند روز دیده بودم اگر حتی روزه مانعم نمی‌شد فکر و خیال زیادی کار دستم می‌داد. خصوصا حالا که حرف‌های نگین را شنیده بودم.
...
ـ می‌گم من فردا برای سحری بیدار کنی‌ها
ـ وا سحری برای چی؟ مگه می‌خوای روزه بگیری؟
ـ خب دلم می‌خواد سحری بخورم دیگه! بیدارم می‌کنی؟
ـ از دست کارای تو دختر! خیلی خب برو بخواب بیدارت می‌کنم.
عذاب وجدان داشتم. حس کسی که سر بقیه را کلاه می‌گذارد! اما خب چاره چه بود؟ مجبور بودم پنهان‌‌کاری کنم. خودشان وادارم کرده بودند. راستش نه توانایی مخالفت با مامان و بابا را داشتم و نه حوصله‌اش را! از طرفی دوست نداشتم دلشان را بشکنم. پس بهترین راه چاره در آن روزها این بود که وانمود می‌کردم روزه نیستم اما به خودم قول دادم عید فطر همه چیز را اعتراف کنم!
چه سحری خوردم آن روز! آن‌قدر که کم مانده بود از چشمانم غذا بریزد بیرون! مامان و بابا با تعجب نگاه هم می‌کردند. من اما بی‌خیال فقط به این فکر می‌کردم که برای آن روز انرژی ذخیره کنم.
اولین روز ماه رمضان همیشه سخت‌ترین روز آن بود خصوصا این‌که مثل هر سال به خوابیدن و تلویزیون نگاه کردن نمی‌گذشت! اما بدتر از همه این بود که باید وانمود می‌کردی که روزه هم نیستی. وقتی گره کورتر شد که مامان با بشقابی پر از لوبیا پلو به سراغم آمد! از این وحشتناک‌تر نمی‌شد! عجب رنگ و بویی هم داشت! عطرش کل اتاق را پر کرده بود آن‌قدر که داشتم دیوانه می‌شدم. فقط خدا می‌داند که با چه بدبختی غذا را گم و گور کردم. تا خود افطار حالم بد بود. اما تنها چیزی که سرپا نگه‌ام می‌داشت شوق افطار شب بود. از طرف شرکت بابا به رستوران گردون برج میلاد دعوت شده بودیم و من کلی ذوق داشتم که برای اولین‌بار آن‌جا را از نزدیک ببینم انصافا عجب جای بی‌نظیری بود از غذاهای رنگارنگش بگیر تا شب تهران که از آن بالا خیلی تماشایی بود همه و همه برایم جذاب جلوه می‌کرد.
صبح فردا به بهانه سر و صدای همسایه طبقه بالایی که بنایی داشتند از خانه بیرون زدم. با این وضعیت نمی‌توانستم آن‌جا دوام بیاورم. با هزار بدبختی نگین را راضی کرده بودم تا آخرین روزهای باقی مانده را در کتابخانه بگذرانیم. شاید این‌گونه از دست پذیرایی‌های گاه و بی‌گاه مامان خلاص می‌شدم!
مسافت خانه تا کتابخانه زیاد نبود اما برای این‌که زمان را از دست ندهیم تصمیم گرفتیم با تاکسی به آن‌جا برویم. از ماشین که پیاده شدم رو به نگین کردم و گفتم:
ـ میگما اگه همه چیز خوب پیش بره و از پس این روزها بر بیام نذر کردم عید که شد حلیم بپزم پخش کنم
ـ مگه بلدی؟!
ـ مامانم که بلده!
نگین خندید خواست چیزی بگوید که ناگهان سکوت کرد و به نقطه‌ای خیره شد رد نگاهش را دنبال کردم و به مرد کارتون خوابی که در پیاده‌رو بود خیره شدم. بارها دیده بودمش اما پاتوقش خیابان کناری بود نه این‌جا. در این فکرها بودم که نگین دستم را کشید و زمزمه کرد: «بریم» نگاه من اما هنوز به لباس‌های مندرس و صورت رنگ پریده مرد کارتون‌‌خواب بود. ناگهان فکری به ذهنم رسید کیفم را باز کردم و کیسه خوراکی‌ها را بیرون آوردم. حالا که من نمی‌توانستم بخورم چه کسی نیازمندتر از او؟ با این‌که همیشه از او می‌ترسیدم جلو رفتم و جواب سؤال نگین را که می‌پرسید می‌خواهم چه کار کنم؟ را ندادم. کیسه را مقابلش گذاشتم. مرد که انگار در این دنیا نبود به خودش آمد سرش را بالا آورد و نگاه بی‌فروغش را به من دوخت لبخندی زدم و از او دور شدم. هرچند نگین که حسابی وحشت کرده بود تا دم در کتاب خانه غر زد اما به حس خوبش می‌ارزید.
آن روز هوا به طرز عجیبی گرم بود. خورشید آن‌چنان می‌تابید انگار وسط تابستان است نه بهار! خصوصا این‌که کولری هم در کار نبود. کتاب تستم را باز کردم و مشغول شدم. برخلاف چیزی که فکر می‌کردم دیروز خوب پیش رفته بودم. با این‌که ساعت‌های کمتری را درس خوانده بودم اما کیفیت خوبی داشت. غرق کتاب بودم که ناگهان بوی نسکافه کل کتابخانه را پر کرد. سعی کردم بی‌تفاوت باشم. اما این دیگر واقعا نامردی بود! کسی که میز کناری‌ام نشسته بود بطری آب خنک را در مقابل چشمان من سر کشید. تازه فهمیدم چقدر تشنه هستم! زبانم مثل تکه چوپی به کف دهانم چسبیده بود. بیشتر کسانی‌که آن‌جا بودند روزه نبودند. این اصلا مهم نبود! مهم این بود که آن‌قدر بی‌ملاحظه بودند که هرچه خوراکی و میوه بود بی‌هیچ خجالتی می‌خوردند. نگاهی به روی میزها انداختم ناگهان هر آنچه خوردنی بود به سویم حمله کرد! حاضر بودم هرچه دارم بدهم و فقط کمی از آن‌ها را بخورم! نفس عمیقی کشیدم و سعی کردم روی کلمات کتابم متمرکز شوم. اما نمی‌شد. داشتم از پا در‌می‌‌آمدم. کاش مامان دلسوزی‌اش گل نمی‌کرد و صبح برای سحری بیدارم می‌کرد. کاش در خانه مانده بودم. اما من از کجا می‌دانستم این‌جا شرایط وحشتناک‌تر است! از جا برخاستم تا به حیاط بروم و آبی به دست و صورتم بزنم که از آنچه دیدم فشارم افتاد! موقع ناهار بود و همه مشغول خوردن بودند. بوی قورمه‌سبزی که به مشامم خورد رسما از حال رفتم! ضعف کرده بودم و سرم مدام گیج می‌رفت. نگین که حالم را دید با تعجب پرسید:
ـ ای وای سحر! چرا این شکلی شدی؟
ـ چه شکلی؟
ـ رنگ به صورت نداری.
نگاهم که به خودم افتاد از دیدن چهره رنگ پریده‌ام وحشت کردم! به اصرار نگین از کتابخانه بیرون آمدیم و سوار تاکسی شدیم.
ـ می‌خوای بریم دکتر؟ یه سرمی چیزی بهت بزنن؟ آخه دختر خدا که راضی نیست تو انقدر به خودت فشار بیاری!
ـ مثل مامان اینا حرف می‌زنی!
تصمیم گرفتم برای این‌که مامان از حال بدم به رازم پی نبرد به خانه خاله بروم. خیالم راحت بود که خاله تا وقتی‌که خودم حرف نمی‌زدم سؤال پیچم نمی‌کرد. کمتر نصیحت می‌کرد. کنارش که بودم آرامش می‌گرفتم. برای همین هم آن‌جا را برای رفتن انتخاب کردم. او را که دیدم سفره دلم را باز کردم و یک دل سیر گریه کردم! فشار زیادی را تحمل می‌کردم. این روزهای آخری از استرس فلج شده بودم. نمی‌دانستم سال بعد این‌موقع در کجای زندگی ایستاده‌ام و این دیوانه‌ام می‌کرد. خاله مثل همیشه پای حرف‌هایم نشست و با مهربانی ذاتی‌اش سعی کرد آرامم کند. به پیشنهاد او چند ساعتی خوابیدم و نزدیک افطار از آن‌جا بیرون زدم.
وارد خانه که شدم برای این‌که از تیر‌رس نگاه مامان دور بمانم زیر لب سلامی کردم و به سمت اتاق رفتم که صدای مامان مانعم شد: «سحر یک دقیقه بیا کارت دارم.» کوله‌پشتی‌ام را همان‌جا پشت در اتاق گذاشتم و به آشپزخانه رفتم. مامان مشکوک نگاهم کرد و پرسید:
ـ خوبی؟
ـ عالی!
می‌خواست بازخواستم کند که مجالش ندادم و گفتم:
ـ کارم داشتی مامان؟
ـ بیا این شربت تست کن ببین شیرینیش خوبه یا نه؟
ای خدا چرا امروز تمام نمی‌شود؟ انگار همه چیز دست به دست هم داده تا من را زجركش کند!
نگاهم را به پارچ شربت زعفرانی که روی میز بود دوختم. از بخار رویش معلوم بود که چقدر خنک است! باز هم تشنه شدم! نگاهم این بار به چشمان منتظر مامان افتاد. خدایا حالا چه می‌کردم؟ صدای زنگ تلفن چون فرشته نجات خلاصم کرد. تا به حال هیچ‌وقت از شنیدن این صدا تا به این حد خوشحال نشده بودم! از فرصت استفاده کردم و خودم را به حمام رساندم تا دوباره در این مخمصه گرفتار نشوم. از حمام که بیرون آمدم مامان سفره افطار را پهن کرده بود. زنگ در توجه‌ام را جلب کرد. خانم کریمی همسایه طبقه بالا بود در‌حالی‌که ظرف قورمه‌سبزی را به دستم می‌داد گفت: «بوش تو ساختمون پیچیده بود گفتم برای شما هم بیارم.»
لبخندی زدم و به شاهکارترین تابلو نقاشی جهان خیره شدم!
و با لذت وصف‌ناشندنی گوش سپردم به صدای اذان که در کل خانه پیچیده بود...