افطاری

مهناز کرمی

ـ نرگس بدو بیا این وسایل رو از دستم بگیر، از کَت و کول افتادم...

مادر با کوله‌باری از خرید وارد پذیرایی می‌شود. امشب، افطار عمه زری به همراه پسر و عروسش خانه‌مان دعوت بودند. خودم را به مادر می‌رسانم:

ـ اووو، چه خبره مامان؟! مگه می‌خوای به هیئت شام بدی!

مادر عرقش را با دست از روی صورتش پاک می‌کند:

ـ نرگس عوض این‌که غُر بزنی، ‌یه تکون به خودت بده اینا رو ببر آشپزخونه.

خیلی خب! چه عصبانی! باز مادر در گرما رفته بود خرید و می‌خواست تلافی‌اش را سر من دربیاورد. عمه هم که قرباش بروم، مانند طاووس در اتاقش می‌چرخید و لباس‌هایش را یکی یکی در تنش امتحان می‌کرد. می‌خواست ببیند برای امشب با کدامشان می‌تواند چشم عمه زری و لیلا را دربیاورد! انگار نه انگار که امشب به غیر از مانور دادن، قرار بود افطاری هم آماده کنیم! وسایل را کشان کشان به داخل آشپزخانه می‌بردم. مادر روی مبل ولو می‌شود و با بادبزن خودش را باد می‌زند:

ـ ای وای هلاک شدم، ‌هوا چرا انقدر گرم شده؟! گلوم چسبید به هم، وای...

انگار مجبور بود این همه وسایل را بار کند و در این گرما به دنبال خودش بکشد.

خب مگر چه می‌شود یک افطاری ساده درست می‌کرد. چشم و هم‌چشمی عمه ملوک به مادر هم سرایت کرده بود. مادر دست از باد زدن خودش می‌کشد:

ـ نرگس عمه‌‌ات کجاس صداش درنمیاد؟

با دست به اتاق اشاره می‌کنم:

ـ مشغول شو لباسشون هستن!

مادر به داخل اتاق سرک می‌کشد:

ـ خدا شاش بده، انگار می‌خواد بره عروسیِ شاهِ پریون!

مادر رو به من می‌کند و با صدای بلند می‌گوید:

ـ راستی نرگس، می‌خوام واسه افطار آش رشته درست کنم. اون‌سری که رفته بودیم کوه یادته لیلا عروس عمه زریت چه ‌آش خوشمزه‌ای درست کرد؟!

عمه با شنیدن اسم لیلا سرش را از اتاق بیرون می‌آورد:

ـ وا، مینا مگه تو آش‌نخورده‌ای که به آشِ شُل و ولِ لیلا می‌گی خوشمزه؟! صبر کن خودم یه آش بپزم که کِیف کنی!

ای وای، کاش مادر قبول نکند که عمه آش بپزد. دست پخت عمه افتضاح بود. بهتر بود عمه‌جانم هنرنماییش را برای وقت دیگر بگذارد که حداقل برای افطار گرسنه نمانیم!

مادر از خدا خواسته لبخند می‌زند:

ـ‌قربون دستت ملوک‌جان، خدا خیرت بده، پس آش رشته با تو!

عمه بادی به غبغب می‌اندازد:

ـ مینا یه آشی بپزم روش یه وجب روغن باشه، بعد ببینم بازم از آشِ بی‌رنگ و روی لیلا تعریف می‌کنی!

ای وای، عمه‌جان یک وجب روغن نخواستیم!‌ لااقل یک آشی بپز که قابل خوردن باشد، روغنش پیش‌کِش!

عمه مانند کسی که قله اورست را فتح کرده باشد، نگاهش را به مادر می‌دوزد:

ـ خب میناخانم،‌ دیگه خیالت بابت آش راحت، اون با من، تو هم پاشو تا دیر نشده دلمه و کشک بادمجون و مرغ و... بار بذار!

مگر چه خبر بود؟! سرم از منوی عمه گیج می‌رود. مادر که اهل این کارها نبود ماشاءالله پیشرفت کرده و تنه‌اش به عمه‌جانم خورده بود! دلم می‌خواست عمه را خفه کنم. دو روز دیگر امتحان داشتم و آن‌وقت با این صورت غذایی که عمه داده بود باید تا زمان افطار یک تفس کار می‌کردیم. عمه به آشپزخانه می‌رود تا هنرش را به نمایش بگذارد. به سمت مادر می‌روم:

ـ مامان‌خانم گفته باشم، منِ بدبخت پس‌فردا امتحان دارم. چیه واسه خودتون معرکه گرفتین؟! یه افطاری ساده که دیگه این همه دنگ و فنگ نداره! چه خبربه این همه غذا؟!

مادر تکانی به خود می‌دهد و با دست انگار مگس مزاحمی را از خود دور می‌کند، مرا به اتاقم هدایت می‌کند:

ـ تو برو تو اتاقت در رو هم ببند بشین تا صبح درس بخون! فقط لطفا تو دست و پای ما نپیچ، انقدرم غُر به جونِ من نزن. برو که اصلا حوصله ندارم ها!

مادر لابد پیش خود فکر می‌کرد من به خاطر حوصله زیاد دارم این حرف را می‌زنم! با ناراحتی پا زمین می‌کوبم:

ـ مامان ای چه حرفیه آخه؟! واسه چی می‌خوای این همه تدارک ببینی؟! خب یه نوع غذا درست کن با آش، بسه دیگه!

مادر چشمانش را گرد می‌کند و انگشت اشاره‌اش را به طرفم می‌گیرد:

ـ نرگس من به تو چی گفتم؟! برو تا اون روم بالا نیومده،‌ دختره وایساده این‌جا داره با من چونه می‌زنه، تو رو چه به این حرفا! تو اگه عقلت می‌رسید این حرفو نمی‌زدی و می‌فهمیدی که همین عمه زری جونت اگه یه نوع غذا درست کنم چشم منو درمیاره، ‌حالا وایسا این‌جا هِی شعار بده!

اصلا به من چه، هر کاری که دوست داشتند انجام دهند. به اتاقم می‌روم. کتابم را دستم می‌گیرم، ‌هنوز صفحه اول تمام نشده،‌ عمه در اتاق را باز می‌کند:

ـ به به نرگس‌خانم! یه وقت خدای نکرده خسته نشی! مثلا امشب مهمون داریم، اون‌وقت تو این‌جا با خیال راحت نشستی کتابتو گرفتی دستت! پاشو، پاشو، بشمار سه اومدی ها‍!

وای که چقدر لجم گرفته بود! آن‌ها اگر به یک نوع غذا رضایت می‌دادند، دیگر مجبور نبودند با زبان روزه این همه کار روی سرشان بریزند و از منِ بیچاره بیگاری بکشند! کتابم را روی تخت پرت می‌کنم. اصلا به جهنم! فوقش قبول نمی‌شوم، در عوض مادر و عمه‌خانم به خواسته‌شان می‌رسیدند! به آشپزخانه می‌روم. لب ور می‌چینم:

ـ مامان من الان باید چیکار کنم؟!

مادر که مشغول ریختن مواد دلمه داخل برگ‌هاست، نگاهش را به من می‌دوزد:

ـ هیچی، این‌جا وایسا مثل برج زهر مار ما رونگاه کن یه کم ازت انرژی بگیریم! خب این همه کار! برو کاهوها رو بشور.

به طرف ظرف‌شویی می‌روم. کاهوها را داخل سینک برگ‌ برگ می‌کنم. عمه که فقط می‌دوید از این کابینت و به آن کابینت و رشته و فلفل و زردچوبه را بیرون می‌کشید. می‌دانستم برای کم کردن روی لیلا هم که شده، ‌می‌‌خواهد امشب سنگ تمام بگذارد! سالاد را درست می‌کنم و با دقت رویش را تزئین می‌کنم. خب! این از کارِ من! دیگر موقع ادامه درس خواندن بود! هنوز پایم را از آشپزخانه بیرون نگذاشته‌ام که صدای جیغ عمه بلند می‌شود:

ـ کجا؟! بیا این‌جا ببینم. ماشاءالله خب از زیر کار در می‌ری! بیا سبزی خوردن رو بشور، بعدشم میوه‌ها رو! دو تا پیازم بیار خرد کن تا مامانت کارش تموم شد،‌ مرغ رو بار بزاره، راستی یه نگاه به ژله‌ها بنداز ببین گرفته یا نه، بدو هزار تا کار داریم. دخترم بود دخترای قدیم! از هر انگشتشون یه هنر می‌ریخت. نه مثل الان که حرف بهشون می‌زنی انقدر فِس فِس می‌کنن تا خودت پاشی کارو انجام بدی! منِ بدبخت نبودم که چهل تا مهمون پذیرایی می‌کردم و مثل قرقی کارا رو انجام می‌دادم!

وای سرم گیج رفت! می‌دانستم عمه با این‌ حرف‌ها می‌خواهد لج مرا دربیاورد وگرنه تا جایی که من خبر داشتم و از عمه زری شنیده بودم، عمه ملوک همیشه به خلطر تنبلی مورد نوازش‌های مادرانه، مادربزرگم قرار می‌گرفت! نگاهم را به مادر می‌دوزم. مادر هم که مثلا تمام حواسش به دلمه است، حتی نیم‌نگاهی هم به من نمی‌اندازد. خدا مرا از دست این عمه ملوک نجات دهد! رو به عمه می‌کنم:

ـ آخه عمه من امتحان دارم. به مامانم گفتم مهمونی رو بزاره واسه بعد از امتحانم، گوش نکرد.

عمه دستش را به کمرش می‌زند:

ـ نرگس‌جان حالا امروز درستو بخونی قراره پرفسور بشی دیگه، نه؟! دو ساعت کمک کن بعد موقع افطار برو درستو بخون، اون‌موقع همه مشغول خوردن هستن، دیگه هیشکی با تو کار نداره، خوبه؟!

نه بابا! عمه مرا چه فرض کرده بود که انتظار داشت با زبان روزه کارها را انجام دهم بعد موقع افطار که همه مشغول میل کردن غذا بودند به درسم برسم! عمه این چند وقت بدجور از خودش در آمده بود! تمام این‌ها را از چشم مادر می‌دیدم. حالا به سر فرصت یک صحبت اساسی با مادر داشتم! بعد از انجام دادن فرمایشات عمه‌جان به اتاقم می‌روم. بغض می‌کنم. اشک در چشمانم حلقه می‌زند. مادر هم که مانند آدم‌های مسخ شده، تحت اوامر عمه‌خانم بود! در افکار خودم غرق بودم که صدای جیغ عمه بلند می‌شود. نمی‌دانستم خودم را چجوری به آشپزخانه برسانم، به هر جان‌کندنی به آشپزخانه می‌روم:

ـ چی شد؟! کی سوخت؟!

قلبم در سینه می‌کوبید. عمه با دست پشت آن یکی دستش می‌کوبد:

ـ آخ آخ،‌مینا دیدی چه خاکی به سرمون شد؟! دلمه‌ها سوخت!

وای مُردم! خدا ازت نگذره عمه،‌ هنوز پاهایم می‌لرزید. با جیغی که عمه از ته اعماقش کشید، ‌من شک نداشتم که یک کدامشان دچار سوختگی نود درصد شده باشد! به جهنم که دلمه‌ها سوخت! بهتر که سوخت! مادر که رنگ به رو نداشت، ‌چشمانش را به قابلمه دلمه‌ها دوخته و جرأت نزدیک شدن نداشت.

عمه بینی‌اش را داخل قابلمه می‌کند و بو می‌:شد:

ـ اوه، اوه تا مغزش سوخته! مگه زیرشو کم نکرده بودی مینا؟!

مادر که نای حرف زدن نداشت، مِن و مِنی می‌کند:

ـ می‌‌خواستم وقتی جوش افتاد کمش کنم، اما انقدر سرم به کارهای دیگه گرم شد که یادم رفت.

عمه را که گویی برق گرفته، بالای سرِ قابلمه خشک شده و نگاهش را خیره دلمه‌ها کرده بود. رو به مادر می‌کنم:

ـ عمه همچین جیغ کشید که من فکر کردم چی شده، هنوزم پاهام داره از ترس می‌لرزه، حالا مواظب باشید مرغ ته نگیره!

عمه مثل فنر می‌پرد و در قابلمه مرغ را برمی‌دارد. نفس راحتی می‌کشد:

ـ نه خداروشکر آب داره، زیرشم که کمه.

عمه رو به مادر می‌کند:

ـ مینا دلمه‌ها که سوخت،‌حداقل پاشو بادمجون‌ها رو بیار کشک بادمجون درست کنیم.

مادر با دست روی گونه‌اش می‌کوبد:

ـ ای وای، خدا منو بکشه،‌ دیدی یادم رفت بادمجون بخرم! من امروز چرا این‌جوری گیج و بی‌حواس شدم؟!

عمه با صورت سرخ نگاهش را به مادر می‌دوزد:

ـ مینا واقعا سنگ تموم گذاشتی! اون از دلمه‌ها‌، اینم از بادمجون. فقط موند مرغ، خسته نباشی.

مادر با دست روی پیشانی‌اش می‌کوبد:

ـ آبروم رفت ملوک، حالا زری پیش خودش چه فکری‌ می‌کنه؟! ببین چجوری دلمه‌ها سوخت، ‌دود شد رفت هوا...

مادر می‌گفت و افسوس زحماتی که از صبح بابت دلمه‌ها کشیده بود را می‌خورد. مادر لحظه‌ای ساکت می‌شود و رو به عمه می‌کند:

ـ ملوک، حالا نمی‌شه اونایی که نسوخته رو برداریم بزاریم تو یه ظرف دیگه؟!

عمه رو ترش می‌کند:

ـ عجب حرفی می‌زنی مینا؟! بوی سوختگیش تا ده تا کوچه اون طرف‌تر داره می‌ره، اون‌وقت می‌خوای بزاری سر سفره؟! من اگه به جای تو بودم دو دقیقه صبر می‌کردم تا جوش بیفته، شعله رو کم می‌کردم بعد می‌رفتم سر کارای دیگه!

عمه در قالبمه دلمه را می‌گذارد:

ـ حالا بیا یه نگاه به آشِ من نگاه کن ببین چی پختم! به این می‌گن آشپزی! با دقت و حواس جمع، نه با بی‌حواسی مینا‌خانم!

حالا یک‌بار آن هم اتفاقی عمه توانسته بود یک غذای درست و حسابی بپزد، دیگه تا آخر عمرمان باید سرکوفت می‌شنیدیم! انگار یادش رفته، چند وقت پیش هوس شیرینی پختن به سرش زده بود، آن هم چه شیرینیِ‌ تاریخی! به جای شکر نمک رده و به جای آرد، آرد نخودچی! اصرار هم می‌کرد که خوشمزه شده و باید از شیرینی‌اش بخوریم! با غصه خوردن کاری درست نمی‌شد. دیگر فرصتی هم نمانده بود تا غذای دیگری تدارک ببینند. مادر و عمه همچنان در بهت بودند. سری به آش رشته عمه‌جانم می‌زنم. نه مثل این‌که بزنم به تخته امروز کدبانو شده و سنگ تمام گذاشته بود. واقعا روی آشش یک وجب روغن بسته بود. به به، چه بویی. دلم ضعف می‌رفت. رو به مادر و عمه می‌کنم:

ـ عمه دستت درد نکنه، از رنگ و روی آشت پیداست که خوشمزه شده، مامان دست شما هم درد نکنه،‌ بوی مرغت همه جا پیچیده. امشب سفره افطار رو به روش قدیم بدون تجملات می‌چینیم. خیلی هم خوبه. مهم طعم غذاست، که هم آش خوب شده هم مرغ.

مادر و عمه نگاهی به هم می‌اندازند. مادر لبخند می‌زند:

ـ شاید حکمتی تو کار بوده!

خداروشکر قضیه ختم به خیر شد. فقط خدا به خیر کند لباسی که عمه برای امشب قرار بود بپوشد، زیر اتو نسوزد!