بگو نه، نترس!

یاسمن رضوی

بلدیم «نه» بگوییم؟ قاطع و محترمانه! آن‌طور که نه مخاطب‌مان ناراحت و دلگیر شود و نه ما مجبور به پذیرش چیزی شویم که به آن تمایلی نداریم و به صلاح‌مان نیست؟ تقریبا همه‌ ما در ذهنمان خاطراتی داریم از زمان‌هایی که نتوانسته‌ایم نه بگوییم و مجبور به پذیرش شدیم. شاید به این‌خاطر است که ما شرقی‌ها آدم‌های اهل تعارفی هستیم. مهمان که می‌آید آن‌قدر سرمیز غذا بهش تعارف می‌کنیم تا مطمئن شویم از همه چیز تست کرده است. در ذهن مسن‌ترهایمان حتی ربط مستقیمی وجود دارد بین احترام مضاعف به میزبان با خوردن و چشیدن تمام چیزهایی که تعارف می‌کند، اگر یکی را پس بزنی و بگویی الان میل ندارم، ممنونم، میزبان گمان می‌برد که ازش دلخوری یا قصد بی‌احترامی داری و... این‌ها مثالی ساده از شرایطی است که باید «نه» گفتن را خوب تمرین کرده و بلد شده باشیم. شرایط پیچیده‌تری هم وجود دارد در زندگی که «نه» فروخورده‌ شما که می‌توانست جلوی فجایعی را بگیرد، راهی می‌شود برای اتفاقات پشت سر هم و خودخوری و... که چرا قبول کردم، چرا همان‌موقع نگفتم نه!

چطور نه بگوییم که طرف مقابلمان نارحت نشود؟ چطور از «نه» قاطعانه‌مان کوتاه نیایم؟ اصلا چرا باید «نه» گفتن را تمرین کنیم؟ در ادامه به این سؤالات پاسخ گفته و راهکارهایی را عنوان می‌کنیم.

چرا «نه»؟

پژوهش‌های آماری می‌گویند یکی از مهم‌ترین دلایلی که افراد به اعتیاد، دزدی و کارهای خلاف دیگر رو‌ می‌آورند، عدم توانایی در «نه» گفتن است. نوجوانی که با تعارف یک نخ سیگار قدم به دنیای ناشناخته می‌گذارد، شاید اگر نه گفتن را از طریق والدینش آموخته بود، چنین اتفاقی برایش نمی‌افتاد. کسانی‌که بلد نیستند خوب و به موقع «نه» بگویند، اضطراب و استرس بیشتری را تحمل می‌کنند، خودخوری می‌کنند. اگر «نه» نگویند مجبور به انجام کاری هستند که عقل و دلشان یاری نمی‌کند، اگر هم دری به تخته خورد و یک‌بار هم نه گفتند، دچار اضطراب‌اند و هزار جور فکر و خیال سراغشان می‌آید چون ذهنشان آمادگی آن را نداشته است.

این شرایط را تصور کنید؛ همکارتان که تازگی‌ها دوستی‌تان هم پررنگ شده به سراغتان می‌آید و از شما طلب مقداری پول می‌کند، قبل‌تر هم، او با همین تقاضا سراغتان آمده و شما خیرخواهانه، نیمی از حقوقتان را تقدیمش کرده‌اید، چرا که او قول داده بود قبل از تمام شدن ده روز، قرضش را برگرداند، اما الان سه ماه گذشته و خبری از آن پول نیست. همکارتان به شما می‌گوید که شرمنده است و اگر شما مجددا به او قرض بدهید، او تا قبل از تمام شدن ماه، کل بدهکاری‌اش را پس می‌دهد! شما چه می‌کنید؟ رودربایستی، اضطراب، ترس از دست دادن رفاقت و ناراحت کردن دیگران سراغتان می‌آید و اجازه نمی‌دهد بگویید: «متأسفم، با این‌که دلم می‌خواهد کمکت کنم، اما نمی‌توانم این کار را انجام دهم، چون به حقوقم نیاز دارم و شما پیش از این بدقولی‌هایی داشته‌اید»

برخی افراد هم متوسل به دروغ می‌شوند که طرف مقابل هم احتمالا خیلی خوب دروغ بودن حرفشان را تشخیص می‌دهد: «آخ ببخشید، همین دیروز مجبور شدم همه رو به خواهرم قرض بدم»

این یک مثال ساده است که اغلب ما تجربه‌اش کرده‌ایم، ما نمی‌گوییم به دیگران کمک نکنید، یا آن آدم همیشه مخالف، باشید که مدام «نه» می‌گوید، اما باید بلد باشید که چگونه «نه» بگویید.

دلم نمی‌آید:

افرادی هستند که دلشان نمی‌آید به کسی نه بگوید، تحمل یک ناراحتی ساده و اخم دیگران را هم ندارند، این آدم‌ها معتقدند که دل مهربانی دارند که تحمل اخم و ناراحتی دیگران را ندارد. از نظر این‌ها مهربانی یعنی همیشه بله گفتن و موافق بودن. هر چه بهشان بگویی موافقند به کرات ازشان این جملات را می‌شنوید: «آره میام»، «حق باشماست» «بله شما درست می‌گویید» این افراد معمولا مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرند. تمام وقتشان درگیر برآوردن خواسته‌های دیگران هستند و از برنامه‌های خودشان دورند. این افراد تا به حال یک «نه» درست و قاطع نگفته‌اند.

ضدحال

«تو چقدر بدجنس و ضدحالی، همیشه می‌گویی نه» ممکن است این جمله را از اطرافیانتان بشنوید که به شما برچسب می‌زنند. برچسب بدجنسی، بداخلاقی، ضدحال و... از برچسب‌ها نترسید، در عین حال سعی کنید که میانه را بگیرید تا متهم به همیشه مخالف نشوید.

قهر نکن

برخی از ما آ‌ن‌قدر از قهر کردن می‌ترسیم و فوبیای دعوا داریم که در مقابل هر خواسته نامعقولی پاسخمان مثبت است تا شاهد قهر یا دعوا نباشیم. نگران نباشید. اگر شما اصول نه گفتن را رعایت کنید و محترمانه و قاطع به کارتان ادامه دهید، حتی اگر برخوردی بدی هم ببینید تنها یک بار است.

لازم می‌شود

برخی افراد هم هستند که گمان می‌کنند با «نه» گفتن ممکن است فرصتی طلایی از دستشان می‌رود، سال‌ها خواسته‌های دیگران را برآورده می‌کنند تا بالأخره زمانی طرف مقابل در جایی جبران کند، این است که تصور «نه» گفتن هم به آن‌ها احساس پشیمانی می‌دهد.

غافلگیر می‌شوید

برخی افراد در وضعیت غافلگیری نمی‌توانند «نه» بگویند. چون «نه» واضح و صادقانه را تمرین نکرده‌اند دنبال یک دروغ می‌گردند که نه طرف مقابل را ناراحت کنند و نه اجبارا تن به خواسته او بدهند. معمولا هم غافلگیر می‌شوند و بهانه خاصی به فکرشان نمی‌رسد. فرض کنید دارید وارد پارکینگ خانه‌تان می‌شوید که دوستتان که از قضا همسایه‌تان هم هست سر می‌رسد و از شما تقاضا می‌کند اتومبیل‌تان را برای یک روز به او قرض بدهید. این خواسته بارها تکرار شده و هر بار شما تسلیم شده‌اید، حتی بعد از این‌که او با اتومبیل شما تصادف کرد و کلی دردسر برایتان درست کرد. غافلگیر شده‌اید، نمی‌دانید چه بهانه‌ای بیاورید. بلد نیستید چطور قاطعانه بگویید: «نه» نمی‌توانم ماشینم را به شما قرض بدهم. پس تسلیم می‌شوید و بله اجباری می‌گویید و تا زمان برگشتن او دچار استرس و اضطرابید.

چاره چیست؟

خودت را بشناس

آدمی که خودش را خوب نمی‌شناسد، اهدافش روشن نیست، برنامه‌ریزی درست و درمانی ندارد، با هر پیشنهادی که از طرف اطرافیان می‌شنود، به راهی جدید رو می‌آورد. فانوس خودشناسی را دستتان بگیرید تا مسیر برایتان روشن شود. در این صورت تکلیف همه چیز روشن است. می‌دانی از زندگی چه می‌خواهید و راحت‌تر «نه» می‌گویید و موافقت و مخالفت‌هایتان دلایل منطقی دارند.

بی‌دلیل «نه» نگویید

برایتان روشن باشد که چرا «نه» می‌گویید. دلایل واضح و منطقی داشته باشید. دلایلی که هم خودتان را قانع کند و هم دیگران را. اگر خودتان هم کاملا قانع نشده‌اید، چه انتظاری دارید که دیگران قانع شوند.

داد نزن، قبول نکن

سه مدل «نه» گفتن متفاوت وجود دارد. مثلا دلتان نمی‌خواهد توی مهمانی تا دیروقت بمانید و خانواده را نگران کنید، اما در مقابل خواست میزبان و دیگر دوستانتان تسلیم می‌شوید، این رفتار انفعالی است.

حالت دوم زمانی است که پرخاشگرانه رفتار می‌کنید؛ دوستتان می‌گوید به من کمی پول قرض می‌دهی و شما با عصبانیت می‌گویید: «برو بابا! تو اول اون قبلی‌ها رو پس بده، ورشکست کردم از دست تو»

رفتار سوم «نه» گفتن قاطعانه و محترمانه است که مورد نظر ماست و آن زمانی است که شما نه منفعلید و نه عصبانی، فقط قاطعید.

ـ سیگار می‌کشی؟

ـ نه! من اهل دود نیستم.

بمون چند ساعت دیگه با هم می‌ریم.

نه، من باید قبل از ساعت هشت خونه باشم.

کوتاه نیایید

انتظار نداشته باشید که طرف مقابل با یک بار «نه» گفتن شما دست از خواسته‌اش بردارد یا ناراحت نشود یا حتی بهتان برچسب نزند. هر احتمالی را درنظر بگیرید تا هیچ علتی باعث نشود که از «نه»تان کوتاه بیاید. «حالا دو ساعت دیگه بمون این‌که خیلی وقتتو نمی‌گیره، بعدش با هم می‌ریم، در این مواقع شما هم مثل او مرتب و بدون پرخاشگری و با خونسردی همان حرف سابق را تکرار کنید؛ نه، من باید قبل از آمدن همسرم منزل باشم» اگر باز هم طرف مقابل خواسته‌اش را تکرار کرد، سکوت کنید، اگر علت سکوت شما را پرسید، بگویید هر چه توضیح می‌دهم متوجه نمی‌شوی! اگر باز هم ادامه داد محیط را ترک کنید. در تمام این مراحل حفظ خونسردی و احترام الزامی است.

هماهنگ در کل

بگذارید «نه» هم به زبانتان جاری باشد هم در رفتار و زبان بدنتان منعکس شود. علاوه بر زبان، بدنتان هم باید قاطعیت در نه گفتن را منتقل کند. اگر وقت رد کردن درخواست مهمانی، پارک، سینما یا هر چیز دیگری به جای این‌که محکم بایستید و بگویید: نه، امروز برنامه من این نیست! شل و ول باشید و با نگاهی ملتمسانه و زبان لوس و بچه‌گانه بگویید: «نمی‌شه نریم؟» راه برای اصرارهای طولانی‌مدت باز می‌شود، چون زبان بدن شما جواب مثبت را منتقل کرده.

زبان سبز داشته باش

مهربان بودن و زبان سبز داشتن الزاما به معنای قبول همه درخواست‌های دیگران نیست. پس زبان سبز را موقع گفتن «نه» هم می‌توانید به کار بیندازید، حتما که نباید جواب «بله» باشد که محترمانه به نظر برسد و دلخوری پیش نیاید. اگر پیشنهاد مهمانی، سینما، گردش یا... را می‌خواهید رد کنید، حتما بعد از «نه» گفتن تشکر کنید. «نه، امروز باید به درس بچه‌ها برسم، از پیشنهادت خیلی ممنونم» همچنین می‌توانید اشتیاقتان را هم در یک جمله بیان کنید «خیلی دوست دارم با تو به گردش بیایم، اما...»

راه‌های جایگزین را امتحان کنید

اگر طرف مقابل کسی است که از جواب صریح شما ممکن است دلخور و ناراحت شود، سعی کنید با تکنیک زمان خریدن نه بگویید؛ «فکر می‌کنم، بهت خبر می‌دم یا بذار برنامه‌ام رو بررسی کنم» راه دوم این است که پیشنهاد جایگزین بدهید که مسیر صحبت عوض شود.

افراط نکنید

مثل نقل و نبات به هر درخواستی نه نگویید. همیشه هم نباید مقاومت کرد. هر درخواست کمکی را نباید رد کرد. نه‌هایتان را بگذارید به موقع و بجا خرج کنید. نقل و نباتش نکنید و بپاشید روی سر مردم.